โรคอีโบลาระบาดเป็นช่วงๆ ในแอฟริกากลางและแอฟริกาตะวันตก โดยเฉพาะแถบสาธารณรัฐแอฟริกากลาง ชาด สาธารณรัฐคองโก สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก ฯลฯ เป็นโรคที่แพร่จากสัตว์สู่คน หากไม่มีการป้องกันและควบคุมอย่างจริงจังจะมีการแพร่ระบาดรุนแรงได้ปลายเดือนมกราคม 2026 ที่รัฐเบงกอลตะวันตกมีรายงานการระบาดของไวรัสนิปาห์ ผู้ป่วยหลายคนมีอาการรุนแรงจนต้องอยู่ในไอซียูและต้องใช้เครื่องหายใจ และมีการเตือนภัยในประเทศใกล้เคียง เช่น เนปาล ไวรัสนิปาห์พบได้ในค้างคาวผลไม้ มีอัตราการเสียชีวิตสูงถึงร้อยละ 40-75 ของผู้ป่วยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศต่างๆเผชิญปัญหาโรคระบาด การขาดแคลนบริการสาธารณสุข และความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพอย่างรุนแรง จึงมีการก่อตั้งองค์การอนามัยโลกเมื่อ 7 เมษายน 1948 ทำหน้าที่เฝ้าระวังและรับมือโรคระบาด กำหนดมาตรฐานและแนวทางสาธารณสุข ส่งเสริมสุขภาพและภูมิคุ้มกันโรคเป้าหมายใหญ่ขององค์การอนามัยโลกคือ ทำให้ประชากรโลกทุกคนมีสุขภาพดีขึ้น มีโอกาสเข้าถึงบริการสุขภาพอย่างเท่าเทียมกัน20 มกราคม 2025 ทรัมป์ลงนามในคำสั่งผู้บริหารที่ 14155 เพื่อเริ่มกระบวนการการถอนตัวของสหรัฐฯออกจากองค์การอนามัยโลก หลังจากครบระยะเวลา 1 ปีตามข้อกำหนดขององค์กร สหรัฐฯ สิ้นสุดสถานะการเป็นสมาชิกขององค์กรนี้อย่างเป็นทางการ ทำให้ปัจจุบันสมาชิกองค์การอนามัยโลกเหลือเพียง 193 ประเทศ สหรัฐฯเป็นประเทศแรกที่ถอนตัวอย่างเป็นทางการจากองค์การฯสหรัฐฯจำเป็นต้องจ่ายเงินค่าธรรมเนียมก่อนการถอนตัว260 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือประมาณ 8.1 พันล้านบาท แต่สหรัฐฯปฏิเสธการจ่าย เจ้าหน้าที่ของกระทรวงต่างประเทศสหรัฐฯบอกว่า ชาวอเมริกันจ่ายมามากเกินพอแล้วองค์การอนามัยโลกที่ไม่มีสหรัฐฯเป็นสมาชิก ทำให้องค์การฯ มีความอ่อนแอ เพราะสหรัฐฯมีระบบเฝ้าระวังโรคที่เข้มแข็ง มีห้องปฏิบัติการที่มีคุณภาพ และมีฐานข้อมูลทางระบาดวิทยาที่ครอบคลุม ต่อไปข้อมูลของโรคอุบัติใหม่จะมาสู่องค์การฯช้าลง หรือไม่ครบถ้วน เมื่อรู้ช้า รับมือช้า โอกาสที่โรคระบาดรุนแรงมีมากขึ้นการถอนตัวของสหรัฐฯทำให้สถานะการเงินขององค์การอนามัยโลกง่อนแง่น เพราะสหรัฐฯเคยเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณรายใหญ่ที่สุดขององค์การฯ ต่อไปนี้ โครงการควบคุมโรคมาลาเรีย วัณโรค ภูมิคุ้มกันบกพร่อง โปลีโอ จะมีทุนไม่พอใช้ ประเทศยากจนที่เคยพึ่งองค์การอนามัยโลกก็จะได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง ความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพจะถ่างกว้างมากขึ้นองค์การฯต้องลดกำลังคนและลดเทคโนโลยี เครื่องไม้เครื่องมือต่างๆ ต่อไปนี้เมื่อเกิดโรคระบาด ภัยพิบัติ หรือสงคราม การช่วยเหลือขององค์การฯจะน้อยลงและไม่ทั่วถึง เมื่อสหรัฐฯอยู่นอกระบบต่อไปนี้ต่างคนต่างใช้มาตรฐานการรักษาพยาบาลที่ต่างกัน ประสิทธิภาพและความเชื่อมั่นก็จะน้อยลงชาติเล็กประเทศน้อยที่ยากจนและกำลังพัฒนาทั้งหลายต่างมองไปที่จีน ด้วยหวังว่าจีนจะเพิ่มงบสนับสนุน เพิ่มบุคลากร และเพิ่มบทบาทเชิงรุกทางการทูตสุขภาพ หลายประเทศหวังว่าจีนจะเข้ามาช่วยเหลือในโครงการสร้างพื้นฐานสาธารณสุขห้องปฏิบัติการ และวัคซีนถึงตอนนี้ยังไม่มีคำตอบจากจีน แต่จีนอาจจะใช้ความช่วยเหลือด้านสุขภาพเป็น soft power เช่นเดียวกับรัสเซียที่อาจจะใช้เวทีองค์การอนามัยโลกเชื่อมกับกลุ่มประเทศที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด แต่รัสเซียกำลังถูกคว่ำบาตรจากหลายประเทศ อาจจะมีงบสนับสนุนน้อยกว่าจีนการกระทำของสหรัฐฯในยุคประธานาธิบดีทรัมป์เป็นการเปิดพื้นที่ให้กลุ่มบริกส์และกลุ่มโลกใต้ แล้วก็เป็นไปได้นะครับ ที่สุขภาพและการสาธารณสุขจะถูกดึงไปเป็นเกมภูมิรัฐศาสตร์ประเทศที่อาจจะต้องทำงานหนักขึ้นเพราะไม่อยากให้จีนและรัสเซียมีอิทธิพลก็คือกลุ่มสหภาพยุโรป ญี่ปุ่น แคนาดา ออสเตรเลีย ฯลฯ ซึ่งประเทศเหล่านี้ยังพอมีเงิน มีมาตรฐาน และมีความน่าเชื่อถือทางวิชาการหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โลกมี New World Order 1.0 ที่มี สหรัฐฯเป็นแกนกลาง มีองค์กรพหุภาคีอย่างสหประชาชาติ องค์การอนามัยโลก องค์การการค้าโลก กองทุนการเงินระหว่างประเทศ ฯลฯ เป็นเครื่องมือทว่า ตั้งแต่นี้ไป โลกเข้าสู่ยุค New World Order 2.0 ที่มีมหาอำนาจหลายขั้ว มหาอำนาจเลือกที่จะเข้าออกองค์กรต่างๆ ตามผลประโยชน์ และองค์กรระหว่างประเทศจะเริ่มเป็นสนามแข่งขันทาง soft power.นิติการุณย์ มิ่งรุจิราลัยsonglok1997@gmail.comคลิกอ่านคอลัมน์ “เปิดฟ้าส่องโลก” เพิ่มเติม
