เรื่องที่คุณโชติ แพร่พันธุ์ หรือที่รู้จักกันในนามปากกา ยาขอบ ผู้เขียนผู้ชนะสิบทิศอันลือลั่น มีเหตุให้ต้องเข้าไปสอบเป็นบรรณาธิการนั้น ยังเป็นเรื่องที่เล่าขานกันถึงวันนี้ยาขอบ เขียนไว้เอง ผมเพิ่งได้อ่านจาก “สินในหมึก” (สำนักพิมพ์ดอกหญ้า รวมเล่มพิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2543)ช่วงเวลาที่มีหนังสือพิมพ์ใหม่ๆ มีเสียงค่อนขอดว่า เอาแขกอินเดียมาเป็น บก.ไม่นาน ก็มีข่าวว่า พ.ร.บ.การพิมพ์จะแก้ไขใหม่ กำหนดความรู้บรรณาธิการ ต้อง ม.8 เป็นอย่างต่ำคนความรู้แค่ ม.4 จะมีงานเป็น บก.ต่อได้ ก็เมื่อสอบผ่านห้าวิชาวิชากฎหมาย วิชาการปกครอง วิชาประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ วิชาภาษาต่างประเทศ และวิชาศีลธรรมจรรยา“เห็นชื่อแต่ละวิชา ก็ขนหัวลุก” ยาขอบว่า “ถ้าลูกช้างสอบวิชากฎหมายได้ ก็คงต้องเป็นผู้พิพากษา ทนาย ไม่มาเป็น บก. ฉะนั้น จึงไม่ดูหนังสือให้เสียเวลา ถึงวันก็ไปสอบเลย เพราะแน่ใจว่าตกแน่แต่อยากไปดูว่า หน้าไหนจะเป็นผู้วิเศษ สอบห้าวิชาที่น่ากลัวได้”มีคนเรียงหน้าไปสอบ 14 คน ถึงเวลา อพิโธ่! 4 วิชาแรก ถามว่า อย่างไรเรียกหมิ่นประมาท ใครตั้งผู้ใหญ่บ้าน ตั้งกำนัน ประวัติศาสตร์กับภูมิศาสตร์ต่างกันอย่างไร ข้อ 4 ภาษาต่างประเทศ อ่านและแปลหนังสือเล่มหนึ่งไม่กี่บรรทัดสี่ข้อง้ายง่าย แต่พอถึงข้อที่ 5 อย่างไรจึงจะเรียกว่าประพฤติชอบด้วยศีลธรรมจรรยา คำถามดูเหมือนง่าย แต่เอาเข้าจริง กว้างและยากผู้สอบส่วนใหญ่เป็นมหาเปรียญยาวๆ ตั้งหน้าตั้งตาพรรณนา เขียนจบแผ่นแรกแล้วต่อแผ่นสอง แผ่นสามยาขอบนั่งอึ้งตะลึงงัน ไม่รู้จะเขียนอะไรให้ยาวๆ ส่งกระดาษคำตอบเป็นคนสุดท้าย เขียนไปไม่ถึงสองบรรทัด ทำไงได้! เข็มนาฬิกาไม่ช่วยให้เขียนได้ยาวกว่านั้นคณะกรรมการ นับแต่เชื้อพระวงศ์ระดับสูง คุณพระ คุณหลวง ที่ได้อ่านคำตอบแผ่นสุดท้าย อ่านจบแล้วก็ยิ้ม แล้วก็ส่งอ่านต่อๆ กันไป ยิ้มกันไป ถึงคนสุดท้าย “พระยา” ท่านประธานฯ“ตอบสั้นถึงใจดี” ท่านพูดเสียงดัง แล้วก็หัวเราะก๊าก “คว้าเขามาทั้งดุ้น แต่ดี ไม่เสียเวลาไปทวนเบญจศีล เบญจธรรม หรือจรรยาแพทย์ เหมือนใครให้เยิ่นเย้อ”ยาขอบเล่าว่า ผลการสอบ บก.สอบ 14 ตกเสีย 13เหตุที่ตกกันมาก เพราะหมากกลตรงข้อ 5 อย่างไรจึงเรียก ประพฤติชอบด้วยศีลธรรมจรรยา นั่นแหละยาขอบเขียนถึงคนสอบได้ (ด้วยโวหาร ที่อ่านแล้วต้องทำความเข้าใจ) “เพราะนัยน์ตาที่ชินกับถ้อยคำในใบสัญญาบัตร และบำเหน็จเหรียญตรา ซึ่งปาพรวดเข้าให้เวลาจนมุม ทำให้การสอบครั้งนั้น มีคนสอบได้คนเดียว”เมื่อเงื่อนงำของกฎหมายกำหนดมัธยม 8 เป็นบรรณาธิการได้ จึงเป็นเหตุให้ เจ้าเด็กมัธยม 4 เลขประจำตัว 1119 ของโรงเรียนเทพศิรินทร์ เป็นบรรณาธิการกะเขาได้อ่านถ้อยคำสำนวนยาขอบยาวๆ ก็เข้าใจ เด็กมัธยม 4 เทพศิรินทร์ที่สอบ บก.ได้ ก็คือ โชติ แพร่พันธุ์มาถึงตรงนี้ ยังไม่รู้ว่า ยาขอบตอบข้อสอบข้อที่ 5 เรื่องศีลธรรมจรรยาอย่างไร คำตอบสั้นๆบรรทัดเดียวนั้น คือประพฤติในสิ่งที่ควรประพฤติ เว้นในสิ่งที่ควรเว้นเป็นคำตอบที่ถูกต้อง หมดจด สะใจ ไม่เพียงช่วยให้เด็ก ม.4 สอบเป็น บก.ได้คำตอบเดียวกันนี้ หากเอามาใช้วัดมาตรฐานคุณสมบัติ ส.ส.ในสภา จับเอาเฉพาะเรื่องสภาล่มแล้วล่มเล่าเรื่องเดียว ผมเกรงว่า ส.ส.ท่านจะสอบตกกันครึ่งสภา.กิเลน ประลองเชิง
