ผมดูสารคดี เรื่องโยเดียที่คิด (ไม่) ถึง ทางทีวีไทยพีบีเอส ตอนแรก... ชอบ พอดูตอนสอง...จบ ต้องใช้คำว่า “อึ้ง” และ “ทึ่ง” ความรู้ ใหม่เรื่องคนไทยที่ถูกกวาดต้อนไปอยู่พม่า ประทับใจมากวันเวลานับแต่เราเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง ผ่านเลยมาเนิ่นนาน ถึงวันนี้ ลูกหลานเหลน คนไทยเชลยพม่า สืบทอดกันมาถึงสิบชั่วคน จน...เหลือคนไทยรู้ และพูดภาษาไทยอยู่ไม่กี่คน“ภาษาลับ” ของชาวบ้านซูกา ฟังประหนึ่งว่า เป็นภาษาปริศนา เป็นภาษารหัส ฟังแล้วต้องแปล ต้องตีความ ผู้รู้ประวัติศาสตร์พม่าพาคนไทยจากไทยไปถาม ชี้ไปที่ “กล้วย” ออกเสียงว่า “กล้วย” ทำท่ากินข้าว ฟังชัดว่า “กินข้าว”ที่แท้ภาษาลับ ที่พ่อเฒ่าแม่เฒ่าแอบสอนลูกหลานให้ช่วยกันสืบทอดรักษา ก็คือ ภาษาไทยธรรมดาชื่อบ้าน “ซูกา” ดูจะจงใจตั้ง ปลอบใจ ก็มาจากคำบาลีที่คนไทยคุ้นว่า “สุขา” หมายความว่า ความสุขความสุขแบบไทยๆที่ว่า ส่วนหนึ่งมาจากกติกา ไม่แต่งงานกับคนพม่า...หนุ่มๆพม่าที่ไปติดพันสาวบ้าน “ซูกา” มักจะถูกชาวบ้านขว้างปาสิ่งของไล่...เรื่องราวที่หมู่บ้านซูกา...กระตุ้นความรู้สึกโหยหาชะตากรรมคนไทยด้วยกัน...แต่เรื่องราวที่สืบค้นได้ลึกซึ้ง ยิ่งใหญ่ น่าจะเป็นเรื่องของเจ้าฟ้ามะเดื่อ ที่คนไทยรู้จักดี พระเจ้าอุทุมพรเจ้าฟ้าพระองค์นี้ พระราชบิดา พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เห็นความปรีชากล้าหาญ ตั้งพระทัยให้เป็นรัชทายาท แต่เมื่อพระเชษฐา เจ้าฟ้าสุริยามรินทร์ อยากได้บัลลังก์ก็ถวาย ปลีกพระองค์ไปบวชศึกพม่ามาประชิดกำแพง พระที่นั่งสุริยามรินทร์ รู้ฝีมือว่าไม่ไหว รีบไปนิมนต์พระน้องชายสึกมารบ ไล่พม่าไป แล้วก็ขอให้ไปบวชต่อศึกพม่าหนสอง พระ...พระราชอนุชา ก็วางอุเบกขาชาวบ้านเขียนหนังสือใส่บาตร ตอนออกบิณฑบาต ขอร้องให้สึกมาช่วยชาติ ท่านก็เฉยพม่ายึดกรุงได้ พระที่นั่งสุริยามรินทร์หนีไปอดข้าวตาย นอกเมือง พระภิกษุ เจ้าฟ้ามะเดื่อ ชาวบ้านเรียกประชด ขุนหลวงหาวัด ถูกจับตัวไปเป็นเชลยพม่าขุนหลวงหาวัด อยู่พม่าที่ไหน อย่างไร มีข่าวคืบหน้าบ้างประปราย... แต่ไม่หนักแน่น เท่าคราวนี้ผู้รู้พม่า...สืบสาวทั้งจากทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี จนได้ประจักษ์หลักฐาน...ฐานะของพระ เจ้าฟ้ามะเดื่อในพม่านั้น กระทั่งพระเจ้าแผ่นดินพม่า ก็ยอมรับเป็น “พระอรหันต์”เมื่อละสังขาร...พระเจ้าแผ่นดินพม่าจัดงานพระบรมศพยิ่งใหญ่เท่ากษัตริย์ มีการสร้างสถูปเจดีย์ บรรจุอัฐิ พร้อมพระพุทธรูปทองเงิน และหินหยกมากมายในภาชนะสลักเสลางดงาม เหมือนพนมหมาก พบกระดูกกรามชิ้นหนึ่ง สิ่งที่ผู้รู้สงสัย กระดูกเหลือชิ้นใหญ่ ทำไมพระทนต์หรือฟันที่มีความแข็งกว่า ไฟไม่ไหม้ จึงไม่มีเหลือสืบค้นกันไป ก็พบว่า พระทนต์เจ้าฟ้ามะเดื่อ...อยู่ในสถูปหลายแห่ง ...แสดงว่า มีการแบ่งเอาอัฐิที่คนไทยเรียก พระธาตุไปบูชา เพราะความศรัทธา แนวทางเดียวกับความศรัทธาพระบรมสารีริกธาตุ พระพุทธเจ้าฉากสุดท้าย โยเดีย ที่คิด “ไม่” ถึง จบที่บริเวณที่ดินโล่งเรียบ เคยมีสถูปเจดีย์ เหลืออนุสรณ์ ต้นมะเดื่อใหญ่ อายุน่าจะไม่น้อยกว่าสองร้อยปีพระพุทธเจ้าในคัมภีร์พุทธศาสนา หลายพระองค์มีประวัติว่า ตรัสรู้ใต้ร่มโพธิ์องค์ที่สองในภัทรกัปป์ พระโกนาคม ตรัสรู้ใต้ร่มมะเดื่อ...ผู้รู้พม่าชี้ชัดว่า มะเดื่อต้นนี้ คืออนุสรณ์สถานสำคัญ ที่ชี้ว่า ครั้งหนึ่ง เป็นที่รักษาอัฐิเจ้าฟ้ามะเดื่อจากสยามผมก็เพิ่งรู้ ชื่อ “โยเดีย” มาจากคำ อยุธยา ตัด อ...ที่แปลว่าไม่... ไม่แพ้ ออกไป พม่าจงใจ เรียก โยเดีย ตอกย้ำเชลยไทยว่า...“ผู้แพ้” แต่เมื่อเจ้าฟ้ามะเดื่อเป็นพระอรหันต์ กษัตริย์พม่ายกย่องเท่ากษัตริย์ สร้างสิ่งบูชาไว้หลากหลาย...ฐานะโยเดีย ผู้แพ้ ก็ไม่น่าจะใช่อีกต่อไปผู้แพ้ที่ผู้ชนะต้องกราบไหว้นั้น...เป็นปาฏิหาริย์ที่ไม่เกิดขึ้นง่ายๆในโลกใบนี้.กิเลน ประลองเชิง
