กลายเป็นประเด็นร้อนแรง เมื่อกระแสกดดันให้ “ฉีก”...MOU2544 ทิ้งเพื่อรักษาอธิปไตยทางทะเลทวีความรุนแรงขึ้น ขณะที่มีความเชื่อมโยงเชิงลึกสะท้อนว่าอาจเป็นการ “ได้ไม่คุ้มเสีย” ทั้งยังมีความเสี่ยงระดับสีแดงเข้มสำคัญที่ต้องพึงตระหนักเพื่อให้เห็นภาพเขตแดนไทย-กัมพูชา ให้ลองนึกภาพเสื้อตัวหนึ่ง...ขณะที่ “MOU2543” คือตะเข็บเย็บช่วงลำตัว (แนวทางบกตั้งแต่สระแก้วยันตราด)...ส่วน “MOU2544” คือตะเข็บที่เย็บต่อจากชายเสื้อลงไปที่กางเกง (เส้นในทะเล) โดยมี “เข็มที่ใช้เย็บ” คือด้ายเส้นเดียวกันที่ผูกปมไว้ตรงจุดตายคือ...“หลักเขตที่ 73” บ้านหาดเล็ก จังหวัดตราดปุจฉาสำคัญ...หากเรากระชากตะเข็บทะเล (MOU44) ทิ้งแรงๆ ปมที่ผูกไว้ตรงชายป่าหาดเล็กย่อมสะเทือน และจะทำให้ตะเข็บทางบก (MOU43) หลุดลุ่ยพังวินาศตามไปด้วยทันทีหรือเปล่า?เงื่อนปมนี้สำคัญ ไม่ควรมองข้าม นักวิชาการด้านความมั่นคงแนวชายแดนระบุว่า พุ่งเป้าไปที่ 3 ปมอันตราย... “หลักเขต 73” จุดตายที่แยกกันไม่ขาดในทางเทคนิค “จุดสิ้นสุด” ทางบก คือ “จุดเริ่มต้น” ของทางทะเล หากไทยประกาศไม่ยอมรับ MOU44 เพราะไม่เห็นด้วยกับเส้นที่ลากผ่านเกาะกูด กัมพูชาอาจสวนกลับด้วยการไม่ยอมรับตำแหน่งหลักเขต 73 ใน MOU43 ทันที ผลคือแนวชายแดนทางบกที่นิ่งมาหลายปีจะกลับมา “ลุกเป็นไฟ”เพราะ...จุดอ้างอิงหายไปในสุญญากาศทางกฎหมาย!ย้ำว่า...หัวใจสำคัญที่เป็นจุดเชื่อมคือ “หลักเขตที่ 73” บริเวณบ้านหาดเล็ก จังหวัดตราด...MOU2543 รับรองว่าการสำรวจเขตแดนทางบกต้องเป็นไปตามอนุสัญญาฝรั่งเศส-สยาม ค.ศ.1904 และ 1907 ซึ่งกำหนดให้หลักเขตที่ 73 เป็นจุดสิ้นสุดทางบก “MOU2544”...ใช้จุดสิ้นสุดทางบก (หลักเขตที่ 73) เป็น “จุดเริ่มต้น” ในการลากเส้นเขตแดนทางทะเลออกไป... วิเคราะห์กันว่า หากมีการยกเลิก MOU2544 โดยอ้างว่าเส้นสำแดงเขตแดนทางทะเลของกัมพูชามิชอบด้วยกฎหมาย จะส่งผลกระทบย้อนกลับไปสู่การตีความตำแหน่งหลักเขตที่ 73 ใน MOU2543 ทันทีหากเกิดการขยับหรือโต้แย้งตำแหน่งเพียงเล็กน้อย จะทำให้กระบวนการปักปันเขตแดนทางบกที่ทำค้างไว้ภายใต้ MOU2543 กลายเป็นโมฆะหรือต้องรื้อทำใหม่ทั้งหมด“แม้ MOU44 จะเป็นเรื่องทะเลและ MOU43 จะเป็นเรื่องทางบก แต่ในทางเทคนิคจุดเริ่มต้นของเส้นเขตแดนทางทะเลมักอ้างอิงจากหลักเขตแดนทางบก (หลักเขตที่ 73 ที่ จ.ตราด) หากมีการยกเลิกและโต้แย้งเส้นในทะเลรุนแรง จะส่งผลให้การรับรองจุดจบทางบกใน MOU43 สั่นคลอนทันที”บรรยากาศการเจรจา...MOU43 ยังดำเนินการไม่เสร็จสิ้น การปักปันเขตแดนทางบกหลายจุดยังไม่ยุติ การยกเลิก MOU44 จะสร้างบรรยากาศแห่งความไม่ไว้วางใจ ทำให้การทำงานของคณะกรรมการปักปันเขตแดนทางบก (JBC) ภายใต้ MOU43 อาจต้องหยุดชะงักหรือถูกระงับไปโดยปริยายนอกจากนี้แล้วในประเด็นเกาะกูด “การยกเลิก MOU44 มักถูกโยงกับอธิปไตยเกาะกูด ซึ่งจะกดดันให้ฝ่ายกัมพูชาอาจยกเลิกความยินยอมบางประการใน MOU43 เพื่อตอบโต้ทางการเมืองก็เป็นไปได้”ปมที่สอง...