เล่มล่าจากมือภิญโญ ไตรสุริยธรรมา “หนังสือแห่งชา” (โอคาคุระ คาคุโช เขียน นัยนา นาควัชระ แปล สมลักษณ์ ปันติบุญ งานศิลปะ โอเพ่นบุ๊คส์ พิมพ์) ผมอ่านถึงบางตอน เรื่องห้องชงชา จึงนึกได้ว่าเคยอ่านมาบ้างแล้วแต่ก็ตั้งใจอ่านต่อ อย่างน้อยก็ได้ดื่มด่ำกับลีลาการเล่าที่ได้รสชาติแตกต่างจากเนื้อหาฉบับดั้งเดิม ข้อกำหนดอันดับต้นๆของนักชงชาก็คือเขาจะต้องมีความรู้เรื่องการเก็บกวาด ทำความสะอาด และเก็บล้าง เพราะการทำความสะอาดและปัดฝุ่นเป็นศิลปะในตัวมันเอง อุปกรณ์โลหะที่เป็นของเก่าจะต้องไม่ถูกกระทำย่ำยีด้วยน้ำมือคนสะเพร่า หยดน้ำจากแจกันดอกไม้จะปล่อยทิ้งไว้เช่นนั้น โดยไม่เช็ด เพราะมันอาจเป็นหยาดน้ำค้าง หรือหยดน้ำที่กลั่นตัวจากความเย็น ในประเด็นนี้ มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับริคิวที่สะท้อนถึงทัศนคติเกี่ยวกับความสะอาดของนักชงชา ริคิวกำลังมองดูลูกชายชื่อโชอัน กวาดและรดน้ำทางเดิน พอลูกชายกวาดเสร็จ ริคิวบอกว่า “ยังสะอาดไม่พอ” แล้วสั่งให้กวาดใหม่ หนึ่งชั่วโมงผ่านไป ลูกชายผู้เหนื่อยล้าก็กลับมารายงานว่า “ท่านพ่อขอรับ ไม่มีอะไรจะให้กวาดอีกแล้ว ผมกวาดและล้างทางเดินไปแล้วสามรอบ รดน้ำซุ้มหินสำหรับวางประทีปและต้นไม้อย่างดี ตะไคร่ก็ล้วนเขียวสดเป็นประกาย ไม่มีกิ่งไม้ใบไม้บนพื้นเลยแม้แต่น้อย”“เด็กโง่” ริคิวบริภาษ “ใครเขากวาดกันแบบนั้น”ว่าแล้วก็ก้าวลงไปในสวน เอื้อมมือไปเขย่ากิ่งไม้ ให้ใบไม้สีทองและสีแดงหล่นเกลื่อนกลาด ดั่งเสี้ยวเล็กเสี้ยวน้อยของผืนผ้าปักแห่งฤดูใบไม้ร่วงสิ่งที่ริคิวต้องการมิใช่เพียงความสะอาดเกลี้ยงเกลาเท่านั้น แต่ในนั้นต้องมีความงามและความเป็นธรรมชาติรวมอยู่ด้วย เป็นอันว่าผมรู้จัก “ริคิว” นักชงชา...มาก่อนแค่นี้ ตอนนั้น ไม่ทันได้รู้ว่าตอนต่อไปของ “ริคิวนักชงชา” เป็นเรื่องเดียว ตอนท้ายหนังสือแห่งชา ที่ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา บอกผมสั้นๆว่า “อ่านตอนจบ “พี่ก็ต้องเอาไปเขียน”ผมไปเปิดอ่านไปเรื่อยๆ ทีละหน้าๆ จนถึงบรรทัดต่อไปนี้นาทีสุดท้ายของนักชงชาผู้ยิ่งใหญ่เปี่ยมไปด้วยความวิจิตรประณีตดุจเดียวกับชีวิตของเขา ชาถ้วยสุดท้ายของริคิวเป็นเครื่องแสดงที่ชัดแจ้งตลอดกาลถึงจุดสุดยอดของความยิ่งใหญ่อันน่าสลดมิตรภาพระหว่างริคิวกับไทโก ฮิเดโยชิ นั้นมีมายาวนาน และขุนศึกผู้ยิ่งใหญ่ผู้นี้ก็ยกย่องริคิวผู้เป็นนักชงชาอย่างยิ่ง แต่การเป็นสหายของจอมเผด็จการย่อมเป็นเกียรติที่แฝงด้วยอันตรายยุคนั้นเป็นยุคที่เต็มไปด้วยการทรยศหักหลัง ที่แม้กระทั่งญาติที่สนิทก็ไม่อาจไว้ใจได้ริคิวไม่ได้อยู่ในฐานะข้ารับใช้ของไทโก และบ่อยครั้งที่เขากล้าเสนอความเห็นขัดแย้งกับผู้อุปถัมภ์ เมื่อศัตรูของริคิวเห็นว่ามีความเย็นชาเกิดขึ้นระหว่างคนทั้งสองมาสักพักใหญ่ จึงใส่ร้ายว่าริคิววางแผนวางยาพิษฮิเดโยชิสำหรับฮิเดโยชิ เพียงแค่เขาสงสัยใคร นั่นก็มากพอที่จะสั่งประหารคนผู้นั้นในทันที และไม่ว่าใครก็ไม่อาจร้องขออภัยโทษต่อเจ้าชีวิตที่กำลังโกรธเกียรติเพียงข้อเดียวที่อาจมอบให้ผู้ถูกกล่าวหาก็คือการให้คนผู้นั้น จบชีวิตด้วยน้ำมือตัวเองอ่านถึงตอนนี้ เหลือบดูเนื้อหาต่อไป...พิธีชงชา ด้วยสุดท้าย...ผมไม่มีพื้นที่คอลัมน์พอที่จะเล่าต่อไป ต้องขอให้รออ่านฉบับวันต่อไป.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ “ชักธงรบ” เพิ่มเติม
