ลุกก็โอย...นั่งก็โอย ที่เคยเป็นแค่อาการของคนอายุมาก แต่วันนี้ ได้กลายมาเป็นอาการของผู้ป่วยโรคไข้ปวดข้อยุงลาย หรือชิคุนกุนยา...ด้วยเหตุเพราะอาการของ โรคติดเชื้อไวรัสชิคุนกุนยา มีอาการที่เด่นชัด คือ ปวดข้อ โดยเฉพาะข้ออักเสบ เช่น ข้อมือ ข้อเท้า และอีกหลายๆข้อ อาการปวดจะเปลี่ยนตำแหน่งไปเรื่อยๆ (migratory polyarthritis) บางครั้งรุนแรงมากจนขยับข้อไม่ได้โรคนี้ เกิดจาก เชื้อไวรัสชิคุนกุนยา (Chikungunya virus) มียุงลายสวน และยุงลายบ้าน เป็นพาหะนำโรค อาการเริ่มแรกคล้ายไข้เดงกี่ หรือไข้เลือดออก ต่างกันที่ไม่มีการรั่วของพลาสมาออกนอกเส้นเลือด จึงไม่พบผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงมากจนถึงมีการช็อก เหมือนโรคไข้เลือดออกโดยทั่วไป พบครั้งแรกที่ประเทศแทนซาเนีย ในปี พ.ศ.2495 ชื่อโรค ชิคุนกุนยา มาจากภาษาสวาฮิลี ซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่นของทวีปแอฟริกา หมายถึง เจ็บจนตัวงอ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงสภาพคนไข้ที่เจ็บปวดจากโรคนี้นั่นเองชิคุนกุนยา ถือเป็นโรคที่มีความใกล้ชิดกับคนไทย เพราะมีการระบาดเป็นครั้งแรกในทวีปเอเชีย เมื่อ พ.ศ.2501 ซึ่งแพทย์สามารถแยกเชื้อชิคุนกุนยา ได้จากผู้ป่วยโรงพยาบาลเด็ก กรุงเทพมหานคร โดย Prof.W McD Hamnon หลังจากที่ตรวจพบครั้งแรกในประเทศไทย ก็มีรายงานจาก ประเทศต่างๆ ในทวีปเอเชีย ได้แก่ เขมร เวียดนาม พม่า ศรีลังกา อินเดีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ในเวลาต่อมาสำหรับในประเทศไทย พบการระบาดของโรคชิคุนกุนยา 6 ครั้ง ในปี พ.ศ.2531 ที่จังหวัดสุรินทร์ พ.ศ.2534 ที่จังหวัดขอนแก่นและปราจีนบุรี ในปี พ.ศ.2536 มีการระบาด 3 ครั้งที่จังหวัดเลย นครศรีธรรมราช และหนองคาย นพ.สุวรรณชัย วัฒนายิ่งเจริญชัย อธิบดีกรมควบคุมโรค บอกว่า โรคชิคุนกุนยา พบได้ใน ทุกกลุ่มอายุ ผู้ป่วยจะมีอาการไข้สูงอย่างเฉียบพลัน มีผื่นแดงขึ้นตามร่างกาย และอาจมีอาการคันร่วมด้วย พบตาแดง เป็นได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยอาการเด่นชัดในผู้ใหญ่ คือ ปวดข้อ“โรคนี้ถ้าเป็นในเด็กอาการจะไม่รุนแรงเท่าในผู้ใหญ่ ในผู้ใหญ่ อาการสำคัญที่พบ คือ ปวดตามข้อ ปวดมากจนแทบขยับร่างกายไม่ได้ อาการปวดอาจหายภายใน 1-12 สัปดาห์ แต่บางรายก็อาจจะมีอาการปวดข้อได้อีก ภายใน 2-3 สัปดาห์หลังจากไข้ลด และบางรายอาการปวดข้อ อาจคงอยู่นานเป็นเดือนหรือเป็นปี ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล” คุณหมอสุวรรณชัยบอก และว่า ที่สำคัญคือ โรคนี้ไม่มียารักษาโดยเฉพาะ การรักษาส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการเท่านั้นการติดต่อของโรค เมื่อยุงลายตัวเมียกัดและดูดเลือดผู้ป่วยที่อยู่ในระยะไข้สูง ซึ่งเป็นระยะที่มีไวรัสอยู่ในกระแสเลือด ไวรัสจะเข้าสู่กระเพาะยุงและเพิ่มจำนวนมากขึ้น ก่อนเข้าสู่ต่อมน้ำลาย เมื่อยุงที่มีเชื้อไวรัสชิคุนกุนยาไปกัดคนอื่นก็จะปล่อยเชื้อไปยังคนที่ถูกกัดทำให้คนนั้นติดโรคได้ การรักษาโรคตามอาการ ส่วนใหญ่เป็นการให้ยาแก้ปวด ลดไข้ เช่น ยาอะเซตามิโนเฟน (acetaminophen) และป้องกันไม่ให้ถูกยุงกัดในช่วงที่มีไข้ เพื่อลดโอกาสแพร่เชื้อไปสู่คนอื่นสำหรับระยะฟักตัวของโรคนี้ โดยทั่วไปประมาณ 1-12 วัน แต่ที่พบบ่อย คือ ประมาณ 2-3 วัน ส่วนระยะติดต่อ คือ ช่วงที่มีไข้สูงประมาณวันที่ 2-4 ซึ่งเป็นช่วงระยะที่มีไวรัสอยู่ในกระแสเลือดมากความแตกต่างระหว่างโรคไข้เลือดออกโดยทั่วไป กับ ไข้ปวดข้อยุงลายชิคุนกุนยา คือ ชิคุนกุนยา จะมีไข้สูงเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลันกว่าไข้เลือดออกปกติ ระยะของไข้สั้นกว่าไข้เลือดออกทั่วไป คือ มีระยะไข้เพียง 2 วัน คนไข้จึงมักมาโรงพยาบาลเร็วกว่า และในชิคุนกุนยาเนื่องจากมีอาการไข้สูงแบบเฉียบพลัน จึงอาจพบการชักร่วมกับไข้สูงได้ถึง 15% ซึ่งสูงกว่าไข้เลือดออกธรรมดาถึง 3 เท่า ในทวีปแอฟริกา พบการระบาดของชิคุนกุนยาในหลายประเทศ โดยพบการแพร่เชื้อ 2 วงจร คือ จากคนไปสู่ยุงและจากยุงไปสู่ลิง ทำให้พบผู้ป่วยจากเชื้อนี้ประปราย หรืออาจมีการระบาดเล็กๆได้เป็นครั้งคราว ส่วนอีกวงจรหนึ่ง คือ การระบาดจากคนไปสู่ยุง อุบัติการณ์ของโรคเป็นไปตามการแพร่กระจายและความชุกชุมของยุงลาย โดยโรคนี้จะพบมากในฤดูฝน เมื่อประชากรยุงเพิ่มขึ้นและมีการติดเชื้อในยุงลายมากขึ้นโรคนี้พบได้ในทุกกลุ่มอายุ ซึ่งต่างจากไข้เลือดออกและหัดเยอรมันที่ส่วนมากพบในผู้อายุน้อยกว่า 15 ปีสำหรับสถานการณ์โรคไข้ปวดข้อยุงลาย ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม-16 กันยายน 2562 พบผู้ป่วย 7,481 ราย ไม่มีผู้เสียชีวิต กลุ่มอายุที่พบผู้ป่วยมากที่สุดคือ 25-34 ปี รองลงมาคือ 35-44 ปี และ 15-24 ปี จังหวัดที่มีอัตราป่วยต่อประชากรแสนคนสูงสุด 5 อันดับแรก คือ ปัตตานี ระนอง ตาก ภูเก็ต และสงขลา ตามลำดับ.
