ปกหลัง “การเมือง เรื่องเล่า พระเจ้าตาก หลัง 2475”(มติชน 2560) บอกว่า พระราชประวัติพระเจ้าตากสิน ปรากฏครั้งแรกสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ในรูปแบบพระราชพงศาวดาร ในฐานะเอกสารทางประวัติศาสตร์ ซึ่งถือว่าเป็นสื่อเงียบสำหรับสามัญชนหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 เรื่องราวของพระองค์กลับแพร่หลาย ในรูปแบบของวรรณกรรม เรื่องเล่ามากถึง 15 เรื่อง ซึ่งจะสอดคล้องกับเอกสารประวัติศาสตร์หรือไม่...ก็ได้เรื่องแรก พระเจ้ากรุงธนฯ แต่งปี 2480 เรื่องต่อมา ใครฆ่าพระเจ้ากรุงธน ปี 2492...หลวงวิจิตรวาทการเขียน จนถึงเรื่องล่า ปี 2551 ดวงพระเจ้าตากไม่ถูกประหาร อ.เล็ก พลูโตงานเขียนตัวแทนความคิดของสังคม...ที่มีต่อพระเจ้าตาก เหล่านี้ เรื่องเล่าที่ปฏิเสธเอกสารทางประวัติศาสตร์ และฝังใจ มากกว่าเรื่องใด น่าจะเป็นเรื่อง พระเจ้าตากสิ้นพระชนม์ที่เมืองนครทรงยศ กระหม่อมแก้ว ผู้แต่ง ใช้คำบอกเล่าท้องถิ่นเมืองนคร มานำเสนอว่า พระเจ้าตากไม่ได้ถูกสำเร็จโทษที่ป้อมวิชัยประสิทธิ์ แต่เสด็จหนีมาอาศัยที่เมืองนครฯ จนกระทั่งสวรรคตคนสกุล ณ นคร เชื่อกันว่า เจ้าพระยานคร (น้อย) ต้นสกุล ณ นคร นั้น เป็นพระโอรสติดครรภ์เจ้าจอมมารดาปราง ซึ่งพระเจ้าตาก พระราชทานให้เป็นชายา เจ้าอุปราชพัฒน์ เจ้าเมืองนครต่อมา เมื่อเกิดสงครามพม่า เจ้าพระยานครพัฒน์ได้นำหม่อมปรางและพระโอรส หลบหนีไปที่ทับพระยา และได้จัดกองกำลังอารักขาไว้พระเจ้าตากในสภาพบวชเป็นพระ เสด็จมาถึงเมืองนคร ก็ได้เสด็จไปประทับที่ “เขาขุนพนม” คำบอกเล่า ถึงความมีตัวตนจริง ขององครักษ์พระเจ้าตากหลายคน ลูกหลานเล่าสืบต่อๆกันมา จนกลายเป็นเพลงกล่อมเด็กโบราณ ที่คนรุ่นเก่ายังร้องกันได้ในปัจจุบันฮา เออ...ว่าตาแป๊ะหนวดยาว ถึงคราวสิ้นทุกข์ เอาศพใส่โลงดีบุก ไปค้างในดอนดง ลูกเจ้าจอมหม่อมลับ ถือฉัตรถือธง เอาศพไปค้างในดอนดง ค่อยปลงเมรุใหญ่ เหอ...โลงดีบุกมีราคาแพง เป็นเครื่องยศชั้นสูงของเมืองนครฯ ผู้ที่ สามารถบรรจุศพในโลงดีบุกได้ ย่อมไม่ใช่คนธรรมดาเสริมความเชื่อจากบทที่ว่า “ลูกเจ้าจอมหม่อมลับ ถือฉัตรถือธง” และแม้แต่บทที่ว่า เอาศพไปค้างในดอนดง ค่อยปลงเมรุใหญ่ เหอผู้เขียนเรื่องนี้ ตั้งสมมติฐาน พระเจ้าตากสิน หนีภัยการเมืองมาอยู่นครฯ และเสด็จประทับอยู่ที่เขาขุนพนม เขตป่าเขา จนสิ้นพระชนม์ไม่เพียงผู้คนในสกุลเก่าเมืองนคร...จะเชื่อเรื่องนี้ ยังมีตระกูลเจ้าสัวสมัยใหม่ ญาติสนิท อดีตนายกกลุ่มใหญ่ เคยยกคณะไปสักการะ “ร่องรอยพระเจ้าตาก” ที่เขาขุนพนมมาแล้วเคยมีคนอ่านเรื่องทำนองนี้ ถามผมว่า พระเจ้าตากสิ้นพระชนม์ที่ไหน...ผมมักเล่าเรื่อง “ตัดไม้อย่าไว้หนามหน่อ ฆ่าพ่ออย่าไว้ลูก” กรณีประหารสมเด็จเจ้าฟ้ากษัตรานุชิต (หม่อมเหม็น) โอรสพระเจ้าตาก นัดดารัชกาลที่ 1 เล่าเป็นการตัดบทกระทั่งเด็กๆเขายังไม่เอาไว้ ผู้ใหญ่จะมีอะไรเหลือผมอยากให้ไปงานมหกรรมหนังสือ หาการเมืองเรื่องเล่าพระเจ้าตาก ซึ่งมีรายละเอียดทุกแง่มุม อ่านแตกหน่อเพาะพันธุ์สติปัญญา แตกหน่อ ขยายกอ...แล้วจะเชื่อทางไหน ตัดสินใจกันเองขนาดยังอ่านไม่ทันจบเล่ม ก็พอเข้าใจ ทุกเรื่องที่มี “การเมือง” เข้าไปเกี่ยวข้องไม่ว่าการเมืองไทยหรือการเมืองประเทศไหน ก็พอสรุปได้ ชนะก็เป็นเจ้า แพ้ก็เป็นกบฏ แน่นอน...ชัดเจน.กิเลน ประลองเชิง
