หนังสือ “ผู้หญิงไทยในอดีต” (สำนักพิมพ์ วิริยาสาส์น ถวิล มนัสน้อม บก.พ.ศ.2546) ในมือ ผมนึกถึง คุณเทพชู ทับทอง ผู้เขียน “ลุงหนวด” เจ้าของคอลัมน์ยอดฮิต มาลัยเสี่ยงรัก ผมนับถือในฐานะพี่ใหญ่ ชายคาไทยรัฐลูกชาย สองคนของพี่ คนหนึ่ง ชื่อโอ อีกคน ดวง ก็เคยทำงานร่วมกันหัวข้อ “หม่อมห้าม รักต้องห้าม” คุณเทพชู บอกว่า เป็นเรื่องเล่าจากปากแม่ยาย นางอายุทธประดิษฐ์ (วรรณ อามระดิษ สกุลเดิม ไวนุวาวิน)ต้นตระกูล ไวนุวาวิน เป็นมอญ มีตำแหน่งใหญ่ เป็นเจ้าเมืองปทุมธานี ในสมัยรัชกาลที่ 3 วันหนึ่ง ลูกสาวสองคน คนโตรุ่นสาวแล้ว ชื่อจับ คนน้อง ชื่อสร้อย อายุแค่ 13 ยังไว้จุก อาบน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา อยู่หน้าจวนบังเอิญ เจ้าพี่ เจ้าหัสดินทร์ เจ้าน้อง เจ้าขจร นั่งเรือผ่านมา เห็นสองสาวน้อย เกิดถูกใจสั่งให้คนฉุดขึ้นเรือ เอาเข้ากรุงเทพฯไปทันทีเอาเป็นว่า บารมีเจ้าเมือง หรือจะสู้ บารมีเจ้านาย ลูกสาวเจ้าเมืองปทุมฯ ก็ได้เป็นหม่อมห้ามสร้อย ลูกสาวคนเล็ก เกิดโอรสธิดากับเจ้าขจร หลายพระองค์ แต่จับ ลูกสาวคนโต ไม่มีโอรสธิดา ก็ทูลลาเจ้าหัสดินทร์ กลับมาอยู่กับพ่อแม่ในเมืองปทุมฯไม่นานได้สามีคนใหม่ มีบุตรชาย ชื่อ แว เป็นทหารเรือ บรรดาศักดิ์ เป็นพระอาษาศรการ ตำแหน่งองครักษ์รัชกาลที่ 5 พระอาษาศรการ ผู้นี้ คือบิดา นางอายุทธประดิษฐ์ แม่ยาย คุณเทพชู ทับทองนางอายุทธประดิษฐ์ เล่าให้ลูกๆหลานๆฟังว่า ผู้คนสมัยก่อนนั้น มีลูกสาวหลานสาวสวย จะพยายามปกปิดไว้ให้อยู่แต่ในบ้านฉวยพลาดพลั้ง ก็จะถูกพวกเจ้านาย ฉุดเอาไปเป็นหม่อมห้าม ได้ง่ายๆที่จริงตำแหน่งหม่อมห้ามของเจ้านาย แม้ว่าจะเป็นหม่อมคนที่ 20 ผู้คนสมัยนั้นก็อยากเป็น ใช่ว่าจะรังเกียจเดียดฉันท์ไปเสียหมดก็หาไม่เรื่องเจ้าฉุดลูกสาวชาวบ้านเป็นหม่อมห้าม เป็นเรื่องแพร่หลาย...จนถึงสมัยรัชกาลที่ 4 ทรงมีพระบรมราชโองการว่าถ้าเจ้านายทำผิดกฎหมายใดๆ เช่น เสพสุรา ออกนอกวังเที่ยวทุบตีรังแกราษฎร หรือแย่งชิงเอาทรัพย์สินของราษฎร หรือ สูบฝิ่นกินกัญชา ให้เจ้ากรม ปลัดกรม สมุหบัญชี พี่เลี้ยง จางวางในเจ้าตั้งกรม และเจ้ายังไม่ได้ตั้งกรม นำความขึ้นกราบบังคมทูลถ้ามิได้กราบบังคมทูล ด้วยเกรงเจ้ามากกว่าราชการ จนมีผู้อื่นมากล่าวความชั่วความผิดของเจ้า ทราบถึงพระเนตรพระกรรณก่อนก็ดี หรือมีผู้มายื่นเรื่องราวให้กราบบังคมทูล พระกรุณาก่อนก็ดีจะลงพระราชอาญา เจ้ากรม ปลัดกรม สมุหบัญชี พี่เลี้ยงจางวาง ตามโทษมากและน้อยและจะปรับไหม หักเบี้ยหวัดด้วยนับแต่พระราชโองการฉบับนี้ประกาศ ปัญหาเจ้านายเกเร เที่ยวฉุดลูกสาวชาวบ้านไปเป็นหม่อมห้าม ตามอำเภอใจ ก็หมดไปเรื่องประทับใจ ที่ผมได้จากการอ่านเรื่องนี้ อยู่ที่เพิ่งรู้ว่า คุณโอ คุณดวง ลูกชายพี่เทพชู ถือว่าเป็นคนมีชาติตระกูล แม้ไม่ใช่เชื้อสายเจ้านาย ก็เป็นเชื้อสายเจ้าเมือง ธรรมดาสามัญเสียเมื่อไหร่อย่างน้อย ก็รู้สึกดี ไม่เสียที ครั้งหนึ่งเคยรู้จักกัน.กิเลน ประลองเชิง