“ความเชื่อใจ” หาย...เจรจาบกก็จอดปัจจุบันการปักปันทางบกภายใต้ MOU43 ยังไม่เสร็จ 100% ต้องใช้คณะกรรมการร่วม (JBC) ลงพื้นที่ทำงานร่วมกัน หากเราฉีก MOU44 ทิ้ง บรรยากาศจะกลายเป็น “ศัตรูทางกฎหมาย” ทันที การจะเดินเข้าไปปักหลักเขตในป่าในเขาก็ทำไม่ได้ เสี่ยงเกิดการปะทะด้วยกำลังทหารเหมือนมหากาพย์ในอดีตหรือไม่?ปมสุดท้าย...“โดมิโนการเมือง” กัมพูชาพร้อมเอาคืน ต้องยอมรับความจริงที่ว่ากัมพูชาเก่งเรื่องใช้กลยุทธ์ “ตัวประกันทางกฎหมาย” หากไทยยกเลิกข้อตกลงที่เขาได้ประโยชน์ (ก๊าซในทะเล) เขาก็มีสิทธิ์ยกเลิกข้อตกลงทางบกที่เราได้ประโยชน์เป็นการตอบโต้ แน่นอนว่า...เรื่องนี้จะลามไปถึงการค้าชายแดนและการท่องเที่ยวตลอดแนวที่จะต้องอยู่อย่างหวาดระแวงถึงตรงนี้เราอาจจะมีความเสี่ยงเชิงกลยุทธ์ “เสียหนึ่งลามไปถึงสอง” เป็นไปได้หรือไม่ว่า...หากไทยยกเลิก MOU44 กัมพูชามีแนวโน้มที่จะนำประเด็นทางบกภายใต้ MOU43 มาเป็นเครื่องต่อรอง เช่น การประท้วงเรื่องอธิปไตยในพื้นที่ที่ไทยถือไพ่เหนือกว่า เพื่อบีบให้ไทยกลับเข้าสู่โต๊ะเจรจาทางทะเลข้อพิพาทที่เคยจำกัดอยู่แค่ “พื้นที่ในทะเล” จะลุกลามเป็น “ข้อพิพาทชายแดนตลอดแนว”คงไม่มีใครอยากให้เกิด...ถ้าการยกเลิก MOU2544 เปรียบเหมือนการดึงเส้นด้ายที่ชายเสื้อ หากดึงแรงเกินไปจนด้ายขาดจะไม่เพียงทำลายลวดลายในทะเล แต่จะทำให้ตะเข็บทางบก (MOU2543) หลุดไปด้วยถ้าเป็นเช่นนั้น...ระดับความรุนแรงของผลกระทบต่อ “MOU2543” ระยะสั้น...การประชุมคณะกรรมการปักปันเขตแดนทางบกจะถูกยกเลิกหรือเลื่อนออกไปอย่างไม่มีกำหนด ส่วน ระยะยาว...ไทยอาจต้องเผชิญกับการเรียกร้องสิทธิ์ทางบกใหม่จากกัมพูชา เพื่อตอบโต้การยกเลิกข้อตกลงทางทะเลนำไปสู่...ความไม่มั่นคงตามแนวชายแดน เหล่านี้...จึงเป็นประเด็นที่เปราะบางสูง การรักษาอธิปไตยต้องทำด้วย “สติและข้อมูล” อย่างละเอียดในทุกมิติ หากมีการยกเลิกหรือปรับปรุง MOU2544 ต้องมีแผนรองรับที่ดี...การเจรจาใหม่บนบรรทัดฐานกฎหมายใหม่ มีโอกาสใช้กฎหมายทะเลระหว่างประเทศ (UNCLOS 1982) ที่เป็นปัจจุบันมากขึ้นในการอ้างสิทธิ์เหนือเขตไหล่ทวีปการยกเลิกอาจนำไปสู่การเรียกร้องเส้นเขตแดนที่ “ชัดเจน” กว่าเดิม แทนการยอมรับพื้นที่ทับซ้อน ซึ่งอาจลดข้อครหาเรื่องการสูญเสียดินแดน (ในมุมมองของกลุ่มการเมืองบางกลุ่ม)คลิกอ่านคอลัมน์ “สกู๊ปหน้า 1” เพิ่มเติม
