เขมรรับมหากาพย์รามเกียรติ์จากอินเดีย สลักไว้ในปราสาทหินนครวัด ไทยรับเอามาเล่นเป็นโขนตั้งแต่สมัยอยุธยา สมัยพระเจ้าตาก มาจนถึงต้นรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 โปรดให้เขียนเป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังไว้ที่ระเบียงโบสถ์วัดพระแก้วทั้งเขมรทั้งไทย ไม่ได้ใช้รามเกียรติ์เป็นนิทานเล่าฟังเพลินๆ แต่ใช้เนื้อหาปลูกฝังให้จงรักภักดีฝ่ายธรรมะ คือพระราม ใช้การฝึกท่าเต้นโขนเป็นพื้นฐานการออกกำลังกาย ฝึกทหารกล้าเตรียมรับศึกไปในตัวประวัตินางนาค พระโขนง ฉบับจริง เอนก นาวิกมูล ค้นคว้ามาเล่า นายพุ่ม ตัวทศกัณฐ์ คนโปรดรัชกาลที่ 3 มีเมียชื่ออำแดงนาค ตายทั้งกลม พวกลูกๆสร้างเรื่องผีนางนาคหลอก เพราะกลัวพ่อจะมีเมียใหม่มาแบ่งสมบัติผมดูโขนพระราชทาน ตอนพิเภกสวามิภักดิ์ ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซาบซึ้งบทจงรักพระรามมาก่อนเมื่อดูโขนกรมศิลป์ ตอนพิเภกพระยายักษ์ผู้ภักดี ที่โรงละคร แห่งชาติ ตอนนี้พิเภกครองลงกา พระรามยกนางมณโฑ แถมเป็นเมียให้พิเภก แต่ถูกทศพิน ลูกทศกัณฐ์ติดท้องนางมณโฑปฏิวัติชิงอำนาจรามเกียรติ์ตามต้นฉบับรัชกาลที่ 1 จบตรงพระพรต พระสัตรุ สองพระอนุชาพระราม ยกทัพมาทำสงครามกับยักษ์ ชิงอำนาจคืนให้พิเภกแต่โขนตอนนี้ อาจารย์เสรี หวังในธรรม จับเรื่องจากนิทานพื้นบ้านแต่งต่อให้มีฉากสำคัญ พระรามถาม แผลงศรปราบยักษ์มาหนักหนา ยักษ์อธรรมก็ไม่หมดสักทีพิเภกหยิบกระดานโหรเขียนตัวเลขแล้วกราบทูลให้แผลงศรเสี่ยงทาย พระรามเอาด้วย ผลก็คือ ศรดอกนั้นวิ่งวนรอบจักรวาล แล้วก็ย้อนมาปักอกพิเภก ขุนยักษ์คนสุดท้ายตายผมเคยดูโขนบทโศกมาก็มากต่อมาก เพิ่งมาเสียน้ำตา รักอาลัยพิเภกเอาตอนนี้เองที่ต้องเสียน้ำตาให้พิเภก เพราะตกลงปลงใจเชื่อตามรามเกียรติ์ แม้พิเภกจะแปรพักตร์จากเผ่าพันธุ์ยักษ์ มารับใช้ฝ่ายเทพที่ถูกสอนให้เชื่อว่าเป็นฝ่ายธรรมมานานแสนนานแต่หากจะเปลี่ยนมุมไปถามฝ่ายยักษ์ ในสงครามรามเกียรติ์ ใครเป็นคนดี ใครไม่ดีก็จะได้คำตอบอีกอย่างสงครามครั้งหนึ่ง กุมภกัณฑ์ยักษ์ซื่อน้องทศกัณฐ์ ก่อนรบตั้งสี่คำถามให้ฝ่ายพระรามตอบใครเอ่ย...ชีโฉด ใครเอ่ย หญิงโหด ใครเอ่ย ช้างงารี และใครเอ่ย ชายทรชนฝ่ายพระรามตอบไม่ได้ หรือตอบได้ก็คงไม่อยากตอบ กุมภกัณฑ์ ต้องตอบเองชีโฉดคือพระราม ลงทุนถือศีลเดินป่า...อุตส่าห์พาเมีย (นางสีดา) มาด้วย แต่ไม่ดูแลให้ดีปล่อยให้ทศกัณฐ์ลักเอาไปเป็นต้นเหตุสงครามใหญ่หญิงโหดคือนางสำมะนักขา ยักษ์น้องเล็กทศกัณฐ์ แอบดูพระรามแล้วหลงรักหัวปักหัวปํา ตามก่อเรื่องป่วนหลายเรื่อง พระลักษมณ์จับตัวมาลงโทษเด็ดขาด “ตัดตีนสินมือ”ทศกัณฐ์แค้นเต็มอก ระดับความร้อนแรงจากสงครามฝ่ายยักษ์ก็ยิ่งเพิ่มดีกรีช้างงารี...คือทศกัณฐ์ เป็นพระยายักษ์ใหญ่มีฤทธิ์เดชไร้เทียมทาน แต่ไร้ศีลธรรม แหกขนบประเพณีที่ดี อาละวาดไม่ฟังใครมาถึงชายทรชน ปริศนาสุดท้ายก็คือยักษ์พิเภก ในสายตายักษ์ คือตัวการยักษ์ผลาญชาติ ไม่เอาพี่เอาน้อง แต่ไปเข้าข้างช่วยฝ่ายศัตรูหวยชายทรชนออกที่ยักษ์พิเภก ก็คงเข้าทำนอง ศรพระราม เสี่ยงทายมาปักอกพิเภก เพราะในสายตาฟ้าดินที่มองอย่างเป็นธรรม พิเภกเป็นยักษ์เลว เลวกว่ายักษ์ด้วยกันถ้าอ่านรามเกียรติ์ด้วยมุมมองใหม่ มุมมองคนรุ่นใหม่ ไม่รักไม่ชังใคร เอาดีชั่วเป็นเกณฑ์ อาจมียักษ์เป็นยักษ์ดี ดีน้อย ดีมาก ถึงดีมากที่สุดอีกหลายๆตน.กิเลน ประลองเชิง
