คนไทยปลูกข้าวจะใส่ปุ๋ย 3 ครั้งต่อฤดู ครั้งแรกใส่ปุ๋ยรองพื้น จากนั้น 45 วัน ตามด้วยปุ๋ยก่อนข้าวตั้งท้อง และใส่ปุ๋ยเร่งผลผลิต... รวมๆแล้วใส่ปุ๋ยประมาณไร่ละ 105 กก.ปุ๋ยที่ใส่ลงไป ข้าวไม่ได้ใช้ประโยชน์ทั้งหมด เพราะจะถูกชะล้างไหลไปกับน้ำ กลายเป็นต้นทุนที่ไม่เกิดประโยชน์ดร.รจนา ตั้งกุลบริบูรณ์ นักวิจัยอาวุโส ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) บอกว่า การใช้ปุ๋ยปริมาณมาก ยังทำให้โครงสร้างดินเสื่อม หน้าดินแน่น ต้นข้าวเป็นโรคกาบใบเน่า เมล็ดข้าวลีบ ด่างดำ หากแปลงไหนใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมาก ข้าวใบเขียวหนาแน่น เป็นแหล่งอาศัยเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว ทีมวิจัย วว.จึงคิดค้นพัฒนา ปุ๋ยอินทรีย์เคมีละลายช้าสำหรับการผลิตข้าวแบบใช้ปุ๋ยครั้งเดียว “ปุ๋ยใส่นาข้าวครั้งเดียว จะใช้ปุ๋ยอินทรีย์มาช่วยปรับปรุงความเสื่อมโทรมของดิน ทำให้อินทรียวัตถุในดินเจริญเติบโต และมีปุ๋ยเคมีสูตรธาตุอาหารที่เหมาะกับข้าว ตลอดระยะเวลา 110-120 วัน ปุ๋ยจะปลดปล่อยธาตุอาหารที่พืชต้องการออกมาช้าๆ ช่วยให้พืชได้รับสารอาหารอย่างสม่ำเสมอ เท่ากับอายุเพาะปลูกข้าว”การผสมสูตรปุ๋ยให้เหมาะสมกับสภาพดินแต่ละแห่ง ดร.รจนา บอกว่า เริ่มจากนำโปรแกรมที่กรมพัฒนาคิดค้นมาสำรวจดินคำนวณตามแผนที่ดิน แต่ละแห่งมีโครงสร้างลักษณะไหน หากไม่สามารถเทียบได้ ทีมวิจัยจะมีชุดทดสอบดิน เพื่อให้รู้ค่าวิเคราะห์ดินอย่างง่าย ให้ชาวบ้านตรวจสอบได้เอง และวิธีสุดท้ายคือการเก็บตัวอย่างดินส่งให้กรมพัฒนาที่ดินวิเคราะห์จากนั้นชาวนาจะเริ่มผสมสูตรปุ๋ยละลายช้าใช้เอง โดยใช้ปุ๋ยมูลสัตว์ 950-1,050 กก. ผสมกับปุ๋ยสูตร 46-0-0 จำนวน 2-5 กก. ปุ๋ยสูตร 0-3-0 (สามารถเปลี่ยนให้เหมาะกับโครงสร้างดิน) จำนวน 20-40 กก. แร่ซีโอไลต์ และกรดซิลิคอน ทำหน้าที่ช่วยให้การปล่อยปลดธาตุอาหารหลักของพืชอย่างช้าๆ คลุกเคล้าส่วนผสมทั้งหมดให้เข้ากัน เติมน้ำให้มีความชื้น ตักปุ๋ยขึ้นมากำ ต้องไม่แตก และน้ำไม่ซึมตามรอยนิ้ว จากนั้นใช้ผ้ายางคลุมไม่ให้ความชื้นระเหย จากนั้นเปิดกลับกองปุ๋ยทุกๆ 7 วัน หลังหมักปุ๋ยครบ 30 วัน สามารถนำไปใส่นาข้าวที่ลงมือปลูกไปแล้ว 15-20 วันในอัตรา 50 กก.ต่อไร่ เพียงครั้งเดียว เมื่อทีมวิจัยนำไปทดสอบในแปลงนา จ.ปทุมธานี และสุพรรณบุรี เพื่อเปรียบเทียบกับแปลงนาที่ยังใส่ปุ๋ยด้วยวิธีเดิม เมื่อปี 2557-2559 พบว่า แปลงที่ใส่ปุ๋ยครั้งเดียว ต้นข้าวมีความต้านทานโรคดีกว่า โดยเฉพาะอาการโรคขอบใบไหม้แทบไม่มี โรคแมลงไม่เกิดขึ้นง่าย ติดรวงสม่ำเสมอ เมล็ดข้าวน้ำหนักดี หลังนำข้าวเปลือกมาสี ข้าวสารเมล็ดเต็มแน่นสีมันวาวและได้ผลสรุป...การใส่ปุ๋ยอินทรีย์ เคมีละลายช้า ช่วยลดต้นทุนค่าปุ๋ย ค่าแรงได้ 50% ในขณะที่ผลผลิตยังคงเดิม.เพ็ญพิชญา เตียว
