อาจารย์ ส.พลายน้อย ไม่ได้จากไปไหน ยังอยู่ใกล้ใจใกล้มือ.. เปิดหนังสือ ทอรักถักลายสืบสายวรรณศิลป์ รวมผลงานศิลปินแห่งชาติ พ.ศ.2528–2562 (ชมัยภร แสงกระจ่าง บก.) เจอเรื่องงานฉลองรัฐธรรมนูญ ผมก็รีบอ่านพระราชพิธีพระราชทานพระธรรมนูญ 10 ธ.ค.2475 ผ่านไปถึง 11-12 ธ.ค. ก็เป็นงานฉลองใหญ่ มีมหรสพทั้งโขน ละคร ลิเก เพลงจำอวด งิ้ว ภาพยนตร์ ที่สนามหลวง หน้าพระที่นั่งอนันตสมาคม หน้ากระทรวงกลาโหม มีแตรวงบรรเลง หน้ากระทรวงวัง มีพิณพาทย์หลวงงานเริ่ม 6 โมงเย็น เลิก 2 ยาม ก็มีการจุดดอกไม้ไฟนี่เป็นคติของคนไทย เมื่อทำอะไรสำเร็จ ก็ชอบที่จะต้องมีงานฉลอง ยิ่งเป็นงานฉลองรัฐธรรมนูญที่เป็นงานใหญ่ ที่ไม่เคยมีมาก่อน ผู้คนยังตื่นเต้นกันมาก ทั้งดีใจที่มีงานให้สนุกเพิ่มขึ้นส.พลายน้อยเล่าว่า ว่ากันตามจริง คนสมัย 2475 นั้น ยังไม่รู้ว่ารัฐธรรมนูญคืออะไร หลายคนเรียกชื่อรัฐธรรมนูญยังไม่ถูก ป้าแมว มือตั้งท่าจะตีหลาน ปากก็เสียงดัง “ประเดี๋ยวแม่ก็ฉลองลูกมะนูนเสียหรอก”ตอนนั้น ส.พลายน้อย เรียนชั้นประถม ครูเอารูปพานรัฐธรรมนูญใส่กรอบมาแขวนไว้ที่เสาให้นักเรียนดู ทางราชการ เชิญรัฐธรรมนูญในสมุดไทยเล่มยาวๆใส่พาน ออกมาประดิษฐานไว้ที่หน้าพระที่นั่งอนันตสมาคมเรื่องนี้มีเกร็ดขำๆ เขียนลงหนังสือพิมพ์ ชายวัยกลางคนเดินผ่าน สะกิดเพื่อนให้ดู แล้วโม้ “อ๋อ! รัฐธรรมนูญน่ะหรือ ข้าเพิ่งรู้จักเดี๋ยวนี้ คือพานทองสองชั้น วางคัมภีร์ของท่านอาจารย์ไว้สำหรับเทศน์”หน้าพานรัฐธรรมนูญ มีทหารยืนยามถือปืนเป็นสง่า ถูกล้อว่า เหมือนกับว่ากลัวใครจะมาแย่ง ทำให้ดูน่ากลัวมากกว่าน่าเข้าใกล้ทางการทำอย่างนี้ แล้วคงคิดว่าคนไทยรู้จักรัฐธรรมนูญดี ไม่กี่ปีต่อมาก็เลิกเหตุที่เลิกอาจเป็นเพราะได้สร้างอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย มีรูปพานรัฐธรรมนูญ ไว้ให้ดูที่สี่แยกถนนราชดำเนินกลางเป็นทำนอง ใครอยากรู้รัฐธรรมนูญคืออะไร ก็มาดูได้ที่นี่ที่เดียวส่วนงานฉลอง ปี 2476 ก็ยังทำกันหลายแห่ง ที่วังสราญรมย์ ท่าราชวรดิฐ เขาดินวนา ติดต่อกันนานครึ่งเดือน หน้าพระบรมมหาราชวัง เต็มไปด้วยร้านอาหาร ร้านเหล้ามีที่สนามราษฎร์ เหนือศาลหลักเมืองเมื่อคนไทยออกท่ารู้จักรัฐธรรมนูญมากพอ ก็ควรต้องทำความรู้จักกับผู้แทนราษฎร ซึ่งก็เป็นของใหม่ เล่ากันว่า พระยาเทพหัสดิน แม่ทัพไทยสมัยสงครามโลกครั้งแรก ท่านไว้หนวดโง้ง ได้เป็นผู้แทนฯด้วยหลานรู้จักพระยาเทพหัสดิน ชี้ให้ยายดู “นั่นไง ผู้แทนราษฎร” “ผู้แทนราษฎรมีหนวดด้วยหรือ” คุณยายว่าส.พลายน้อยบอกว่า งานฉลองรัฐธรรมนูญมีนานปี ก็เริ่มจะเฉื่อยชา ถึง พ.ศ.2484 เปลี่ยนวันปีใหม่จากเดือนเมษายนมาเป็น 1 มกราคม งานฉลองปีใหม่ก็ใกล้งานรัฐธรรมนูญ แล้วก็ยังมีงานวชิราวุธฯเพิ่มอีกบรรดานักเที่ยว โดยเฉพาะข้าราชการ เริ่มบ่นว่าตั้งตัวไม่ติด ชักหน้าไม่ถึงหลัง8 ธ.ค.ญี่ปุ่นบุกไทย ปี 2485 น้ำท่วมใหญ่ กลางคืนต้องพรางไฟ เรื่องที่เคยสนุกๆจากงานฉลองรัฐธรรมนูญติดต่อกันมานาน ก็เริ่มกลายเป็นเรื่องไม่สนุกไปเลยผมอ่านเรื่องงานฉลองรัฐธรรมนูญ ด้วยความเพลิดเพลิน จนตัวเองก็ลืมไปเหมือนกัน ถึงวันนี้รัฐธรรมนูญคืออะไร มีใช้กันแล้วกี่ฉบับแต่ที่ยังจำได้แน่ๆ อนุสาวรีย์อยู่ที่ถนนราชดำเนินกลางนึกถึงตรงนี้ก็พอเข้าใจ เหตุที่เขาทำอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยไว้ให้จำ เพราะบ้านเมืองเราไม่มีประชาธิปไตยกับเขาจริงๆ มาเนิ่นนานเต็มที.กิเลน ประลองเชิง
