เมืองไทยไม่ได้ขาดน้ำ มีปริมาณน้ำฝนมากพอ แต่ก็ยังเกิดน้ำท่วมกับภัยแล้งซ้ำซากมานานหลายทศวรรษ เพราะขาดการเก็บกักน้ำและการกระจายน้ำอย่างทั่วถึงและเป็นระบบจากข้อมูลของ สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ เรามี เขื่อน อ่าง สระ และ แหล่งน้ำธรรมชาติ กระจายอยู่ถึง 142,931 แห่ง แยกเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ 38 แห่ง ความจุรวม 71,422 ล้าน ลบ.ม. แหล่งน้ำขนาดกลาง 659 แห่ง ความจุ 6,675 ล้าน ลบ.ม. และแหล่งน้ำขนาดเล็ก 142,234 แห่ง ความจุรวม 5,343 ล้าน ลบ.ม. ผมเขียนบทความหลายครั้งถึงความสำคัญของแหล่งน้ำขนาดเล็ก ซึ่งกระจายน้ำไปถึงชาวบ้านโดยตรงในการทำการเกษตร แต่ปัญหาคือขาดเจ้าภาพในการดูแลแหล่งน้ำขนาดเล็ก มีหลายแห่งถูกปล่อยให้ชำรุดทรุดโทรม บางแห่งเป็นอ่างลมไม่มีน้ำ แม้แต่แหล่งน้ำธรรมชาติก็ไม่มีหน่วยงานหลักในการดูแลรักษาและฟื้นฟูย้อนไปดูงบประมาณที่รัฐบาลจัดให้สำหรับแหล่งน้ำขนาดเล็กในปี 61-65 ทั้งกรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำ กรมทรัพยากรน้ำบาดาล กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ตลอดทั้ง 5 ปีมีเพียง 9,870 โครงการ งบประมาณรวม 68,124 ล้านบาท เฉลี่ยแล้วได้งบฯ เพียงปีละ 13,624 ล้านบาท ขณะที่โครงการสร้างแหล่งน้ำทั้งประเทศมีงบฯ เฉลี่ยปีละ 107,213 ล้านบาท เปรียบเทียบแล้วต่างกันเกือบ 8 เท่ารัฐบาลบริหารจัดการน้ำผิดทาง เพราะชาวบ้านต้องการแหล่งน้ำขนาดเล็กที่กระจายไปทั่วพื้นที่เพื่อทำการเกษตร มากกว่าแหล่งน้ำขนาดใหญ่และกลางซึ่งสร้างได้จำนวนน้อยแถมใช้เงินมากคณะกรรมาธิการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ที่มี ดร.สังศิต พิริยะรังสรรค์ เป็นประธาน ได้ลงพื้นที่ในช่วง 2 ปีกว่า แนะนำชาวบ้านและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้ทำ ฝายแกนดินซีเมนต์ ข้อดีคือ สร้างเสร็จเร็ว ราคาถูก แข็งแรงทนทาน บำรุงรักษาง่ายส.ว.อภิชาติ โตดิลกเวชช์ รองประธานคณะกรรมาธิการฯ เผยว่า ตอนนี้ฝายแกนดินซีเมนต์เริ่มกระจายไปในหลายจังหวัดภาคเหนือและอีสาน หลังจากที่เห็นความสำเร็จใน จ.แพร่ อบจ.แพร่ได้สร้างฝายไว้ 3 แห่งคือ 1.ฝายดอยผี ต.ห้วยหม้าย อ.สอง สร้างสูง 1.5 เมตร กั้นแม่น้ำยม กว้าง 103 เมตร ใช้เวลาสร้าง 30 วัน มีชาวบ้านได้ใช้ประโยชน์ 14,861 คน พื้นที่ทำการเกษตร 3,190 ไร่ 2.ฝายบ้านหนองเสี้ยว ต.หัวเมือง อ.สอง ฝายสูง 1.5 เมตร กว้าง 90 เมตร ใช้เวลาสร้าง 25 วัน ชาวบ้านได้ประโยชน์ 12,321 คน ทำการเกษตร 1,250 ไร่ 3.ฝายบ้านน้ำโค้ง ต.ป่าแมต อ.เมือง สูง 1.5 เมตร กว้าง 92 เมตร ใช้เวลาก่อสร้าง 35 วัน ชาวบ้านได้ประโยชน์ 44,218 คน ทำการเกษตร 2,880 ไร่ ส.ว.อภิชาติเผยด้วยว่า ฝายทั้ง 3 แห่งใช้งบฯ แค่ 20 ล้านบาท เพียงเดือนเดียวก็ได้น้ำใช้ทันที ฤดูแล้งทุกปีแม่น้ำยมแห้งขอด แต่ปีนี้จะมีน้ำเก็บไว้ใช้ถึง 550,000 ล้าน ลบ.ม. ต่อไปเกษตรกรสามารถทำการเกษตรในฤดูแล้งที่เหลือ 6–8 เดือนได้ทุกปี และตอนนี้ก็เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงการปลูกพืชในฤดูแล้งมาปลูกพืชหมุนเวียนแทน เช่น เปลี่ยนจากข้าวโพดมาปลูกพริก ถั่ว และผักชนิดต่างๆ มีรายได้เพิ่มจากปกติ 2–3 เท่ามีข้อสังเกตอีกอย่าง น้ำตามอ่างหรือสระในโครงการลุ่มน้ำทั่วประเทศ พอฤดูแล้ง น้ำลด ปลายท่อของเครื่องสูบน้ำแหย่ลงไปไม่ถึง สูบน้ำไม่ได้ ต่างกับการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ที่ยกระดับน้ำให้สูงขึ้น เครื่องสูบน้ำที่อยู่ประจำตามลำน้ำก็จะสูบน้ำได้ทั้งปี ส่งน้ำกระจายวงกว้างไปทั่วพื้นที่ถึงเกษตรกรโดยตรง นอกจากนี้การขุดสระต้องใช้ที่ดินขนาดใหญ่มากจึงจะได้น้ำเท่ากับน้ำในลำน้ำ ทั้งยังกระจายน้ำไปยังแปลงเกษตรของชาวบ้านได้น้อยกว่าถ้ารัฐบาลพลิกโฉมการบริหารจัดการน้ำ ให้ความสำคัญกับแหล่งน้ำขนาดเล็ก โดยเฉพาะการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ ชาวบ้านจะมีอาชีพ มีรายได้เพิ่มขึ้น รับรองคนจนจะน้อยลงทันตาเห็น.ลมกรด
