ยามเหงาๆในวงเสวนาที่มีระยะห่างในบ้าน ลองเอาสำนวน “กุกะมะเทิ่ง” ไปตั้งคำถาม แล้วให้ทาย น่าจะได้คำตอบแบบเดาๆต่างกันคำ กุกะไม่แน่ใจ แต่คำ “มะเทิ่ง” คงรู้จักกันบ้าง จากเรื่อง พระยาน้อยชมตลาด ก็ผู้ชายที่เป็นผัว “เม้ยเจิง” แม่ค้าขายแป้งน้ำมัน เมืองตะเกิง ที่พระยาน้อยเจอเข้าก็ชอบใจ ชิงเอาไปเลี้ยงเป็น “หม่อม” ในวังผมเองก็เพิ่งได้ไปดูการแสดงคณะนาฏศิลป์สัมพันธ์ ที่โรงละครแห่งชาติ เมื่อสักสองสามปีที่แล้วการแสดงชุดพระยาน้อยชมตลาด สนุกสนานครื้นเครงมาก เสียงเหน่อๆแบบมอญมีเสน่ห์ชวนฟัง ดูจบแล้วก็จบกันไปไม่มีอะไรให้คิดต่อแต่ความจริงเรื่องมะเทิ่งเม้ยเจิงไม่จบสั้นๆแค่นั้นในหนังสือ “สำนวนไทย” อาจารย์กาญจนาคพันธุ์เล่าว่า “มะเทิ่ง” ชื่อคนคนหนึ่งที่ชาวบ้านเรียกในพงศาวดารมอญเรื่องราชาธิราช ชื่อจริงคือ “มะจัด”เช่นเดียวกับเม้ยเจิง ที่ผมว่าชื่อจริงเม้ยมะนิกเรื่องแบบว่าคนระดับ “พระยาน้อย” จะเอาเมียชาวบ้าน ไปเป็นหม่อม ดูจะเป็นธรรมเนียมของเจ้าขุนมูลนาย เป็นเรื่องธรรมดาว่างั้น!แต่ “มะจัด” รักเมียมากไม่ยอมดิ้นรนไปฟ้องพระมหาเทวีถึงเมืองพะโค แต่ไม่เอาเรื่องถูกแย่งเมียไปฟ้อง กลับฟ้องว่าพระยาน้อยคิดกบฏกลายเป็นการเมืองเรื่องใหญ่ไปเลยชื่อ “มะจัด” จึงถูกชาวบ้านเรียก “มะเทิ่ง” เป็นความหมายทำนองทะลึ่งตึงตังมาตั้งแต่สมัยนั้น“สมัยนั้น” ที่ผมว่า ก็คือสมัยที่มีคนแต่ง “ราชาธิราช” “กาญจนาคพันธุ์” ท่านว่า คือสมัยรัชกาลที่ 1ผู้รู้ที่อ่านราชาธิราชก็ล้วนแต่เจ้าขุนมูลนาย ที่ต่างก็เห็นตามๆกันว่า นายมะเทิ่ง ทำเรื่องเล็กให้เป็นเรื่องใหญ่ สำนวน “กุกะมะเทิ่ง” จึงเริ่มใช้กันแพร่หลายพ.ศ.2392 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงษาธิราช ทรงนิพนธ์ โคลงกระทู้ กุ ศล หา ไม่ (จินดามณี) บทหนึ่ง บาทแรก กุกะมะเทิ่งตั้ง ตัวโต...อีก 24 ปีต่อมา พ.ศ.2416 หมอปลัดเล (เขียนแบบกาญจนาคพันธุ์) พิมพ์หนังสือ “อักขราภิธานศรับท์”อักษร ก.มีคำ “กุกะ” แปลว่า เป็นดุดะเกะกะ อักษรอ. มีคำว่าอุอะมะเทิ่ง แปลว่า คือคนกิริยาชั่ว โทโสมาก เป็นต้น ไม่สู้เกรงใจคนสำนวนพูดจึงมีทั้ง อุอะมะเทิ่ง และกุกะมะเทิ่ง และน่าจะใช้ไปด้วยกันทั้งสองสำนวนมาถึงสมัยนี้ หากจะถามว่ารู้ความหมาย กุกะมะเทิ่ง หรืออุอะมะเทิ่งหรือไม่หาคนตอบได้ทันที คงจะน้อยเต็มทีผมติดใจที่มาสำนวน “กุกะมะเทิ่ง” เรื่อง “มะเทิ่ง” ไปฟ้องพระมหาเทวีว่าพระยาน้อยคิดกบฏ ที่พวกผู้ใหญ่มองว่าทำเรื่องเล็กเป็นเรื่องใหญ่ไม่เป็นมงคลต่อบ้านเมืองผมเห็นใจมะเทิ่ง ที่ถูกเจ้านายใช้อำนาจบาตรใหญ่แย่งเมียสวยไปทั้งคน ไม่สนุกไปกับการใช้คำว่า “เทิ่ง” ซ้ำเติมคนเล็กคนน้อยที่โชคร้ายลองช่วยกันคิดดูจะให้มะเทิ่งทำยังไง สมัยนั้นศาลก็ไม่มี กรรมการสิทธิฯแบบที่บ้านเมืองพัฒนาสมัยนี้เขามีก็ยังไม่มี.กิเลน ประลองเชิง
