เรื่องของ “กระดาษ” แต่ละแห่งที่ในโลกนี้ ก็ต่างมีรูปแบบอันเป็นเอกลักษณ์ ยิ่งเป็นภูมิปัญญาที่ตกทอดมายาวนานก็ยิ่งเป็นงานที่มีคุณค่าที่จะเรียนรู้และสืบสานต่อยอด อย่างในประเทศญี่ปุ่นก็มีกระดาษที่เป็นที่รู้จักกันก็คือ “กระดาษวาชิ” (Washi) ซึ่งถือเป็นศิลปกรรมรูปแบบหนึ่ง มีประวัติศาสตร์มายาวนานนับหลายร้อยปี“กระดาษวาชิ” จริงๆ แล้วก็คือกระดาษสาโดยทำจากเยื่อของเปลือกไม้หลายชนิด กรรมวิธีการทำกระดาษวาชิ ก็เป็นสิ่งที่หลายคนที่หลงใหลงานกระดาษให้ความสนใจเรียนรู้ ใน ญี่ปุ่นเองก็มีการเปิดสอนทำกระดาษวาชิอยู่หลายแห่ง แต่หากมีโอกาสเดินทางไปแถบภาคกลาง ก็มีแหล่งทำกระดาษวาชิและจำหน่ายผลิตภัณฑ์กระดาษวาชิที่ไม่ควรพลาดไปเยี่ยมเยือน นั่นคือที่เมืองโกคายามะ (Gokayama) ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดโทยามะ หากต้องการมีประสบการณ์ในการทำกระดาษวาชิ ต้องมุ่งหน้าไปถนนทาอิระ (Taira) จะมีสโตร์จำหน่ายเครื่องเขียน กระดาษ ของที่ระลึกอันเป็นเอกลักษณ์ของโกคายามะ แน่นอนว่าหากมาถึงที่แห่งนี้ก็ต้องลองฝึกฝีมือการทำกระดาษวาชิ และออกแบบโปสต์การ์ดเป็นของตนเองเก็บกลับไปเป็นความทรงจำขั้นตอนการทำกระดาษวาชิสำหรับแขกที่มาเยือน ไม่ได้ยุ่งยากอะไรมากนัก เพราะเจ้าหน้าที่จะตระเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมสรรพ ผู้ที่จะทำกระดาษก็เพียงแต่เข้าไปเยี่ยมชมกระบวนการแต่ละขั้นตอน เริ่มจากให้เลือกชิ้นส่วนกระดาษสีรูปต่างๆ ตามใจชอบ เพื่อมาแปะลงในโปสต์การ์ดที่ทำจากกระดาษวาชิ จากนั้นก็ให้ชมการกวนเยื่อกระดาษที่ได้มาจากเปลือกไม้ แล้วก็ใช้บล็อกไม้ที่แบ่งออกเป็นช่อง 4 เหลี่ยมผืนผ้า จุ่มช้อนให้เยื่อกระดาษอยู่ในร่องไม้ ทำซ้ำไปมาเพื่อให้เยื่อมีความหนาแน่น ต่อด้วยการตกแต่งกระดาษสีชิ้นเล็กๆที่เลือกไว้แปะลงไป ก่อนจะเคาะแผ่นกระดาษวาชิลงในบล็อกไม้อีกอัน แล้วนำไปผ่านกระบวนการไล่น้ำออกทำให้แห้ง และทำให้เรียบก็เป็นอันเสร็จสิ้น กระดาษวาชินั้นทำจากเปลือกไม้หลายชนิดที่นิยมก็คือ ต้นโคโซ (Kozo) หรือต้นหม่อน วิธีการคือนำมานึ่งให้อ่อนตัว ลอกเปลือกออก ฟอกสีด้วยการวางบนหิมะ แล้วนำมาต้มให้เส้นใยนุ่ม จากนั้นก็ล้างทำความสะอาดกำจัดสิ่งสกปรกออก ทำเส้นใยคลายตัวแล้วนำมาผสมกับน้ำและเยื่อเมือกหรือ “เนริ” (Neri) ที่ได้จากรากของต้นโทโรโระ อาโออิ (Tororo Aoi) ส่วนผสมนี้จะช่วยทำให้กระดาษมีความสวยงามและแข็งแรงทนทาน งานทำมืออีกประเภทที่มีชื่อเสียงในภาค กลางเช่นกัน เมื่อเดินทางไปยังเมืองคานาซาวา หมุดหมายที่ไม่ควรพลาดก็คือหมู่บ้านฮิงาชิ ชายะ (Higashi Chaya) แหล่งงานฝีมือช่างทองและเงิน รวมถึงผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของแผ่นทองคำเปลวไม่ว่าจะเป็นอาหารหรือเครื่องสำอาง ในหมู่บ้านนี้มีร้านค้าที่นอกจากจะจำหน่ายงานฝีมือสุดน่ารัก ยังให้นักท่องเที่ยวได้เปิดประสบการณ์สร้างสรรค์ศิลปะการประดับแผ่นทองคำ (Gold-Leaf Embellishment) ในแบบฉบับของคานาซาวา งานฝีมือประดับแผ่นทองมีวิธีการทำไม่ได้ซับซ้อนแต่ต้องอาศัยความใจเย็นและประณีต เริ่มจากเลือกลายสติกเกอร์ที่ชอบนำมาแปะลงบนภาชนะ เช่น จานขนาดเล็ก จากนั้นก็วางทองคำเปลวบนช่องสติกเกอร์ ให้แผ่นทองคำปิดพื้นผิวกาว และใช้นิ้วรีดให้ครอบคลุมลวดลาย ตามด้วยการเคลือบพื้นผิวด้วยสารเคลือบเงา รอให้แห้ง และค่อยๆลอกสติกเกอร์ลวดลายออกอย่างระมัดระวัง ก็จะได้รูปแผ่นทองเป็นของที่ระลึกสวยงามกลับไป การประดับแผ่นทองคำตำรับคานาซาวา ถือเป็นงานฝีมือแบบดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาอย่างเข้มแข็ง ที่นี่เรียกเป็น “เมืองแห่งทองคำ” ก็ว่าได้ เนื่องจากวัตถุดิบหลักอย่างแผ่นทองคำนั้น เมืองคานาซาวาเป็นแหล่งผลิตที่มีจำนวนสูงมาก ภาคกลางของญี่ปุ่นนั้นไม่เพียงมีความงามของธรรมชาติ โอบล้อมด้วยขุนเขา มีเส้นทางสัญจรคดเคี้ยวขนาบด้วยมีป่าไม้ ลำธารลัดเลาะสวยงาม รวมถึงเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านมรดกโลกที่สำคัญทั้งในเมืองโกคายามะ หรือที่นิยมกันไปก็อย่างหมู่บ้านทรงกัสโซ ชิราคาวาโกะ แต่งานฝีมือโบราณและศิลปะดั้งเดิมที่ตกทอดจากรุ่นสู่รุ่นคืออีกมนต์เสน่ห์ที่น่าสัมผัสเรียนรู้.กันเกรา
