หนังสือชื่อฝรั่ง TIME IN POWERS OF TEN ชื่อไทย เกิดอะไรขึ้นในเวลา เจอราร์ด เอท โฮฟต์ และสเตฟาน แวนโดเรน ร่วมเขียน ธิดา วงนิรามัยสถิต แปล พิมพ์สดๆร้อนๆ มีนาคม 2560 สำนักพิมพ์โพสต์บุ๊คส์ส่งมาให้อ่านเนื้อหาในเล่ม บอกเล่าเรื่องราวทุกช่วงเวลาที่บางครั้งเกินกว่ามนุษย์จะจินตนาการ ผ่านทฤษฎีทางฟิสิกส์...หลายเรื่องซับซ้อน และหนักหนาเกินกว่าคนวัยชราข้างวัดจะเข้าใจผมขอเลือกบางเรื่องที่อ่านสนุก เข้าใจง่ายสงคราม 30 ปี เริ่มในปี 1618 และยุติในปี 1648พื้นที่สงครามส่วนใหญ่เกิดขึ้นในเยอรมนี จากสาเหตุที่เรียกกันว่า “บัญชรพิฆาตแห่งปราก (ครั้งที่ 2) เมื่อที่ปรึกษาชาวคาทอลิก 2 คน ของจักรพรรดิแมททิอัส (อาร์คดยุค แห่งออสเตรีย และกษัตริย์แห่งจักรวรรดิโรมัน)ถูกขุนนางโปรเตสแตนต์จับโยนออกทางหน้าต่างปราสาทแห่งหนึ่งในปรากสงครามระหว่างชาวคาทอลิกกับชาวโปรเตสแตนต์ในจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ก็ปะทุขึ้น ความขัดแย้งแผ่ขยายไปยังรัฐอื่นๆในยุโรปปี 1648 สงครามยุติลงด้วยสนธิสัญญาระหว่างจักรวรรดิโรมัน และรัฐในยุโรปหลายแห่ง เรียกกันโดยทั่วไปว่า สัญญาสันติภาพเวสต์–ฟาเลียนี่คือการสิ้นสุดของอำนาจและการครอบงำของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ และการยอมรับรัฐที่นับถือลัทธิโปรเตสแตนต์ และลัทธิคาลวินนี่เป็นครั้งแรกที่สาธารณรัฐดัตช์ ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการเวลาในสงคราม 30 ปีนี้ คนรุ่นต่อๆมาได้เรียนรู้ว่า ในบรรดาความโหดร้ายทารุณที่มนุษย์ทำกันเองนั้น ความเชื่อทางศาสนา...เป็นสาเหตุสำคัญเปรียบเทียบกับสัตว์ สัตว์หลายชนิดดุร้าย ไม่น่าเชื่อว่ามีสัตว์ชนิดหนึ่ง ไม่มีเวลาดุร้าย ทำร้ายใครเลยเวลา 24 ชั่วโมง แตกเป็นวินาทีได้ 86,400 วินาที นี่คืออายุของแมลงชนิดที่คนไทยเรียก ชีปะขาว แต่ชื่อในภาษาอื่นเมย์ฟลาย หรือ “แมลงหนึ่งวัน”แมลงชีปะขาวไม่ใช่แมลงวัน พวกมันมีชีวิตอยู่เพียงสั้นๆ คือ แค่ไม่กี่ชั่วโมง จนถึงไม่กี่วันพวกมันไม่มีปาก ไม่มีระบบย่อยอาหาร ไม่มีเวลาที่จะขับถ่ายสิ่งที่กินเข้าไปไม่มีรูปแบบการเกี้ยวพา มันสนใจและใช้เวลากับการจับคู่ และวางไข่เท่านั้นตอนยังเป็นไข่อยู่ในน้ำ ไข่แมลงชีปะขาวสามารถมีชีวิตรอดอยู่ได้เป็นแรมปี แต่ทันทีที่ขึ้นจากน้ำในฐานะแมลงตัวเต็มวัย ก็จะเริ่มจับคู่กันทันทีตัวผู้จะตายหลังการผสมพันธุ์ และตัวเมียจะตายเมื่อวางไข่แมลงชีปะขาว จึงเป็นต้นแบบชีวิตที่มีความรักแสนสั้น แต่มีประสิทธิภาพที่สุดผมอ่านเรื่องสงครามศาสนา 30 ปี และชีวิตรักแสนสั้นของแมลงหนึ่งวันแล้ว นึกถึงพุทธสุภาษิตภาษาบาลีบทหนึ่ง...แต่จำได้ง่ายกว่าถ้าอ่านจากโคลงโลกนิติชนใดยืนอยู่ร้อย พรรษา ใจบ่มีปรีดา โหดไร้ วันเดียวเด็กเกิดมา ใจปราชญ์ สรรเพชฌ์บัณฑูรไว้ เด็กนั้นควรยออธิบายความหมายว่า โจรร้ายมีอายุหนึ่งร้อย พระพุทธเจ้าไม่ยกย่องเท่าปราชญ์ที่เกิดมาวันเดียวผมอยากเป็นแมลงหนึ่งวัน เกิดมามีชีวิตรักได้วันเดียวแล้ว ก็ตาย...ครับเบื่อมนุษย์ชั่วๆ อายุเกือบร้อยปี เกิดมาแล้วทำสงคราม รบราฆ่าฟันกันด้วยความเชื่อทางศาสนา...เต็มที.กิเลน ประลองเชิง
