ผมอ่านเรื่อง “ตุ๊กตาเสียกะบาน” เรื่องศาลเจ้าพ่อทองคำ ชุมชนบ้านใหม่โพนทอง อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ ที่คุณศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ เขียนไว้ในศิลปวัฒนธรรม ฉบับ เม.ย.68 แล้วขอสารภาพเป็นไปตามคำโบราณ ยิ่งอ่านยิ่งโง่ค่าโง่แรก ตุ๊กตาเสียกะบานที่ชาวบ้านปั้น ในงานทำบุญกลางบ้าน นัยว่าสักการะเจ้าพ่อทองคำ ในวันขึ้น 8 ค่ำ เดือน 6 ทุกปีนั้น ไม่ได้เป็นตุ๊กตาที่ถูกหักคอทิ้ง ตามชื่อที่ฟังแล้วเข้าใจว่าเสียหัวกบาลแต่ประการใดพิธีเริ่มตอนบ่ายๆไปถึงเย็น ชาวบ้านจะนำดินเหนียวก้นสระมาปั้นเป็นตุ๊กตา นัยว่าตุ๊กตาเป็นตัวแทนคนในเรือน สำหรับรับทุกข์โศกโรคภัย หรือเคราะห์หามยามร้าย หากบ้านเลี้ยงสัตว์ เช่นวัวควาย ก็ต้องปั้นมาพร้อมตุ๊กตาด้วยระหว่างกิจกรรมการปั้น ภายในลานกลางบ้าน จะมีการตีกลองยาว เทิ้งบ้องๆประโคม ตกเย็นพระสงฆ์จะสวดมนต์ เสร็จพิธีชาวบ้านจะนำตุ๊กตากลับไปบ้าน ทำกระทงหน้าวัว (กระทงรูปสามเหลี่ยมจากหยวกกล้วย) ใส่ข้าวดำ ข้าวแดง พริกแห้ง หอมแดง และเหรียญลงไปรุ่งขึ้น เช้า 9 ค่ำ เดือน 6 แต่ละบ้านจะเอาตุ๊กตาและเครื่องประกอบพิธีใส่กระทงหน้าวัว มางานทำบุญเลี้ยงพระเช้า พระสงฆ์จะทำพิธีสะเดาะเคราะห์ ต่อชะตา พรมน้ำมนต์ตุ๊กตาเสร็จพิธี ต่างคนต่างอุ้มกระทงไปทิ้งไว้ที่ทางสามแพร่งในหมู่บ้าน เป็นเวลา 7 วัน เป็นอันจบพิธีศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ ให้ข้อสังเกต ตุ๊กตา ที่เรียกติดปาก เสียกะบานนั้น ไม่ได้มีการถูกต่อย หรือทุบตีให้ “กบาล” หรือ “ส่วนหัว” หักหาย เป็นกรณีรับเคราะห์แทนเจ้าของคนปั้น อย่างที่เราเข้าใจกันไปเองศิริพจน์ อ้างข้อเขียน อาจารย์ล้อม เพ็งแก้ว เมื่อปี พ.ศ.2534 คำว่า “กะบาน” ที่ใช้ในคำเรียก ตุ๊กตาเสียกะบานนั้น ไม่ควรเกี่ยวข้องกับคำว่า “กบาล” ที่แปลว่าหัว แต่เกี่ยวข้องกับการเซ่นผีพจนานุกรมภาษาถิ่นใต้ ฉบับสถาบันทักษิณคดี ให้ความหมายคำว่า “บาน” ไว้ว่า น.ภาชนะสานด้วยไม้ไผ่ขนาดเล็ก กะบาน ก็ว่าอักขราภิธานศรับท์ ของหมอบรัดเลย์ (พิมพ์ พ.ศ.2416) ไม่มีคำว่า “กะบาน” แต่มีคำว่า “กระบาน” โดยนิยามความหมายไว้ว่า “ของทำด้วยกาบหยวกฤาสิ่งอื่น ใส่ของกินต่างๆเส้นผี (อักขรวิธีตามต้นฉบับ)ค่าโง่สำหรับผม ข้อต่อมาคือเมื่ออ่านชื่อ ศาลเจ้าพ่อทองคำ สถานที่จัดพิธีกรรมช่วงย่างเข้าฤดูฝน ซึ่งก็คือฤดูกาลเพาะปลูก โดยทั่วไปจะมีการประกอบพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์ ผมก็มโนถึงสิ่งของมีค่าสวยงามสัญลักษณ์ของการให้กำเนิด และความอุดมสมบูรณ์ ในลัทธิความเชื่อ หรือศาสนาดั้งเดิมของวัฒนธรรมทั้งหลาย มักให้ความสำคัญกับเครื่องเพศทั้งชายและหญิงสังคมที่รู้จักเกษตรกรรมแล้ว มักสร้างบุคคลาธิษฐานของท้องฟ้าในรูปของผู้ชายที่หลั่งฝน คือเชื้อชีวิตลงมายังพื้นแผ่นดิน ที่มักแสดงด้วยรูปของผู้หญิง เชื้อแห่งชีวิตเมื่อตกต้องถึงพื้นดิน ย่อมก่อกำเนิดให้มีชีวิตคือ “ผลผลิต”เหมือนการสังวาสกันของสิ่งมีชีวิตต่างๆ เครื่องเพศจึงไม่ใช่สัญลักษณ์ของความหยาบคายและด้วยเหตุนี้ การที่สิ่งศักดิ์สิทธิ์บนศาลเจ้าพ่อทองคำ บ้านโพนทอง ศูนย์กลางพิธีปั้นตุ๊กตาเสียกะบาน จะมีลักษณะเป็นสัญลักษณ์เพศชาย หรือปลัดขิก จึงไม่ใช่เรื่องแปลก สกปรกหรือหยาบคายแต่ประการใดใครที่อ่านเรื่องนี้แล้ว กำลังอยากหาวิธีผ่อนคลาย ไม่ว่าจะหาให้ตัวเองหรือบ้านเมือง...จะลองแวะไปร่วมพิธีปั้นตุ๊กตาเสียกะบาน เพื่อให้ตุ๊กตารับเคราะห์ร้ายแทนตัว...ก็ควรหาเวลาไปทำพิธีแล้วจะไปไหว้เจ้าพ่อทองคำเอาฤกษ์เอาชัย ให้ชีวิตมีผลผลิตงอกงามสมบูรณ์กว่าเดิม ก็คงไม่มีใครห้าม ยังไงๆก็ยังชื่นใจกว่าไปงานรดน้ำขอพรผู้ใหญ่ แต่เห็นคนแก่ไหว้เด็กเมื่อวานซืนแยะเลย.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ “ชักธงรบ” เพิ่มเติม
