วันพฤหัสบดีที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2560
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ชนแรด มหรสพสยาม


คำประพันธ์ที่อ่านๆกันในวันนี้ มีแต่ กาพย์ กลอน โคลง จนดูเหมือน “ฉันท์” หายไป บทอาศิรวาท ใน “ไทยรัฐ” นับแต่ “ลุงผ่อง” รพินทร์ พันธุโรทัย วางมือ ก็ไม่มี “ฉันท์” ให้อ่านกันอีก

“ฉันท์” นอกจากสัมผัสคล้องจองตามฉันทลักษณ์ ยังต้องกำหนด คำ ลหุ (เบา) และ ครุ (หนัก) คำลหุส่วนใหญ่ต้องใช้บาลี สันสกฤต สมัยนี้คนใช้บาลี สันสกฤตเก่งๆไม่ค่อยมี

แต่ความรู้เรื่องฉันท์ ไม่ได้หายไปไหน ทองแถม นาถจำนง เขียนหนังสือ “คำฉันท์ วรรณลีลา มรดกของชาติ” สำนักพิมพ์แม่คำผาง พิมพ์จำหน่ายเมื่อปี 2559 ตั้งใจเขียนไว้เป็นตำรา ให้เป็นตำราสอนเด็กๆต่อ

ผมขออนุญาตคัดย่อในหัวข้อ อ่าน (ใหม่) สมุทรโฆษคำฉันท์ นอกจากหาความรู้เรื่องลีลาฉันท์แล้ว ยังได้ความรู้เรื่องการละเล่น สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

สมุทรโฆษคำฉันท์ พรรณนา การละเล่นโบราณ ตั้งแต่หัวล้านชนกัน ฟันดาบไทยลาว ชวาแทงจรี (กริช) แข่งวัวเกวียน การคล้องช้าง และการละเล่นที่สมัยนี้ไม่มีแล้ว คือการละเล่นชนแรด

การละเล่นชนแรด เป็นเรื่องแปลกระดับโลก “ข้าพเจ้าไม่เคยได้อ่านพบหลักฐานในที่อื่น” ทองแถมว่า

ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อเถิด ชาวสยามนั้นเลี้ยงแรดเอาไว้ชนกันเป็นการละเล่นได้ อย่างน้อยก็ในสมัยหนึ่ง

สมเด็จพระนารายณ์ฯทรงโปรดการคล้องช้างมาก กวีในรัชกาลนี้ จึงนิยมประพันธ์ฉากคล้องช้าง บรรยายละเอียดละออกว่าในวรรณคดีรัชกาลอื่นๆ

คนฝรั่งเศสบันทึกสิ่งที่ได้ดูขณะที่อยู่ลพบุรี ว่ามีกีฬาเสือสู้ช้าง เป็นการต่อสู้ที่ทารุณโหดร้าย เรื่องชนแรด วรรณคดีเรื่อง สมุทรโฆษคำฉันท์ กวีพรรณนาฉากการต่อสู้ไว้ดุเดือดไม่แพ้กัน

แรดตัวหนึ่งชื่อ อ้ายรางเริง แรดอีกตัวชื่อ “ท้าวไท” ไม่มีคำเรียก “อ้าย” นำหน้า

คนสมัยนั้นเลี้ยงแรดด้วยไม้หนาม แรดหนึ่งตัวต้องใช้คนเลี้ยงถึงสิบคน เรียกคนเลี้ยงแรดเหมือนคนเลี้ยงช้างว่า “ควาญ” การต่อสู้ของแรดดุเดือดแค่ไหน อ่านจากสำนวนกวีกันดู อาจเข้าใจยากสักหน่อย

แรดร้ายแรดอ้ายรางเริง เพียงแรดพระเพลิง ก็ดีก็ดาลอับอาย อาจไล่ช้างสารจรัลจราย เสือสีห์หมีควาย กระลายกระลอกซอกซอน

แรดนี้แรดร้ายตูตอน แต่น้อยนองอน แลคมระริบกรดไกร เขาดึงพร้าวได้แต่ไพร มาถวายท้าวไทย ธ ไว้ให้เลี้ยงรักษา ควาญเลี้ยงสิบคนให้หา หักไม้หนามหนา มาเลี้ยงมาปรนเป็นงาน....

บัดใจสองแรดแผดผัน ขึ้งเข้าขบกัน กระเกริกทั้งท้องธาษตรี รุกรานพานพะนอรี จักจานคือจรี จริบคันพานพะนอ ผัดแผนแวดเวียนทบทอ ระรื้อบัดคอ ตะบัดก็แตกแบกเพลิง

ขาดตัวขาดหักหักเชิง แรดอ้ายรางเริง ก็ล้มสพาบกลางแปลง..

เป็นอันว่า แรดตัวที่ถูกตอน ขวิดแรด “อ้ายรางเริง” ที่ดุดันขนาด ข้างเสือหมีหนีกระเจิง “ล้มตึงกลางสนาม”

แรดชนะ ชื่อ “ท้าวไท” คำประพันธ์ใช้คำแทน ว่า ธ หรือเธอ ก็คือแรดของพระเจ้าแผ่นดิน

ส่วนอ้ายรางเริง แรดตัวแพ้ ดูฐานะและราคา “กูซื้อเมื่อแพง” ทั้งคู่เป็นเบี้ยแสนล้าน แสดงว่า น่าจะเป็นแรดของพระเจ้าแผ่นดินเหมือนกัน ทรงตั้งใจซื้อมาเลี้ยงไว้เป็นคู่ชน

อาจารย์ทองแถมให้ความรู้ต่อ แรดไทย ที่สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงซื้อมาเลี้ยงไว้ชน...น่าจะคือ “กระซู่” หรือแรดสุมาตรา แรดที่มีขนาดเล็กที่สุด ตอนนี้ทั้งโลกเหลือไม่ถึง 100 ตัว

กีฬาชนแรด...ถึงวันนี้รื้อฟื้นขึ้นมาเล่นก็คงไม่เดือดร้อนเหมือนกีฬาชนช้าง

ช้างสารการเมืองชนกันมานานนับสิบปี...สงสารก็แต่หญ้าแพรก คือชาวบ้านถูกย่ำเหยียบแหลกลาญเรื่อยมา จนเงยหน้าอ้าปากเต็มที่ไม่ได้สักที.

กิเลน ประลองเชิง