คำค้นหา

ประยุทธ์ จันทร์โอชา

ประยุทธ์ จันทร์โอชา

ประยุทธ์ จันทร์โอชา ผบ.ทบ.

ประยุทธ์ จันทร์โอชา

ข่าว

พรรคพลังประชารัฐ ชู 3 เหตุผลสำคัญ หนุน บิ๊กตู่ เข้าชิงเก้าอี้นายกฯ

คลิปวีดีโอ

กีฬา

ฝนแล้วมองฟ้าดูเมฆ ญาณทิพย์วิชาเก็บเห็ด

ไทยรัฐฉบับพิมพ์12 มิ.ย. 2562 05:01 น.

ตลาดอาหารขายของป่าเริ่มมีความคึกคักเมื่อย่างเข้าเดือนหก ต้นช่วงหน้าฝนมาอย่างเต็มตัว ฤดูแห่งความชุ่มฉ่ำ ในผืนป่ามีสายฝนโปรยปราย เกิดความเขียวขจีเหมาะกับการเจริญเติบโตขยายพันธุ์ของเห็ด และของป่าหลากหลายชนิด ถูกนำออกมาประกอบอาหาร หรือจำหน่ายตามตลาดสดมากมาย

“เห็ดป่าและของป่า” มักเกิดขึ้นในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงกันยายนตามป่าเบญจพรรณ หรือป่าหัวไร่ปลายนา รวมถึงป่าชุมชนในภาคอีสาน และภาคเหนือ ที่ชอบขึ้นอยู่เดี่ยวห่างกัน ขึ้นเป็นกลุ่ม และขึ้นเป็นกระจุก

ทว่า...เห็ดเกิดขึ้นตามแต่ละภูมิภาคของประเทศ มีทั้งคล้ายคลึงกัน แต่เรียกชื่อต่างกัน หรือเห็ดประจำท้องถิ่นภูมิภาคนั้น อย่างเช่นใน “ภาคอีสาน” ที่พบมาก คือ เห็ดเผิ่งทาม เห็ดหน้าแหล่ เห็ดระโงก เห็ดข่า เห็ดน้ำหมาก เห็ดก่อ เห็ดเผาะ เห็ดยูคา เห็ดบด เห็ดไค เห็ดปลวก เห็ดดิน เห็ดเผิ่งข้าว

ในภาคเหนือเห็ดที่นิยมรับประทาน และขายกันแพงมากขีดละ 150 บาท คือ เห็ดเผาะ เห็ดไคร้ ส่วนเห็ดราคาปานกลาง 700-1,000 บาทต่อกิโลกรัม มีเห็ดโคน เห็ดโม่งโก้ง เห็ดด่าน เห็ดแดงดอกอ่อน เห็ดตีนตุ๊กแก เห็ดลม เห็ดกูด เห็ดหอมดิน และเห็ดเครื่อง และเห็ดราคาถูก 100-200 บาทต่อกิโลกรัม คือ เห็ดหูหนูป่า เห็ดหนังควาย และเห็ดมันกบ

แม้ว่าเป็นที่นิยมนำมารับประทานเพราะมีรสชาติอร่อย...แต่อาจแฝงด้วยพิษ กลายเป็นโทษอันตรายถึงชีวิต การเก็บเห็ดป่าเป็นองค์ความรู้เฉพาะตัว ตามภูมิปัญญาการเอาตัวรอดของชาวบ้าน

ภูมิปัญญามีหลักการตามที่ คมเพชร จันปุ่ม ทนายชาวบ้าน คนอีสาน บ้านอยู่ จ.มุกดาหาร ให้ข้อมูลว่า รุ่นปู่ย่าตายายสอนให้รู้จักเอาตัวรอด... กินอยู่อย่างวิถีชาวบ้านให้ปลอดภัย ถูกถ่ายทอดมาตั้งแต่เด็กจนเรียนจบปริญญาตรี กระทั่งเกิดเป็นประสบการณ์ ความชำนาญการออกหาของป่า และเก็บเห็ดในป่าชุมชน

ที่มาของ “ดอกเห็ด” เริ่มจากฝนตกลงมา เกิดการเจริญจากสปอร์เชื้อรางอกเป็นเส้นใย แล้วเส้นใยรวมตัวกันเป็นก้อนเห็ดรา ประกอบสภาพแวดล้อม มีทั้งอาหาร ความชื้น อุณหภูมิ และแสงสว่าง มีความเหมาะสมก้อนเส้นใยจะเจริญต่อไปเป็นตุ่มเห็ด แล้วค่อยงอกสูง และยืดตัวเติบโต กลายเป็น “เห็ดป่า”

ในช่วงต้นเดือนพฤษภาคมถือว่าเป็นช่วงฝนแรก “อากาศร้อนอบอ้าว” เมื่อฝนตกเชื้อเห็ดเผิ่งทามหรือเห็ดผึ้งที่เคยเกิดเดิมก็เกิดขึ้นใหม่อีกครั้ง ในพื้นที่เดิมที่ดินมีความชื้นเพียงพอ เกิดการทับถมของใบไม้ใบหญ้า มีเห็ดเผิ่งทามออกตามป่าบุ่งป่าทาม ซึ่งออกก่อนเห็ดจำพวกอื่น...

