มีเรื่องราวมากมาย เกิดสมัยรัชกาลที่ 4 แต่มีเรื่องหนึ่งคนรู้กันน้อย คือมีการเลือกตั้งข้าราชการตุลาการ (ศาลไทยในอดีตสำนักพิมพ์สาส์นสวรรค์ พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2551)ประยุทธ สิทธิพันธ์ ผู้เรียบเรียง ตั้งข้อสังเกต มีผู้คาดหวังกับการเลือกตั้งครั้งนี้ กลัวกันว่าจะมีการโกง แบบที่เรียกว่า พลร่ม หรือ ไพ่ไฟ ร.4 ถึงขนาดทรงออกประกาศขอร้อง ให้ลงบัตรกันคนละใบเท่านั้น ลองอ่านกันดูประกาศให้เลือกพระราชครูลูกขุน พระมหาราชครูปุโรหิต พระมหาราชครูมหิธรด้วยเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดีฯ เป็นประธานาธิบดีในกรมวัง รับพระบรมราชโองการ ดำรัสเหนือเกล้า สั่งว่า ให้ประกาศแก่พระราช วงศานุวงศ์ ทั้งที่ตั้งกรมแล้วและยังไม่ได้ตั้งกรม ข้าราชการ เจ้าพระยาแล พระยา พระ หลวง ในพระบรมมหาราชวัง และในพระบวรราชวัง จงทั่วกันว่าพระมหาราชครูปโรหิตาจารย์ (ทองดี) พระมหาราชครูมหิธร (อู่) ถึงแก่กรรมแล้วที่พระราชครูทั้ง 2 จะต้องตั้งขึ้นใหม่ เมื่อว่าจะทรงปรึกษากับพระราชวงศานุวงศ์องค์หนึ่งสององค์ และท่านเสนาบดีสามสี่คน เลือกสรรข้าราชการผู้ใดผู้หนึ่งเป็น ก็จะได้และทรงพระราชดำริเห็นว่า ที่พระมหาราชครูปโรหิตาจารย์ พระมหาราชครูมหิธร พระครูพิเชต พระครูพิราม 4 ตำแหน่งนี้ เป็นผู้พิพากษาตัดสินผิดแลชอบ ทุกข์สุขความของท่านทั้งหลาย ไปจนราษฎรซึ่งเป็นบ่าวไพร่ในสังกัดแล้วได้ทรงทราบว่าในประเทศอื่นๆ เมื่อผู้ปกครองแผ่นดินจะตั้งผู้ตัดสินความ ก็ย่อมให้คนทั้งปวงเลือกครั้งนี้จะทรงทะนุบำรุงบ้านเมืองให้สมบูรณ์อยู่เย็นเป็นสุขทั่วกัน โดยอย่างธรรมเนียมแก้ไขใหม่ ให้ดีขึ้นกว่าเก่า จึงโปรดเกล้าฯขอให้ ฯลฯ คิดตริตรองเลือกดูที่ชอบใจ อย่าให้ปรึกษากันว่าจะชอบใจให้ผู้ใด เป็นที่พระมหาราชครูปโรหิตาจารย์ พระมหาราชครูมหิธรก็ให้จดหมายลงว่า ข้าพระพุทธเจ้าคนนั้นเห็นด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ว่าคนชื่อนั้นสมควรที่จะเป็นมิได้บังคับว่าให้เลือกเอาแต่ข้าราชการในพระบรมมหาราชวัง แลพระบวรราชวัง ถึงข้าเจ้าบ่าวข้าราชการ ถ้าเห็นว่ามีสติปัญญาควรจะเป็นที่ตัดสินความโดยสัตย์ โดยธรรม ตามพระราชกำหนดกฎหมาย ให้สิ้นสงสัย ชอบใจแก่คนทั้งปวงได้ก็ให้เขียนชื่อมอบให้อาลักษณ์ผู้เอาโครงจดหมายไปถามหารือพระบรมวงศานุวงศ์ก็ให้เขียนเข้ามาคนละฉบับทุกๆองค์ ข้าราชการก็ให้เขียนเข้ามาคนละฉบับๆจงทุกๆคนโปรดเกล้าฯว่า อย่าให้สงสัยว่า จะทรงล้อเลียนอย่างใดอย่างหนึ่งเลย แล้วอย่าให้คิดวนเวียนรั้งรอว่า เมื่อจะเลือกผู้นั้นๆเข้าไปตามใจตัว จะไม่ถูกพระกระแสดอกกระมัง ก็ดีถ้าจะให้เลือกเข้าไปแล้ว จะไม่ได้เป็นดังว่า จะต้องอายเขาดอกกระมัง ก็ดี ก็อย่างเก่าอย่างนี้ ขอเสียเถิดเลือกชอบใจท่านผู้ใดมากด้วยกัน ก็จะให้ผู้นั้น เป็นที่พระมหาราชครูทั้งสองนั้นถ้าจะเลือกชอบใจพระยาประสิทธิ์ศุภการ ผู้ว่าที่พระครูพิราม แลพระครูพิเชต คนใดคนหนึ่ง ให้เลื่อนเป็นที่พระมหาราชครูปโรหิตาจารย์ พระมหาราชครูมหิธรแล้วก็จะให้เลือกหาผู้ที่จะเป็นพระครูพิเชต พระครูพิรามแทนเข้าไปด้วย เขียนชื่อเข้าไปส่งทั้งสี่ตำแหน่งทราบจดหมายนี้แล้ว ให้คิดอ่านตริตรองไว้ แล้วให้เขียนถวายไปส่งทุกวันไป เมื่อขุนหมื่นในอาลักษณ์จะไปถาม ตั้งแต่ ณ วันจันทร์ เดือนแปดทุติยาษาฒ ขึ้นสิบห้าค่ำ ให้เป็นเสร็จในเจ็ดวัน อย่าให้ขาดตามรับสั่งฯอ่านประกาศฉบับนี้จบหากมีคำถาม ใคร เป็นนักประชาธิปไตยคนแรกของกรุงรัตนโกสินทร์ คำตอบที่ไม่ผิด ก็คือ พระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมัยนี้ ทำไม ยังไม่มีการเลือกตั้งตุลาการ รวมคำถาม ทำไม การเลือกหานายกฯนั้น จึงชักช้า สองคำถามนี้ ถามไปก็เท่านั้น ด้วยเพราะใครที่อยู่ในอำนาจนานๆ มักจะติดเก้าอี้ ก็เท่านี้แหละ.กิเลน ประลองเชิง
