รายงานของระบบสาธารณสุขของอังกฤษ (Public Health England) สัปดาห์ที่ 20 วัคซีนไฟเซอร์ โมเดอร์นา ถ้าฉีดหนึ่งเข็มจะป้องกันการติดเชื้อได้ 55 ถึง 70% และถ้าเป็นสองเข็มจะป้องกันได้ 70 ถึง 90%ฉีดหนึ่งเข็มและเกิดติดเชื้อจะลดการที่มีอาการได้ 55 ถึง 70% และสองเข็มจะลดได้ 85 ถึง 90% ฉีดหนึ่งเข็มและเกิดติดเชื้อจะลดโอกาสที่ต้องเข้าโรงพยาบาลได้ 75 ถึง 85% และฉีดสองเข็มจะลดได้ 90 ถึง 95%ในส่วนของการป้องกันการเสียชีวิต ฉีดหนึ่งเข็มจะลดได้ 75 ถึง 80% ฉีดสองเข็มจะลดได้ 95 ถึง 99%สำหรับวัคซีนแอสตราฯ เมื่อฉีดหนึ่งเข็มจะลดการติดเชื้อได้ 60 ถึง 70% แต่ถ้าติดจะลดการเกิดอาการได้ 55 ถึง 70% ลดการเข้าโรงพยาบาลได้ 75 ถึง 80% และลดอัตราเสียชีวิตได้ 75 ถึง 80% และลดการแพร่เชื้อไปให้คนอื่นได้ 35 ถึง 50%ส่วนข้อมูลของสองเข็มนั้นยังไม่ชัดเจนนักอย่างไรก็ตาม คนติดเชื้อไวรัสเดลตา หรือสายพันธุ์อินเดีย หลังจากได้รับวัคซีนครบ 2 เข็มยังมีการติดเชื้อได้หลากหลาย โดยรายงานต่อเนื่องจะเหลือประมาณ 6% แต่ในจำนวนที่ติดเชื้อแล้วมีอาการหนักต้องเข้าโรงพยาบาลคือ 11% ผู้ป่วยที่เสียชีวิตจากการติดเชื้อไวรัสสายพันธุ์เดลตา ทั้งหมด 42 ราย ในอังกฤษที่ใช้วัคซีนไฟเซอร์และแอสตราฯ มีถึง 12 ราย หรือ 28.5% เป็นผู้ป่วยที่ได้รับวัคซีนครบ 2 เข็มแล้ว ถ้ารวมอีก 7 ราย ที่ได้วัคซีน 1 เข็ม ตัวเลขของผู้ป่วยเสียชีวิตที่ได้วัคซีนครบ 1 เข็ม สูงถึง 45.2%ตัวเลขดังกล่าวนี้จะผันแปรตามปัจจัยต่างๆที่มีอิทธิพลต่อการติดเชื้อไม่ว่าจะเป็นตัวเชื้อไวรัสเองที่แม้ว่าจะเป็นตัวเดลตา แต่ส่วนของไวรัสที่กำหนดความรุนแรงจะมีอยู่หลายส่วนของไวรัสด้วยกันดังนั้น การประเมินสถานการณ์จำเป็นต้องพิจารณาทั้งความเสี่ยงที่ทำให้ติดง่ายขึ้น แพร่ง่ายขึ้นและความเสี่ยงที่ทำให้เกิดอาการหนักรุนแรงจนถึงเสียชีวิตซึ่งทั้งสองส่วนต้องพิจารณาควบคู่กันเสมอ และตัวเลขที่ปรากฏจะต้องไม่ถือเป็นตัวเลขตายตัว และต้องติดตามอย่างใกล้ชิดและนอกจากนั้นยังมีปัจจัยที่ทำให้ติดง่ายและเสียชีวิตง่ายซึ่งขึ้นอยู่กับพฤติกรรมของชุมชน การรักษาวินัยระยะห่าง รวมกระทั่งถึงปัจจัยส่วนบุคคลที่กำหนดการตอบสนองต่อการติดเชื้อได้ดีเพียงใด รวมถึงอายุและภาวะโรคประจำตัวที่มีอยู่ การวินิจฉัยได้เร็วเพียงใดและเริ่มการรักษาได้เร็วเพียงใดในการฉีดวัคซีน ต้องบุกแหลก บุกหนัก เน้นความสำคัญของการได้ 2 เข็ม แบบไม่รอช้า เข็มสองไม่ต้องห่างนานเกินไปเร่งหาวัคซีน เร่งฉีดเร็วประการแรก คือ 2 เข็ม ทำให้การป้องกันการติด มีประสิทธิภาพ มากขึ้น ในตำแหน่งจมูก ลำคอ ทางเดินหายใจส่วนบน โดยใช้กลไกภูมิคุ้มกันจากน้ำเหลืองเป็นสำคัญ หรือแอนติบอดีประการที่สอง คือ ทำให้การป้องกันอาการหนักและการตายดีขึ้น ในตำแหน่งทางเดินหายใจส่วนล่างและในปอด รวมทั้งอวัยวะต่างๆ ทั้งนี้ อาศัยทั้งกลไกในน้ำเหลืองบวกเซลล์ประการที่สาม ดังที่กล่าวไปแล้ว สองเข็มทำให้เก่งขึ้น แต่อาจไม่ถึงกับเต็ม 100 (ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดา) ต่อสายพันธุ์เดลตา หรือที่มีกำเนิดที่อินเดีย ทั้งในเรื่องการป้องกันการติดและการที่ต้องเข้าโรงพยาบาล แต่อย่างไรช่วยได้แน่ๆ (ข้อมูลจะไหลมาเรื่อยๆ จาก public health England)ในประเทศไทยเอง เราเห็นเดลตาตั้งแต่ 13 พฤษภาคม จากคนในชุมชน ก่อนหน้าวันที่ 21 พฤษภาคมที่มีการพบที่แคมป์แรงงานที่หลักสี่ซึ่งหมายความว่าต้องมีการกระจายเป็นหย่อมแล้ว และในที่สุดมีการกระจายกว้างขวางขึ้นจริง ดังที่ทางการได้ประกาศในวันที่ 16 มิถุนายนว่าพบแล้วใน 20 จังหวัดและอาจจะครองสัดส่วนมากขึ้นตามลำดับ แต่ตัวเลขดังกล่าวนั้น ในความเป็นจริงอาจจะแพร่ในพื้นที่มากกว่านี้เมื่อมีการตรวจเข้มข้นจริงๆจากการที่เดลตาติดง่ายขึ้น และเพิ่มจำนวนในเซลล์ได้มากกว่าและจากการที่รหัสพันธุกรรม ที่ผันแปรไปในหลายตำแหน่ง โดยมีที่ทำให้สามารถหลบเลี่ยงระบบป้องกันของร่างกายได้ จึงมีความเป็นไปได้สูงที่จะเกิดอาการหนัก และเป็นสายพันธุ์ที่ทั่วโลกต้องให้ความใส่ใจวิตก (variant of global concern)ในการบุกแหลกนั้นมีความเป็นไปได้สูงที่วัคซีนยี่ห้อต่างๆมาได้ไม่พร้อมกัน ฉีดเข็มแรกอย่างหนึ่ง ตามด้วยเข็มสองอีกยี่ห้ออาจไม่มีความจำเป็นต้องวิตกเพราะการฉีดคนละยี่ห้อ มีการศึกษาทั้งที่สเปนและเยอรมนี และเป็นหัวข้อขององค์การอนามัยโลก ที่เริ่มด้วยแอสตราฯ ตามด้วยไฟเซอร์หรือโมเดอร์นาประโยชน์ ของ mix and match หรือ prime and boost ปนกันคนละขั้วหรือเทคนิค คือ มีภูมิคุ้มกันในน้ำเหลืองสูงขึ้นมากกว่าธรรมดา ตามการศึกษาดังข้างต้นและในกรณีของแอสตราฯที่ส่วนของโควิดที่ฝากไว้กับไวรัสตัวอื่นคือ อดิโนไวรัส (adenovirus) เข็มถัดมา เกรงว่าร่างกายจะรับรู้และทำลายไวรัสไปก่อน ทำให้ประสิทธิภาพลดลงบ้าง ซึ่งหมายถึงการใช้เข็มที่สามด้วยนอกจากนั้น หวังว่าวัคซีนคนละเทคนิคดังกล่าวอาจจะช่วยเสริมสร้างภูมิข้ามสายพันธุ์ให้ดียิ่งขึ้นโดยเฉพาะเดลตาอินเดียทั้งนี้ ในประเทศไทย แม้จะเป็นเชื้อตาย ซิโนแวค ซิโนฟาร์ม กับแอสตราฯ ควบรวมกัน ไม่น่ามีปัญหาและอาจได้ประโยชน์เพิ่ม ในด้านผลข้างเคียง ไม่ชัดเจนว่าเกิดผลร้ายมากขึ้นกว่าการใช้ยี่ห้อเดียวรายงานแรกๆ อาจมีต่อมน้ำเหลืองโตที่รักแร้บ้าง และในประเทศสิงคโปร์ถ้าแพ้รุนแรงจากไฟเซอร์ โมเดอร์นา เข็มสองเป็นซิโนแวคได้ข้อสำคัญ การมีผลข้างเคียงไม่ใช่เรื่องดี และไม่ทำให้ภูมิสูงขึ้นกว่าธรรมดาสรุป ทั้งนี้ ไม่ได้หมายความว่าต่อจากนี้ จงใจเปลี่ยนยี่ห้อ แต่ถ้าคนละยี่ห้อก็ไม่เสียหายเป้าหมาย 120 วันทั้งประเทศจะเป็นทางโค้งที่สำคัญ และอาจไม่ได้หมายถึงการที่ต้องได้วัคซีนอย่างเดียว แต่รวมถึงตัวเชื้อว่าจะอ่อนข้อลงหรือไม่ และประการสำคัญคือกระบวนการตรวจต้องแม่นยำไม่หลุด ครอบคลุมถ้วนทั่วทุกคนในพื้นที่ จนสามารถนำมาประเมินได้ว่ามาตรการทั้งหลายเหล่านี้ สัมฤทธิผลจริงหรือไม่ถ้าไม่เช่นนั้นถึงแม้จะฉีดวัคซีนครบ 90% ของคนไทยสองเข็มก็ตาม ในที่สุดก็ต้องเริ่มใหม่ สาหัสกว่าเก่าหรือไม่.หมอดื้อ
