หน้าบ้านริมคลองบางเรือหัก ปากอ่าวแม่กลองบ้านผม ตอนผมเล็กๆไฟฟ้ายังไม่มี คืนไหนเดือนมืดแสงหิ่งห้อยระยิบระยับจากต้นลำพูสามต้น ส่องสว่างพอให้เห็นความเคลื่อนไหวในคลองลำพูสามต้นบ้านผมถูกโค่นหายไปนาน แต่ลำพูต้นสุดท้าย... สัญลักษณ์ชื่อบางลำพู กรุงเทพฯ เพิ่งถูกโค่นไปตอน กทม.ปรับปรุงลานป้อมพระสุเมรุ ไม่กี่ปีมานี่เองผมอ่านข่าวอาจารย์สมปอง ดวงไสว รำพึงรำพันถึงลำพูต้นนั้น ก็พลอยคิดถึงลำพูหน้าบ้านตัวเองช่วงเวลานั้นล่ะกระมัง อ่านจากหนังสือเล่มหนึ่ง...ผู้รู้บอกสมัยโบราณเป็นจุดพ่อค้าเรือสำเภานัดหมายจอดเรือด้วยเหตุผลง่ายๆ พุ่มไฟจากแสงหิ่งห้อยบนต้นลำพูส่องสว่าง “ลำพู” เป็นภาษาเปอร์เซีย แปลว่า “ตะเกียง”ใครที่รู้ลึก บางลำพูเป็นคำเปอร์เซีย บอกเรื่องราวบ้านเมือง...คงใจไม่ดำพอที่จะโค่นลำพูต้นสุดท้าย ที่ข้างป้อมพระสุเมรุลงด้วยความฝังใจ คำลำพูเป็นภาษาเปอร์เซีย นี่แหละครับ...ผมพยายามอ่านหนังสือหมายเหตุเฟซบุ๊ก กุสุมา 80 ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.กุสุมา รักษมณี มหาวิทยาลัยศิลปากร เจอคำเปอร์เซีย ที่อาจารย์อธิบายหลายคำอ่านๆไปจึงรู้ว่า ที่คิดว่าเราได้อะไรๆมาจากอินเดีย จากจีนนั้น ไม่แน่สักเท่าไหร่?ระหว่างที่ยังหารากคำลำพู ภาษาเปอร์เซียไม่เจอ จากหนังสือกุสุมา 80 สะดุดความรู้เรื่องไหน ผมก็เอากระดาษคั่นไว้...เรื่องแรกในชุดค้นคำไขความ อาจารย์บันทึกไว้ เมื่อ 15 ก.พ.2556 “อะไร มี 12 ขา”หลานชายนักเรียนมัธยมถามว่า คุณย่าครับ อะไร มี 12 ขา ย่าคิดไปคิดมาตอบว่า มนุษย์ต่างดาวมั้งหลานบอกว่าผิด กี่หนๆก็ยังผิดเลยยอมแพ้หลานเฉลยว่า ก็ปูชนียบุคคลไงครับ ปูมี 8 ขา ชะนีมี 2 ขา บุคคลมี 2 ขา รวมกันเป็น 12 ขาย่าเอ๋อไปเลย แล้วที่ย่ากับเพื่อนๆเป็นปูชนียบุคคลด้านภาษาก็ต้องมี 12 ขากันทุกคนหรือผมอ่านจบแล้วยิ้ม...บ้านตระกูลครูบาอาจารย์ ย่าหลานคุยกัน น่ารักอย่างนี้เองสิบปีต่อมา วันที่ 3 ธ.ค.2566 ย่า...ก็เอาคืนกับหลานๆโดยตั้งคำถาม ค้างคาวเป็นอะไรวันนี้มีงานรวมญาติลูกหลานครูเกษม มีทั้งรุ่นปู่ย่า ตายาย รุ่นลุงป้าน้าอา และลูกหลาน น้องชายที่เป็นสถาปนิกอยู่แคนาดามีของฝากจากโทรอนโทมาให้หลาน แต่ต้องตอบปัญหาให้ได้ก่อนคำถามมีว่า ค้างคาวเป็นอะไรกับปลาช่อนหลานงงกันไปตามๆกัน ยังไม่ทันได้คำตอบ หลานรุ่นโตคนหนึ่ง ก็เพิ่มคำถามเข้าไปอีกว่า ค้างคาวเป็นอะไรกับลา...เกิดช่องว่างระหว่างวัย เด็กๆทำหน้างง ก็คนละสปีชีส์กันนี่นา ต้องเฉลยโดยไล่ไปตามลำดับดังนี้ค้างคาวแม่ไก่ (เป็นชื่อค้างคาวชนิดหนึ่ง) ไก่แก่แม่ปลาช่อน (เป็นคำพังเพยหมายถึงผู้หญิงที่เจนโลก) ปลาช่อนแม่ลา (ชื่อปลาช่อนพันธุ์ดีของสิงห์บุรี)ถ้าค้างคาว=แม่ของไก่ ไก่=แม่ของปลาช่อน ปลาช่อน=แม่ของลา...ค้างคาวก็เป็นยายทวดของลาเฉลยแล้ว หลานๆรุ่นเด็กก็ยังงงกันอยู่เป็นไงครับ...ครอบครัวปราชญ์ ลับสมองประลองปัญญากัน...ผมตั้งใจคัดลอกมาเล่าให้ท่านได้อ่าน เป็นการพักสมองจากข่าวเครียดๆราคาน้ำมันแพงของการเมืองไทย และข่าวต้นเหตุการเมืองโลก...สักวันหนึ่งและขอแถมปิยวาจาจากศาสตราจารย์เกียรติคุณ ไขศรี แสงอรุณ ขณะท่านเป็นอธิการศิลปากร อาจารย์กุสุมา เป็นรอง...ท่านชื่นชมกันหลายๆเรื่อง เรื่องหนึ่ง...หนังสือกุหลาบเปอร์เซียในแดนสยามที่อาจารย์ กุสุมาเขียน เป็นเรื่องวัฒนธรรมเปอร์เซียด้านภาษาและวัฒนธรรมที่ปรากฏในวัฒนธรรมไทยอาจารย์ค้นคว้ารวบรวมมาหลายสิบปี หนังสือเล่มนี้ ได้รับรางวัลทางวิชาการสำคัญถึงสามรางวัลวันที่ผมเขียนเรื่องนี้ งานมหกรรมหนังสือที่ศูนย์สิริกิติ์เปิดแล้ว รั้งรอไม่ได้ ยังไงๆก็ต้องรีบไปด้อมๆมองๆซื้อ หวังล่วงหน้าคงหาคำอธิบาย รากคำลำพูภาษาเปอร์เซียเจอ.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ “ชักธงรบ” เพิ่มเติม