เห็ดเผิ่งมีหลายชนิด เช่น เห็ดเผิ่งข้าว สีขาวอมชมพู มีรสหวาน ลักษณะดอกใหญ่เท่าฝ่ามือ เผิ่งตองดอกสีเหลือง เผิ่งหวานดอกสีม่วงอ่อน เผิ่งนกยูงสีแดงอมส้มเป็นจุด ขายาวมีสีสันสวยงามเหมือนนกยูง ดอกบานเต็มที่เท่าจาน เผิ่งชาดมีขายาว เผิ่งยูคาออกในป่ายูคามีรสชาติขมดอกสีม่วง ขาวออกจากใบยูคา

ถัดจากนั้นเห็ดออกตามมา คือ เห็ดดิน เห็ดหน้าแหล่ เห็ดระโงก เกิดตามโคก ฝนตกมากออกเป็นกลุ่ม ดอกมีขนาดใหญ่ เห็ดเผาะสีดำเป็นลูกกลม และเห็ดบด เห็ดหน้าแหล่ เห็ดระโงก เห็ดข่า เห็ดน้ำหมาก เห็ดก่อ จะออกตามป่าโคกที่มีใบไม้ปกคลุมมากและชื้น และป่าทามที่ดินชุ่มชื้นและฝนตกชุก

ผ่านล่วงเลยมาถึงเดือนสิงหาคม เห็ดมักออกตามโคก ตามโพน หรือใกล้ห้วยหนอง เช่น ตระกูลเห็ดปลวกตาบ ปลวกฟาน ปลวกหยวกกล้วย ปลวกจิก ปลวกไก่น้อย

“คนสมัยโบราณ...มีเทคนิควิธีหาเก็บเห็ดป่า และถ่ายทอดสอนลูกหลาน...ก่อนเข้าป่า 1 วัน ในเวลาบ่าย 3 โมง ให้มองดูท้องฟ้า สังเกตก้อนเมฆ หากมีเมฆลายเป็นคลื่นติดกันที่เรียกว่า...เมฆลาย ลักษณะเช่นนี้สภาพอากาศร้อนอบอ้าว บริเวณเคยเกิดมีเห็ดงอกออกมาแล้วจะงอกออกมาใหม่มากกว่าเดิม ในคืนนั้นชาวบ้านต้องเตรียมตัวเพื่อออกไปหาเก็บเห็ดตั้งแต่เช้ามืด” คมเพชรว่า

ถ้าอยากได้เห็ดดอกตูมต้องออกเก็บเห็ดแต่เช้ามืด หากเกินเวลา 07.00 น. มีแสงอาทิตย์ส่องแล้ว ดอกเห็ดจะบาน ไม่มีราคา และการหาเก็บเห็ดต้องใจเย็น และต้องมีประสบการณ์จะทำให้หาเห็ดได้จำนวนมาก

หากจะถามว่า เห็ดกินได้...เห็ดกินไม่ได้ มีลักษณะต่างกันอย่างไรนั้น...สำหรับคนที่ไม่มีประสบการณ์ หรือความชำนาญในการเก็บเห็ด มักเข้าใจผิด เพราะลักษณะรูปร่างของเห็ดกินได้ และเห็ดกินไม่ได้คล้ายคลึงกันมาก หรือคนมีความชำนาญบางครั้งก็ยังเก็บเห็ดปะปนกันกับเห็ดเบื่อ เห็ดเมา หรือเห็ดพิษ

ข้อระวังการเก็บเห็ดต้องไม่เก็บเห็ดที่ไม่รู้จัก ควรเก็บเห็ดที่มีรอยแมลงกัดกิน บ่งชี้ว่าเห็ดนั้นไม่เป็นพิษ และไม่เก็บเห็ดสีสันฉูดฉาด เนื่องจากเห็ดพิษจะมีสีฉูดฉาด แต่เห็ดที่รับประทานได้จะมีสีอ่อน

ส่วนภูมิปัญญาการหาเก็บเห็ดของ วิภาพร เที่ยงธรรม ชาวบ้าน อ.พนมไพร จ.ร้อยเอ็ด ให้ข้อมูลว่า เห็ดป่ามักกระจัดกระจายขึ้นตรงจอมปลวก ซ่อนอยู่ใต้ไม้พุ่ม หรือใบไม้แห้ง มีลักษณะหลากหลายรูปแบบ มีทั้งเห็ดหอม เห็ดทรงโคย สีสันตลอดสายรุ้ง และยังมีสีขาว สีเทา สีดำ มีกระทั่งบนเปลือกไม้ยูคาลิปตัส เห็ดเผิ่งยูคา สีม่วง สีน้ำตาล ตั้งแต่รสขมต้องต้มหลายน้ำจนถึงรสชาติหวาน

สีสันเห็ดที่สวยงามนั้น...อาจแฝงไปด้วยอันตรายถึงชีวิต หากไม่มีความรู้ความชำนาญของเห็ดที่ดี

คนแก่อายุ 60 ปีขึ้นไปในแต่ละหมู่บ้านชนบท มีความสามารถในการเก็บเห็ดมากกว่าคนรุ่นใหม่ เพราะใช้ชีวิตอยู่กับธรรมชาติ หาของป่าอยู่กินกับวิถีแบบชาวบ้านมาตลอดชีวิต สามารถระบุได้เลยว่าในป่าชุมชนบริเวณใดมีเห็ดเกิดอยู่เป็นจำนวนมาก

บอกได้แม้กระทั่งว่าเห็ดชนิดใดกินได้ และชนิดใดกินไม่ได้ และเห็ดมักออกดอกขึ้นช่วงเวลาไหน รวมถึงลักษณะอากาศแบบใด...มักมีเห็ดชนิดอะไรเกิดออกดอก...ด้วยการสังเกตการก่อตัวจำนวนมากหรือน้อยของเมฆ...“สิ่งสำคัญต้องออกมาเก็บเห็ดตั้งแต่เช้ามืด เพราะเห็ดจะเริ่มโผล่ขึ้นมาให้เห็นตอนตะวันขึ้น หากออกสายอาจไม่ทันคนอื่นเก็บเห็ดหมดไปก่อน”...

เห็ดพิษ และเห็ดรับประทานได้ สังเกตดูด้วยสายตาอาจแยกชนิดลำบาก ต้องใช้ความชำนาญจากการเก็บเกี่ยวประสบการณ์ล้วนๆ เพราะเห็ดมีลักษณะคล้ายกันมาก หากสังเกตลึกๆ ผิวของเห็ดพิษ มีลักษณะผิวขรุขระ แตกต่างจากเห็ดรับประทานได้ ที่มีผิวเรียบ และเห็ดดอกเบ่งบานสามารถดูชนิดง่ายกว่าเห็ดตูม

วิธีสังเกตและเก็บเห็ดนั้น ต้องใช้ความชำนาญผสมผสานประสบการณ์ มาช่วยวิเคราะห์จุดบริเวณที่มีเห็ดเกิดขึ้นและต้องมีไหวพริบสังเกตรอบบริเวณที่เห็ดเกิดขึ้น หากเป็นเห็ดรับประทานได้ บริเวณลำต้นมักมีหนอนแมลงมาแทะกินลำต้น เพราะสัตว์แมลงมีความไวต่อสิ่งอันตราย หรือสารพิษของเห็ดพิษ

“เห็ดที่ชาวบ้านนำไปรับประทานทำให้เสียชีวิต ส่วนใหญ่เป็นเห็ดดอกตูม หากไม่มั่นใจควรเลือกเก็บดอกเห็ดที่บานแล้ว หรือเห็ดที่มีหนอนแมลงแทะกิน มีความปลอดภัยแน่นอน สิ่งสำคัญซื้อจากแม่ค้าดีที่สุด เพราะมีความชำนาญคัดเลือกเห็ดปลอดภัยดีกว่า...”

ถึงตรงนี้ยังมีอีกวิธีที่ใช้แยกชนิดเห็ดกินได้ และเห็ดพิษ คือ นำเห็ดมาต้มใส่ข้าวสารประมาณ 1 กำมือ หรือการต้มกับช้อนเงิน หากพบว่าข้าวสารหรือช้อนเปลี่ยนเป็น “สีดำ” ไม่สามารถกินได้...เป็นเห็ดมีพิษ

รสชาติ “เห็ด” แต่ละชนิด มีความอร่อยแตกต่างกันออกไป เพราะเห็ดเป็นของป่า มีเพียงปีละครั้งที่จะมีโอกาสรับประทาน และรุ่นบรรพบุรุษปู่ย่าตายาย แสวงหามาปรุงทำเป็นอาหารพื้นบ้าน กลายเป็นเมนูยอดนิยม ของคนท้องถิ่นที่หากินได้ยาก และไม่มีให้กินนอกฤดู...

ราคาเห็ดขายดีที่สุด คือ เห็ดปลวก/เห็ดโคน เห็ดระโงก เห็ดเผาะ และเห็ดน้ำผึ้ง กก.ละ 1,000 บาท

เก็บ “เห็ด” หรือ “ของป่า” ต้องมีความรู้ ความชำนาญ บวกกับประสบการณ์ จะได้กินของดีอร่อย...ปลอดภัย ที่ไม่ใช่ต้องไปเสี่ยงดวงแบบว่า “ตาดีได้...ตาร้ายเสีย”.

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

เห็ดป่าดอกเห็ดเห็ดโคนขยายพันธุ์เห็ดคมเพชร จันปุ่มของป่าสกู๊ปหน้า1ข่าวทั่วไป

ข่าวแนะนำ

MOST VIEWED