ยุคอะไรๆ ก็เอไอ...เช่นวันนี้ หากลองคิดกันเล่นๆ ถ้านั่งไทม์แมชชีนไปส่องอนาคต “ประเทศไทย 20 ปีข้างหน้า” ...หรือในราวปี พ.ศ.2589 จะเห็นภาพประเทศไทยเป็นอย่างไร? จะรุ่งเรืองหรือล่มสลาย...เป็นภาพเมืองอัจฉริยะที่เต็มไปด้วยนวัตกรรม ประชากรอยู่ดีมีสุข เศรษฐกิจมั่งคั่งมั่นคงหรือ...เป็นภาพเมืองที่เงียบเหงาเต็มไปด้วยผู้สูงอายุที่ยากจน ถนนหนทางทรุดโทรม และความเหลื่อมล้ำที่ถ่างกว้างจนมองไม่เห็นก้นบึ้ง?คำถามนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวและไม่ใช่การทำนายฝัน หากแต่เป็น “ความจริงที่กำลังก่อตัว” จากการตัดสินใจและการกระทำของเราใน “วันนี้” ว่ากันตามความจริง พลิกแฟ้มข้อมูลที่มีอยู่ในปัจจุบัน นำมาวิเคราะห์อย่างรอบด้านไม่หลอกตัวเอง จะพบว่าหากเรายัง “นิ่งเฉย” และไม่ยอม “เปลี่ยน” โครงสร้างประเทศในทุกมิติ ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า...ผลลัพธ์ในอีก 20 ปีข้างหน้า จะเป็นเช่นไรหนึ่ง...มิติประชากร วิกฤติสึนามิสีเทา “แก่ก่อนรวย” ของจริงคำว่า “วิกฤติสึนามิสีเทา” คือคำอุปมาที่ใช้เรียกภาวะการสูงวัยของประชากรอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่จำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและมีสัดส่วนมากกว่าประชากรวัยทำงาน เปรียบเสมือนคลื่นยักษ์ที่ถาโถมเข้าใส่โครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจของประเทศต่างๆนี่คือระเบิดเวลาที่น่ากลัวที่สุด ข้อมูลล่ายืนยันว่า ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยระดับสมบูรณ์” เรียบร้อยแล้วและในอีกไม่ถึง 10 ปีจะกลายเป็น “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด”หากไม่เปลี่ยนวันนี้...อีก 20 ปีข้างหน้า พ.ศ.2589 1 ใน 3 ของประชากรจะเป็นผู้สูงอายุ...ถนนทุกสายจะเต็มไปด้วยคนวัยเกษียณ...วัยแรงงานหายไปเกือบครึ่ง คนหนุ่มสาวหนึ่งคนต้องแบกรับการดูแลผู้สูงอายุ 2–3 คน ภาระภาษีจะพุ่งสูงลิ่วต่อเนื่องด้วย...วิกฤติเศรษฐกิจผู้สูงอายุ เมื่อประชากรส่วนใหญ่ตกอยู่ในภาวะ “แก่ก่อนรวย” ไม่มีเงินออมเพียงพอสำหรับดำรงชีพ รัฐบาลจะต้องแบกรับงบประมาณด้านสาธารณสุขและเบี้ยยังชีพมหาศาล จนแทบไม่มีงบประมาณเหลือไปพัฒนาประเทศด้านอื่นสอง...มิติเศรษฐกิจ กับดักรายได้ปานกลางที่กลายเป็น “คุกตลอดชีวิต”เศรษฐกิจไทยในปัจจุบันเติบโตต่ำสุดในภูมิภาค (ต่ำกว่า 2%) และยังคงพึ่งพาการส่งออกและท่องเที่ยวแบบเดิมๆ ขณะที่โครงสร้างหนี้ครัวเรือนพุ่งสูงติดอันดับโลก (เกือบ 90% ต่อ GDP)หากไม่เปลี่ยนวันนี้...อีก 20 ปีข้างหน้า ประเทศไทยจะกลายเป็น “คนป่วยแห่งเอเชีย”...เราจะถูกเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ แซงหน้าไปจนกู่ไม่กลับอุตสาหกรรมเก่าล้มละลาย...