ขันโตกช้าง.แดดร่มลมตกของวันที่ 12 มีนาคม ที่ผ่านมา ช้างกว่า 20 เชือกที่ไปทำงานในเขตพื้นที่ชายแดนไทย-พม่า ทั้งที่บ้านวาเล่ย์ บ้านพะยอ บ้านมอเกอร์ และรวมถึงช้างที่ไปฝึกและทำงานในจังหวัดกระบี่ 7 เชือก ต่างพากันเดินเท้ามุ่งหน้าสู่หมู่บ้านปูเต้อ เพื่อเตรียมร่วมงานวันช้างไทยในวันรุ่งขึ้นบ้านปูเต้อ...หมู่บ้านเล็กๆในเขตอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก อาจไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยว ที่ถูกปักหมุดให้เป็นจุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยวและคนเดินทางมากนัก แต่ 7 ปีมาแล้ว ที่ทุกวันช้างไทย 13 มี.ค. จะมีผู้คนจากที่ต่างๆแม้แต่ชาวต่างชาติ เดินทางมาที่นี่ เพื่อร่วมพิธีสู่ขวัญช้างและเลี้ยงขันโตกให้กับช้าง ซึ่งเปรียบเสมือนสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของคนไทยมานานหลายร้อยปีและหากยังจำกันได้ เมื่อ 20 ปีก่อน ช้างพังโม่ตาลา ที่เหยียบกับระเบิดบริเวณชายแดนไทย-เมียนมา จนเป็นข่าวสะเทือนใจคนรักช้างมาจนถึงวันนี้ ก็เป็นช้างที่ไปจากหมู่บ้านปูเต้อ...แห่งนี้ พี่หน่อง...ธมลวรรณ เจริญวงศ์พิสิฐ ผอ.การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานตาก ชักชวนให้ไปร่วมงานวันช้างไทยที่นี่ โดยบอกว่า ยังมีวิถีวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมของคนปกาเกอะญอที่ผูกพันกับช้างให้ได้สัมผัส แม้นับวัน วิถีคนกับช้างจะเริ่มเปลี่ยนแปลงไป และคนไทยไม่ได้ใกล้ชิดกับช้างเหมือนในอดีตงานวันช้างไทย ที่บ้านปูเต้อ เริ่มต้นในช่วงสายของวันที่ 13 มี.ค. ช้าง 32 เชือกตั้งแถวบริเวณโรงสีปูเต้อ ซึ่งอยู่ห่างจากวัดปูเต้อ ราว 1 กิโลเมตร นำขบวนโดยนักเรียนจากโรงเรียนบ้านปูเต้อ เด็กผู้หญิงใส่ชุดประจำเผ่าปกาเกอะญอที่เรียกว่า เชวา ซึ่งเป็น ชุดที่ใส่ได้เฉพาะเด็กสาวที่ยังไม่แต่งงานเท่านั้น เดินนำหน้าขบวน ส่วนเด็กผู้ชายก็ใส่เสื้อปกาเกอะญอสีแดง ตามด้วยแถวของชาวบ้านที่พากันแต่งกายอย่างสวยงามมาร่วมเฉลิมฉลองให้กับช้าง ที่เปรียบเสมือนสมาชิกอีกส่วนหนึ่งในครอบครัวของพวกเขา กมล อุบลอ่อน หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า หมอหนุ่ย อาสาสมัครมูลนิธิช้าง เล่าให้ฟังว่า คนปูเต้อซึ่งเป็นชาวปกาเกอะญอมีวัฒนธรรมและวิถีการเลี้ยงช้างแบบภูมิปัญญาดั้งเดิมที่สืบทอดกันมา คือ เลี้ยงช้างตามธรรมชาติ ให้ช้างหากินในป่า ซึ่งปัจจุบันปัญหาที่เกิดกับช้างก็มีมากขึ้น ทั้งเรื่องของแหล่งอาหารที่ลดลงเรื่อยๆ ทั้งความคิดของหน่วยราชการที่จ้องแต่จะขอดูตั๋วช้าง ข้อสันนิษฐานของภาครัฐ คือ ตั้งข้อกล่าวหาว่าการมีช้างของชาวบ้านเป็นเรื่องผิดไว้ก่อน นอกจากนี้ยังไม่ให้เอาช้างไปเลี้ยงในป่าสงวน