ของบางอย่างเล็กจนไม่น่าเชื่อ แต่กลับถูกมนุษย์ยกให้ “ใหญ่” ทางความหมาย “เกลือ”...เม็ดขาวธรรมดาที่วางอยู่ทุกครัวกลับมีสถานะเป็นทั้งเครื่องปรุงชีวิตและเครื่องป้องกันสิ่งที่มองไม่เห็นในโลกของความเชื่อเกลือไม่ใช่แค่ทำให้อาหารมีรส หากแต่ทำให้ “ชีวิตมีขอบเขต” ระหว่างดี...ร้าย ระหว่างบริสุทธิ์...อัปมงคล ในอดีตแต่โบราณนานมาหลายๆบ้านยังคงวางถ้วยเกลือไว้เงียบๆตามมุมบ้าน ใต้บันได หรือใกล้ประตู...ไม่ใช่เพราะบ้านสกปรก แต่เพราะเชื่อว่า “สิ่งไม่ดีจะไม่กล้าข้าม”อีกทั้งหลังกลับจากงานศพ บางคนยังโรยเกลือหน้าบ้านก่อนก้าวเท้าเข้าเรือน ไม่ใช่เพราะกลัวผีจะตามมา แต่กลัวความเศร้า ความหม่นจะตามเข้ามาอยู่ในใจ...เกลือในความเชื่อข้างต้นเหล่านี้จึงทำหน้าที่เป็นด่านสุดท้ายระหว่างโลกที่เผชิญมากับพื้นที่ปลอดภัยที่เรียกว่า “บ้าน”ในโลกการค้า เกลือก็ไม่พ้นบทบาททางศรัทธาความเชื่อ...ร้านเล็ก ร้านใหญ่ หลายแห่งวางถ้วยเกลือไว้ตามมุม บางร้านวางหลังเคาน์เตอร์ บางร้านวางเงียบๆใต้ชั้นวางของ ความตั้งหวังก็ไม่ได้หวังว่าเกลือจะ “สร้างเงิน” แต่เชื่อว่าเกลือจะ “กันสิ่งที่ขวางเงิน” “เมื่อสิ่งอัปมงคลหายไป...ลูกค้าอาจเดินเข้ามาเอง เมื่อพลังลบถูกดูดออก...โอกาสดีอาจไหลเข้ามาแทน ประหนึ่งว่าเกลือเม็ดเดียว… กันผี เรียกทรัพย์ หรือกันใจไม่ให้หวั่น”น่าสนใจอีกว่าความเชื่อเรื่องเกลือไม่ได้หยุดอยู่แค่ในสังคมไทย...ในโลกตะวันตก หากเผลอทำเกลือหกคนโบราณจะหยิบเกลือขว้างข้ามไหล่ซ้าย เพื่อปัดโชคร้ายไม่ให้ตามติด...หรือในญี่ปุ่น เกลือถูกวางหน้าร้านอาหาร เชื่อว่าเป็นการชำระพื้นที่และเชื้อเชิญสิ่งดีเข้ามาต่างวัฒนธรรม ต่างภาษา แต่หัวใจเดียวกันคือ “เกลือคือสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์”O O O O“เกลือ” ผลึกศักดิ์สิทธิ์ ใต้ผืนดินที่ผีเฝ้า ตัดตอนมาจากเรื่อง “ผีอารักษ์เกลือ : การจัดการทรัพยากรเกลือในสภาวะสมัยใหม่ กรณีศึกษาหมู่บ้านขาวัว ตำบลพังงู อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี” : วารสารราชภัฏเพชรบูรณ์สาร ปีที่ 26 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม-ธันวาคม 2567หมู่บ้านแห่งนี้เป็นแหล่งผลิตเกลือโบราณอายุไม่ต่ำกว่า 150 ปี โดยการขูดดินเอียด (ขี้ทา) และนำไปต้ม มีบ่อเกลือสาธารณะพื้นที่กว่า 10 ไร่ ตั้งอยู่ท้ายหมู่บ้านติดลำห้วยเสียว การผลิตเกลือที่นี้เป็นการผลิตขนาดเล็กด้วยเทคนิคการผลิตแบบดั้งเดิม เน้นผลิตเพื่อบริโภคในครัวเรือนและจำหน่าย ปัจจุบันยังคงมีต้มเกลือทุกปีในช่วงเดือนมกราคม-เมษายนใต้ผืนแผ่นดินอีสาน...มิได้มีเพียงดินแห้งแตกระแหง หากยังมี “ทะเลโบราณ” ซ่อนตัวอยู่ในความทรงจำของกาลเวลาและสิ่งที่หลงเหลือจากทะเลเมื่อร้อยล้านปีก่อน ก็คือ “เกลือ”เกลือ...