ราว พ.ศ.2504-5 ผมอ่าน“วิธีชนะมิตร และจูงใจคน ของเดล คาร์เนกี ที่อาษา ขอจิตเมตต์ แปลหลายเที่ยว แต่วรรคเดียวสั้นๆ ที่จำได้ โสกราตีสกล่าวว่า ไม่มีสิ่งใดดีหรือเลว ความคิดทำให้เป็นเช่นนั้นความคิด ทำให้ดีเลว จริงแท้แค่ไหน? และโสกราตีส ใครหรือ?โตขึ้นไป อ่านหนังสือไปเรื่อยๆ รู้เพิ่มเติมอีกนิด ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เขียนว่า โสกราตีส เป็นเจ้าทฤษฏีแสวงความรู้แจ้ง ด้วยวิธีตั้งคำถามจนเมื่อเจอหนังสือ โสกราตีส เพลโต เขียน เล่มที่ ส.ศิวรักษ์ แปล สำนักพิมพ์ศยาม พิมพ์ครั้งที่ 9 พ.ศ.2561 จึงรู้ว่า เล่มนี้พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ.2507 ท่านผู้รู้ทั้งหลายคนได้อ่าน และรู้จักโสกราตีสจริงๆกันมานานผมอยากจะทำความรู้จักโสกราตีสให้มากขึ้น เลือกอ่าน ตอน “ไครโต” เนื้อหายาว ขอคัดย่อที่พอเข้าใจตามปกติ พอศาลสั่งประหารชีวิต ก็ให้ดื่มน้ำเฮมลอก ฆ่าเสียในทันที แต่ในเมื่อวันก่อนโสกราตีสขึ้นศาล เข้าเขตเทศกาลอันมีพิธีทางศาสนา ที่เอเธนส์ต้องส่งเรือไปเคลอส เกาะศักดิ์สิทธิ์ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตราบใดที่เรือยังไม่กลับจากเกาะ ก็ยังประหารใครในกรุงเอเธนส์ไม่ได้ด้วยเหตุนี้โสกราตีส จึงถูกจำอยู่ในคุกถึงหนึ่งเดือน บรรดามิตรสหายพากันหาทางให้โสกราตีสหนี แต่โสกราตีสก็ยังปฏิเสธ ไครโตผู้เป็นเพื่อนสนิท เป็นคนร่วมวัย และเป็นเศรษฐีใหญ่ในกรุงเอเธนส์ เขาเริ่มด้วยการบอกข่าว“เรือคงมาถึงวันนี้หรือพรุ่งนี้ โสกราตีส ชีวิตท่านจะถึงที่สุดเสียแล้ว”“ข้าพเจ้าไม่คิดว่า เรือจะมาถึงวันนี้ แต่จะมาพรุ่งนี้” โสกราตีสว่า “เหตุผลก็คือ ข้าพเจ้าฝันเมื่อตะกี้นี้เอง”“ข้าพเจ้าฝันเห็นสตรีสวย ผิวนวล รูปร่างสูงระหง ใส่เสื้อขาว มาหาข้าพเจ้า พลางพูดกับข้าพเจ้าว่า สามวันแต่นี้ ท่านจะได้คืนสู่ แดนสุขาวดีทีพเทีย”ไครโต “ฝันประหลาดมาก”...“ไม่ดอก ข้าพเจ้าเห็นว่าความหมายชัดมาก”ไครโต “ดูจะชัดเกินไป แม้กระนั้นก็ขอให้ท่านโปรดฟังข้าพเจ้ามาเพื่อรักษาตัวท่านให้รอดพ้น ถ้าท่านตายจะไม่เพียงแต่เป็นการสูญเสียอย่างเดียวสำหรับข้าพเจ้า แต่ข้าพเจ้าจะสูญเสียทั้งมิตรชนิดที่จะหาอีกไม่ได้นอกจากนี้ คนที่รู้จักเราดี ย่อมคิดว่าข้าพเจ้าจะช่วยชีวิตท่านได้ หากข้าพเจ้าจะยอมเสียทรัพย์ แต่ข้าพเจ้ากลับไม่ยอมเสีย ใครเล่าที่จะเสียชื่อไปยิ่งกว่า คนที่ถือทรัพย์สำคัญกว่ามิตรคนส่วนใหญ่ย่อมไม่เชื่อว่า เราพยายามช่วยให้ท่านหนี แต่ท่านปฏิเสธโสกราตีส “ไครโต ทำไมเราถึงได้ยึดคำของคนอื่นมาเป็นอารมณ์นักเล่า เราควรฟังคนที่มีเหตุมีผลอย่างดีเลิศเท่านั้น บุคคลเหล่านี้ย่อมรู้ได้ว่าการเป็นไปโดยสมควรแล้ว”ไครโต “แม้เงินเราก็ไม่เสียมาก ที่จะจ่ายให้คนรับอาสาพาท่านหนี ท่านก็รู้มิใช่หรือว่า พวกจับสืบนั้นค่าตัวถูกเพียงไร หากท่านไม่อยากใช้เงินข้าพเจ้า ก็มีชาวต่างชาติพร้อมจะจ่ายเงิน สิมมิอัส จากแคว้นทิบส์ก็คนหนึ่ง“ท่านไม่ควรพลีชีพตนเอง ในขณะที่ควรรักษาให้ปลอดภัยไว้ได้”โสกราตีส “ท่านควรเคารพประเทศชาติ ยอมอยู่ใต้อำนาจ ทำการงานให้ยามเมื่อชาติต้องการ ถ้าอยากให้รัฐทำตามเรา ก็ต้องเสนอแนะให้รัฐเห็นดีด้วย ถ้ารัฐออกคำสั่ง ท่านก็ต้องเชื่อฟังอย่างไม่ปริปากจะสั่งอย่างไร ก็ต้องทำตาม จะขัง จะเฆี่ยนหรือฆ่า ก็ตาม”ท้ายหนังสือเล่มนี้ อาจารย์วิทย์ วิศทเวทย์ วิจารณ์ “เหตุผลสำคัญอันหนึ่ง ที่โสกราตีสไม่ยอมหนี แม้คนไม่น้อย รวมทั้งโสกราตีสเอง เห็นว่าการตัดสินประหารครั้งนี้ ไม่ยุติธรรม และเป็นสิ่งที่ผิดแต่การตอบโต้สิ่งที่ผิด ด้วยการทำผิดอีกอันหนึ่ง คือการหนี ก็จะเป็นสิ่งที่ถูกไม่ได้หากไม่เชื่อว่า ในโลกนี้ มีคน ที่ดิ้นรนขอตาย เพื่อรักษากฎหมาย ขอให้เชื่อว่า มีโสกราตีส คนร่วมสมัยพระพุทธเจ้าของเราอยู่คนหนึ่ง.กิเลน ประลองเชิง