ที่ดินของชาวบ้าน บางทีเขาก็ไม่ให้เอาช้างไปไว้ ทีนี้จะเอาช้างไปไว้ที่ไหน งานก็ไม่มี ซึ่งช้างที่ชาวบ้านมีอยู่เป็นช้างมรดกที่ตกทอดกันมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย นี่ยังไม่รวมค่าใช้จ่ายที่ต้องดูแลช้างอีกเดือนละเป็นหลักหมื่นหมอหนุ่ย บอกว่า ในเขตจังหวัดตากทุกวันนี้ มีช้างอยู่ราว 300 เชือก แต่บางคนพอถึงรุ่นลูก รุ่นหลาน มีคนมาขอซื้อช้างให้ราคาดี เขาก็ขาย เพราะทุกวันนี้ ราคาขายช้าง 1 เชือก ซื้อรถฟอร์จูนเนอร์ได้คันหนึ่ง นี่คือราคาต่ำสุดที่ซื้อขายกันเรายืนคุยกับ หมอหนุ่ย ได้ไม่นาน ก็ถึงเวลาเริ่มพิธีสู่ขวัญช้าง ตามแบบชาวปกาเกอะญอ กระทงใบยักษ์ บรรจุกล้วย อ้อย งาดำ ข้าวต้มมัด ข้าวเหนียวปั้น ข้าวเหนียวนึ่ง นํ้าขมิ้น ส้มป่อย ด้ายขาวแดง และไม้กวนข้าววางรวมกัน หมอทำขวัญช้าง อายุราว 80 เศษ จุดธูปบอกเจ้าที่เจ้าทางก่อนทำพิธี พร้อมกับยกกระทงยักษ์ไปไว้ด้านหลังช้างเชือกที่นำมาทำพิธี ซึ่งคราวนี้เป็นช้างพลายพ่อพันธุ์ อายุประมาณ 40 ปี จากนั้นจึงนำผ้าโสร่งและเสื้อแบบชาวปกาเกอะญอส่งให้กับควาญเพื่อวางบนหลังช้าง ประพรมน้ำส้มป่อยรอบตัวช้าง ผูกด้ายสายสิญจน์ที่ข้อเท้าด้านขวาของช้าง ถือเป็นประเพณีดั้งเดิมที่หาดูได้ยากในที่อื่น แต่สำหรับที่ปูเต้อ พิธีแบบนี้นอกจากวันช้างไทยแล้ว ในช่วงสงกรานต์ก็อาจจะมีการเรียกขวัญช้างเป็นสิริมงคลด้วย หลังทำพิธีเสร็จ เสียงโฆษกประกาศให้ผู้หลักผู้ใหญ่ที่มาร่วมงาน ช่วยกันดึงผ้าออกจากโต๊ะที่เรียกว่า ขันโตกช้าง ซึ่งเต็มไปด้วยกล้วย อ้อย แตงโม แคนตาลูป และผลไม้นานาชนิด ให้ช้างทั้ง 32 เชือกได้ร่วมกันกินอาหารซึ่งชาวบ้านจัดเตรียมมาให้ สำหรับงานนี้ ประธานหอการค้าจังหวัดตาก ได้นำกล้วยมาสมทบถึงกว่า 500 หวี เพื่อให้ช้างได้อิ่มหนำสำราญกันอย่างเต็มที่ผอ.ททท.ตาก บอกว่า การจัดงานวันช้างไทย นอกจากจะเป็นการประกาศเกียรติคุณให้แก่ช้างไทย และยกย่องช้างไทย รวมถึงกระตุ้นให้ประชาชนทั่วไปตระหนักถึงความสำคัญของช้างแล้ว ยังเป็นการส่งเสริมภาพลักษณ์การท่องเที่ยวในท้องถิ่น ตามนโยบายของ ททท.ที่สนับสนุนการท่องเที่ยวชุมชนและสัมผัสประสบการณ์ในท้องถิ่นจริงๆซึ่งอนาคตอาจต้องมีการร่วมมือกับชาวบ้านและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จัดการท่องเที่ยวแบบชุมชน วิถีคน วิถีท้องถิ่น ออกจากหมู่บ้านปูเต้อ ได้เวลาไปหาอะไรรองท้อง งานนี้ได้ไข่มดแดงสดๆมาทำเป็นลาบ สูตรแบบเมืองแม่สอด แซ่บเว่อร์...จนหยุดไม่อยู่ก่อนกลับ แวะไปชำเลืองแถวริมเมย ที่มีโกดังรถจักรยานมือสองจากญี่ปุ่นแว้บๆ ไม่ทันได้ซื้อ ได้แต่สัญญากับ ผอ.ททท.ว่า คราวหน้าจะกลับมาอีก...ไม่ได้มาดูช้าง แต่จะมาขนของแบบงานช้างกลับบ้าน.....!!!!