ผลึกสีขาวที่เราหยิบใส่ปลาร้า ใส่แกง ใส่ชีวิตประจำวัน แต่สำหรับชุมชนผู้ต้มเกลือ เกลือไม่เคยเป็นแค่เครื่องปรุง หากคือ “ของศักดิ์สิทธิ์”... คือทรัพยากรที่มี “ผู้เฝ้า” และคือดินแดนที่มนุษย์ต้องขออนุญาตก่อนแตะต้อง... ด้วยว่ามี “ผีอารักษ์เกลือ ผู้เป็นเจ้าของบ่อ” ในหมู่บ้านขาวัว อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ชาวบ้านเชื่อว่าบ่อเกลือมิได้เป็นของใครคนใดคนหนึ่งแต่เป็นของ “แม่เพีย” หรือที่เรียกกันว่า “ตู้เพีย”...ผีอารักษ์เกลือ ผู้ดูแลผืนดินและผลึกขาวใต้บาดาลทุกฤดูต้มเกลือ ก่อนใครจะลงมือขูดดินเอียด ตักน้ำเกลือ หรือตั้งเตา ต้องมีพิธี “บอกกล่าว” ต้องไหว้ ต้องขอ ไม่ใช่เพื่อความสบายใจเท่านั้นแต่เพราะเชื่อว่า...“หากไม่ขอ เกลือจะไม่ขึ้นเม็ด หากลบหลู่ เกลือจะคล้ำ หากฝ่าฝืน จะมีอันเป็นไป” เรื่องเล่าในหมู่บ้านบอกว่าคนที่ขโมยเกลือเคยปวดท้อง ฉี่ไม่ออก คนที่ทะเลาะวิวาทเคยล้มป่วยกะทันหัน และบางราย...ถึงขั้นเสียชีวิต สะท้อนศรัทธาความเชื่อที่ว่า...ผีอารักษ์จึงไม่ใช่เรื่องเล่าข่มขวัญ แต่คือกฎหมายที่มองไม่เห็นที่ทุกคนยอมรับร่วมกันน่าสนใจว่า...บ่อเกลือแห่งเดียวกันในฤดูฝนกลับเป็นเพียงหนองน้ำจับปลา ใครจะลงแห ลงสวิงไม่มีพิธี ไม่มีข้อห้าม แต่พอถึงหน้าแล้งเมื่อฤดูต้มเกลือมาถึงพื้นที่เดียวกันนี้กลับ “เปลี่ยนสถานะ”...กลายเป็น “พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์” ห้ามด่า ห้ามทะเลาะ ห้ามขุดเจาะ ห้ามล่วงเกิน...แม้แต่การมีเพศสัมพันธ์ก็ถือว่าผิดผีนี่ไม่ใช่เรื่องงมงาย หากคือภูมิปัญญาในการจัดการทรัพยากรส่วนรวมที่ทำให้คนหลายร้อยชีวิตสามารถใช้บ่อเกลือเดียวกันได้โดยไม่แย่ง ไม่พัง ไม่หมดสิ้นO O O Oคนไทยโบราณมีความเชื่อมาเนิ่นนานเกี่ยวกับการใช้เกลือ “ไล่เสนียดจัญไร” หากใครไปงานศพแล้วรู้สึกไม่ดี หรือต้องผ่านสถานที่อโคจร เมื่อกลับถึงบ้านมักจะได้รับคำแนะนำให้โรยเกลือรอบบ้านหรือผสมน้ำล้างเท้าก่อนเข้าบ้าน เพื่อเป็นการตัดวงจรสิ่งลี้ลับไม่ให้ติดตามตัวเข้ามา หากพิจารณาด้วยเหตุผล เกลือมีคุณสมบัติในการ “ดูดความชื้น” และ “ยับยั้งแบคทีเรีย” การที่คนโบราณบอกว่าเกลือช่วยล้างอาถรรพณ์ อาจหมายถึงการทำลายเชื้อโรคหรือสิ่งหมักหมมที่เป็นบ่อเกิดของโรคภัยไข้เจ็บ...ในแง่ของพลังงาน เกลือมีโครงสร้างเป็นผลึก ซึ่งในทางศาสตร์พลังงานบำบัดเชื่อว่า ผลึกเกลือสามารถดูดซับประจุลบหรือ “พลังงานตกค้าง” ในอากาศได้ดีจึงไม่แปลกที่การแช่เท้าในน้ำเกลือจะช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายและสดชื่นขึ้นอย่างประหลาด“ศรัทธา”...นำมาซึ่งปาฏิหาริย์? เชื่อไม่เชื่อ โปรดอย่าได้...“ลบหลู่”.รัก-ยมคลิกอ่านคอลัมน์ “เหนือฟ้าใต้บาดาล” เพิ่มเติม