โรงงานผลิตรถยนต์สันดาป ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ขั้นต้น จะปิดตัวลง เพราะตามโลกไม่ทัน ประเทศไทยจะกลายเป็นสุสานของเทคโนโลยีเก่าที่สำคัญ “หนี้ท่วมหัว ตัวไม่รอด” ด้วยว่าคนไทยส่วนใหญ่จะตกเป็นทาสของหนี้สิน ไม่มีความสามารถในการบริโภคเศรษฐกิจภายในประเทศจะซบเซาอย่างหนักนั่นเองสาม...มิติการศึกษาและทักษะแรงงาน “บัณฑิตตกงาน ปะทะ แรงงานขาดแคลน”ระบบการศึกษาไทยยังคงผลิตคนไม่ตรงกับความต้องการของตลาดโลก ขณะที่เอไอและเทคโนโลยีอัตโนมัติกำลังเข้ามาแทนที่แรงงานในวงกว้าง หากไม่เปลี่ยนวันนี้...อีก 20 ปีข้างหน้า ใบปริญญาไม่มีค่า... บัณฑิตจบใหม่นับล้านคนจะตกงาน เพราะทักษะที่มีไม่สามารถทำงานร่วมกับเอไอได้ถัดมาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาถ่างกว้างที่สุด...จะมีเพียงลูกหลานคนรวยที่เข้าถึงการศึกษาคุณภาพสูงและทักษะแห่งอนาคต ขณะที่ลูกหลานคนจนจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง กลายเป็นแรงงานราคาถูกที่ไม่สอดคล้องกับโลกยุคใหม่เกิด “ภาวะสมองไหล” อย่างเลี่ยงไม่ได้รั้งไม่อยู่...คนเก่งและมีความสามารถจะอพยพไปทำงานต่างประเทศ ทิ้งให้ประเทศไทยเหลือเพียงแรงงานที่มีทักษะต่ำ?สี่...มิติสังคมและสภาพแวดล้อม “เมืองที่ลุกเป็นไฟ ปะทะ ธรรมชาติที่รกร้าง”ความเหลื่อมล้ำที่สูงลิ่วประกอบกับปัญหาสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงจะกลายเป็นชนวนเหตุของวิกฤติสังคม หากไม่เปลี่ยนวันนี้...อีก 20 ปีข้างหน้าอาชญากรรมพุ่งสูง-สังคมแตกแยก...ความอดอยากและความสิ้นหวังจะรุนแรงขึ้น ก่อให้เกิดปัญหาสังคมและอาชญากรรมที่ไม่เคยมีมาก่อนความขัดแย้งระหว่างรุ่นและชนชั้นจะรุนแรงจนยากจะเยียวยาขณะที่ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากในภาคกลางและกรุงเทพฯ จะรุนแรงขึ้นจนต้องย้ายเมืองหลวง ภาคเหนือและอีสานจะเผชิญกับภัยแล้งและฝุ่น PM2.5 ที่วิกฤติตลอดทั้งปี พื้นที่เกษตรกรรมจะกลายเป็นทะเลทราย...ภาพประเทศไทยในอีก 20 ปีข้างหน้าที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ ตอกย้ำ “เวลา” ไม่เคยคอยใคร...ไม่ใช่ภาพเพื่อสร้างความตื่นตระหนก แต่เป็นภาพที่มีความเป็นไปได้สูงมาก หากเรายังคงดำเนินชีวิตและบริหาร ประเทศแบบเดิมๆ...ทุกวินาทีที่ผ่านไปคือโอกาสที่หลุดลอยเราไม่สามารถคอยให้ “ปาฏิหาริย์” เกิดขึ้นได้ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการปฏิรูประบบภาษีเพื่อรองรับสังคมสูงวัย, การปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมสู่เทคโนโลยีขั้นสูง, การรื้อระบบการศึกษาให้เน้นทักษะจริง, และการจัดการสภาพแวดล้อมอย่างยั่งยืน ทั้งหมดนี้ “ต้องเริ่มวันนี้”คำถามสำคัญมีว่าเราต้องการให้ลูกหลานตื่นมาในประเทศไทยแบบไหนในอีก 20 ปีข้างหน้า แน่นอนว่าคำตอบ ...อยู่ที่การตัดสินใจของเราทุกคนในวันนี้.คลิกอ่านคอลัมน์ “สกู๊ปหน้า 1” เพิ่มเติม
