หนังสือเล่มใหม่ “ศัพท์สรรพรรณนา” (ปรัชญา ปานเกตุ เขียน สำนักพิมพ์สถาพรบุ๊คส์ พ.ศ.2565) สอนให้ผมรู้ว่า ที่เผลอ คิดว่ารู้ๆอะไรนั้น จริงๆไม่ใช่ ยังมีเรื่องที่ “ไม่รู้” อยู่อีกมากแค่อ่านบทเริ่มต้น เรื่องเหี้ยๆ...เหี้ยเป็นสัตว์เลื้อยคลานตระกูลเดียวกับตะกวดแต่ใหญ่กว่า...วงศาคณาญาติเหี้ยของไทยมี 4 ชนิดได้แก่ เหี้ย (ตัวเงินตัวทอง) ตะกวด (จะกวด หรือแลน) เห่าช้าง และตุ๊ดตู่“เห่าช้าง” ผมยังนึกไม่ออก เนื้อตัวหน้าตาแบบไหน แต่พอนึกภาพเหี้ย ตะกวด ตุ๊ดตู่ ได้บ้างมาถึง นิทานเรื่อง เศวตโคธา ในนนทุกปกรณัม ที่อาจารย์ปรัชญา ยกมาเล่า ผมตื่นเต้นที่ได้รู้ว่า อย่างน้อยครั้งหนึ่ง เหี้ย กับตุ๊ดตู่ ก็เคยเป็นเพื่อนกันนิทานกล่าวถึงฝูงตุ๊ดตู่ที่อาศัยอยู่ในโพรงไม้ในป่าใหญ่ อย่างมีความสุข ต่อมามีเหี้ยตัวหนึ่งไร้ที่พักพิงมาอ้อนวอนขออาศัยอยู่ด้วย ตุ๊ดตู่สงสารก็รับไว้วันหนึ่งนายพรานเดินผ่านมา เหี้ยสำคัญตนผิดคิดว่าเป็นจระเข้ รี่เข้าไปฟาดหางทำร้าย พรานโกรธจัดจึงตีเหี้ยจนกะปลกกะเปลี้ยหนีเข้าโพรงพรานตามไปปิดปล่องโพรงด้านบน แล้วสุมไฟด้านล่าง ตุ๊ดตู่เจ้าของบ้าน จึงพากันตายยกครัวเหี้ยตัวนี้นอกจากจะเป็นต้นเรื่องให้เกิดสำนวน เพื่อนเราเผาเรือน ยังเป็นต้นเหตุให้คนรังเกียจเหี้ย ว่าขึ้นเรือนแล้วเป็นเสนียดจัญไร เพราะจะทำให้เจ้าของเดือดร้อนวรรณกรรมคำพยากรณ์ว่าด้วยอุบาทว์ และวิธีแก้คือ อาธิไท้โพธิบาทว์ ไม่ได้กล่าวถึงกรณีเหี้ยขึ้นเรือนไว้ แต่ในตำราพรหมชาติ กล่าวถึงอุบาทว์เหี้ย และวิธีแก้ว่า“ถ้าเหี้ยแลจังกวดขึ้นเรือน ก็ดี ให้บูชาด้วยเหล้า ข้าว และธูปเทียน จะได้ลาภอันถึงใจแล”อาจารย์สถิตย์ เสมานิล กล่าวถึงคัมภีร์ชื่ออุปาทวศาสตร์ ว่าด้วยเรื่องอุบาทว์และวิธีแก้ ไว้ในวิสาสะเล่ม 1 ว่าเหี้ยขึ้นเรือนมีคติขับอัปมงคลแนวเดียวกับแร้งจับหลังคา คือทันทีที่เห็น ให้เรียกดังๆว่า“มังกรให้ลาภ” หรือ “พญานาคให้ลาภ” แล้วจึงจุดธูปบอกกล่าวเรื่องเรียกเหี้ยว่ามังกร หรือพญานาคนี้ พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ ทรงแต่งเป็นโคลงล้อไว้ในสามกรุงว่ามังกรเป็นชื่อใช้ เชิงแฝง ด้วยนา ขึ้นเย่า (เหย้า) เราขยะแขยง โยคเปลี้ย ยักย้ายอุบายแปลง นามเปลี่ยน ชื่อที่จริงคือเหี้ย โหดร้ายมลายสินผมอ่านถึงตรงนี้ แล้วก็หัวเราะลึกๆไว้ในใจ ไม่อยากให้ใคร โดยเฉพาะคนพวกที่กำลังเห่อไหว้พญานาค หรือคนพวกที่นับถือมังกร ได้ยินกลัวเขาจะหาว่าลบหลู่อ่านเรื่องเหี้ยๆของอาจารย์ปรัชญา ปานเกตุ วันนี้อย่างน้อยผมก็ได้แง่คิดดีๆจากเรื่อง ตุ๊ดตู่ใจดี รับเหี้ยเพื่อนพเนจร ไว้ในบ้าน แล้วเพื่อนเหี้ยก็เป็นเหตุ ให้นายพรานมาเผาบ้าน เอ๊ย โพรง จนตายไปทั้งฝูงบ้านเมืองไหนก็ไม่รู้...อยู่ใกล้ๆนี่ล่ะกระมัง ตอนนี้กำลังอยู่ในบรรยากาศผึ้งแตกรัง มีทั้งผึ้งที่บินหารวงรังใหม่ มีทั้งรวงรังหรือเรือนที่อยากได้ผึ้งมาเป็นสมาชิกเพิ่มระวัง เหี้ยพเนจร ประเภทหาเรื่องเผาเรือนไว้ตุ๊ดตู่เพื่อนร่วมตระกูลแท้ๆ ได้บทเรียนน้ำตาร่วงกันมาแล้ว.กิเลน ประลองเชิง
