นายกรัฐมนตรีคนใหม่ภายใต้การ นำของ น.ส.แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี คนที่ 31 เป็นนายกฯหญิงคนที่ 2 ของประเทศ ไทย ที่อายุน้อยที่สุด ถูกบางฝ่ายเรียกว่า “ครม.สืบสันดาน” เจ้าตัวถึงกับสะดุ้งโหยง ร้องอุทานว่า “แรงจริงๆ” และชี้แจงว่า ครม. มีหลายรูปแบบ หลายคน มิใช่ครอบครัว มีหลายคู่ที่เป็นครอบครัวต่อกันมาร้อนถึงนายชูศักดิ์ ศิรินิล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นนักกฎหมายต้องออกมาชี้แจงว่า คำว่า “ครม.สืบสันดาน” ในทางกฎหมายมีอยู่จริง เรียกว่าบุพการีผู้สืบสันดาน เป็นคำในกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนกรณี ครม.สืบสันดานเข้าใจว่าเป็นการเปรียบเทียบทางการเมือง เหมือนกับที่นักข่าวตั้งฉายาให้รัฐมนตรีในช่วงปีใหม่คำว่า “สันดาน” ในภาษาไทย เป็นคำธรรมดา แต่คนไทยถือเป็นคำที่ไม่สุภาพ “สันดาน” ในพจนานุกรมหมายถึงอุปนิสัยที่มีมาแต่กำเนิด เช่น สันดานดี สันดานเลว ในกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ระบุทายาทผู้รับมรดก 6 ลำดับ มีสิทธิที่จะได้รับมรดกก่อนหลัง คือ 1.ผู้สืบสันดาน 2.บิดามารดา 3.พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันลำดับที่ 4 พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน 5.ปู่ ย่า ตา ยาย 6.ลุง ป้า น้า อา ในทางการเมืองก็สืบทอดอำนาจได้เช่นเดียวกัน ตัวอย่างเรื่องที่เกิดขึ้นในรัฐบาลนี้ เมื่อบิดาไม่อาจเป็นนายกฯได้ จึงสืบทอดไปถึงบุตรี รัฐมนตรีที่ไม่มั่นใจว่าจะผ่านด่านตรวจ ต้องให้บุตรสาวเป็นรัฐมนตรีช่วยมหาดไทยแทนประเพณีสืบทอดอำนาจ “โดยสันดาน” เป็นประเพณีที่ยึดถือกันมาตั้งแต่ยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เรียกกันว่า “สืบ สันตติวงศ์” สืบทอดมาจนถึงยุคประชาธิปไตย โดยเฉพาะในวัฒนธรรมการเมืองแบบเอเชีย เช่น ไทย กัมพูชา อินโดนีเซีย สิงคโปร์ แต่ในประเทศประชาธิปไตยในยุโรป ส่วนใหญ่ เปลี่ยนจากระบบสืบสันดานเป็นสืบทอดโดยประชาชนแต่ประเทศไทยแม้จะเปลี่ยนเป็นประชาธิปไตยมาเกือบ 100 ปี แต่การปกครองยังเป็นระบบพันทาง เป็นเผด็จการครึ่งใบหรือเต็มใบ หรือเป็นประชาธิปไตยเต็มใบกับครึ่งใบสลับกันไป แม้แต่ในช่วงที่เป็นประชาธิปไตยเต็มใบ ก็ยังมีการ “สืบสันดาน” ในระหว่างครอบครัว หรือวงศาคณาญาติ แทนที่จะเป็นการสืบทอดอำนาจโดยประชาชนแท้ๆเรื่องที่จะต้องระมัดระวังอย่างยิ่ง ระบบสืบสันดานมักจะนำไปสู่ระบบอุปถัมภ์ เล่นพรรคเล่นพวก ก่อให้เกิดการทุจริตเชิงนโยบายในการบริหารประเทศ ดังที่เคยเป็นในอดีต ขณะที่ระบบการตรวจสอบโดยถ่วงดุลอำนาจ ถูกกระทำให้อ่อนแอโดยระบบเล่นพรรคเล่นพวก ทำให้การปกครองแทนที่จะเป็นประชาธิปไตย กลายเป็นคณาธิปไตย.คลิกอ่านคอลัมน์ “บทบรรณาธิการ” เพิ่มเติม
