“คนจน” มีสิทธิซื้อของแพงมากกว่า “คนรวย”

ต้อนรับ วันคนโสด (Singles’ Day) วันที่ 11 เดือน 11 ในวันพรุ่งนี้  วันที่เป็นต้นตำรับของมหกรรมช็อปปิ้งออนไลน์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ซึ่ง “อาลีบาบา” ได้จัดโปรโมชันลดราคาครั้งยิ่งใหญ่ นัยว่าเพื่อให้คนโสดทั้งหลายช็อปให้สนั่น เป็นการให้รางวัลตัวเอง วันนี้ “มิสเตอร์พี” จึงอยากมาชวนอ่านบทความที่จะสะท้อนกำลังซื้อของคนไทยให้ชัดขึ้น

โดยน่าจะเดากันได้ว่าในยุค “ค่าครองชีพ” สูงขึ้น คนที่ได้รับผลกระทบราคาสินค้าและบริการที่ขึ้นสูงมากที่สุด คือ กลุ่มคนรายได้น้อยที่ไม่ได้ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ในขณะที่คนรายได้สูงกลับถูกกระทบน้อยกว่า

ทั้งนี้ สัปดาห์ที่ผ่านมา สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ ได้ออกบทความวิจัย “ความเหลื่อมล้ำในวิกฤติค่าครองชีพ : เมื่อเงินเฟ้อของเราไม่เท่ากัน” ซึ่งชี้ให้เห็นว่าวิกฤติค่าครองชีพครั้งเดียวกันสร้างภาระให้แต่ละครัวเรือนไม่เท่ากัน

โดยข้อแรก สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วยฯ พบว่า เมื่อเงินเฟ้อปรับขึ้นสูง สินค้าที่ขึ้นราคา เร็วที่สุดมักเป็นสินค้าที่ครัวเรือนรายได้น้อยจำเป็นต้องซื้อ เห็นได้จากข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน (SES) ปี 2025 ที่ชี้ว่าครัวเรือนรายได้น้อยจะมีค่าใช้จ่ายด้านอาหารสูงสุดในสัดส่วนสูงถึง 44% ของรายจ่ายรวม แต่ในช่วงยี่สิบปีที่ผ่านมา ราคาอาหารเพิ่มขึ้นเร็วกว่าราคาสินค้าและบริการอื่นๆ โดยขณะที่ดัชนีราคาผู้บริโภคโดยรวมที่เพิ่มขึ้นราว 42% ราคาวัตถุดิบอาหารและอาหารปรุงสำเร็จกลับเพิ่มขึ้นถึง 115% และ 79%

ข้อที่ 2 สถาบันป๋วยฯ ยังพบว่า เมื่อเงินเฟ้อขึ้น สินค้าราคาถูกจะขึ้นราคามากกว่าสินค้าราคาแพง และสินค้าราคาถูกนี่เอง เป็นสินค้าที่ครัวเรือนรายได้น้อยใช้มากกว่าครัวเรือนรายได้สูง ข้อมูลจากซุปเปอร์มาร์เกตออนไลน์ช่วงวิกฤติเงินเฟ้อปี 2022 พบว่าโดยเฉลี่ย

สินค้าราคาถูกมีราคาเพิ่มขึ้น 6.6% ขณะที่สินค้าพรีเมียมราคาเพิ่มขึ้น 4.6% เพราะสินค้าราคาถูกมีส่วนต่างกำไรที่น้อยกว่า ทำให้ต้องขึ้นราคาเร็วกว่าสินค้าที่มีส่วนต่างกำไรสูง ซึ่งเรียกว่า “Cheapflation”

ส่วนข้อที่ 3 อาจจะไม่เกี่ยวกับรายได้โดยตรง แต่เมื่อเงินเฟ้อสูง อีกสิ่งหนึ่งที่ผู้บริโภคจำนวนมากเคยเจอ คือ สินค้ายังคงราคาเดิม แต่ปริมาณลดลง หรือที่ เรียกว่า “Shrinkflation” ผู้บริโภคจ่ายเงินเท่าเดิม แต่ได้รับสินค้าน้อยลง ทำให้ต้องซื้อสินค้าบ่อยขึ้นโดยไม่รู้ตัว และข้อที่ 4 สุดท้าย สถาบันป๋วยฯ ชี้ว่า คนรายได้น้อยมีทางเลือกที่จะประหยัดน้อยกว่า แม้จะรู้ว่า การซื้อแพ็กใหญ่กว่า 2 เท่ามีราคาต่อหน่วยเฉลี่ยต่ำกว่าแพ็กเล็ก 10.8% แต่จากข้อมูล SES

ปี 2025 ครัวเรือนรายได้น้อยมีค่าใช้จ่ายสูงถึง 88% ของรายได้ จึงแทบไม่มีเงินเหลือจะซื้อแพ็กใหญ่ ต้องซื้อทีละน้อยและจ่ายในราคาที่แพงกว่า

ดังนั้น เมื่อรวมทุกปัจจัยเข้าด้วยกัน ผลการศึกษาจึงชี้ว่าในช่วงวิกฤติเงินเฟ้อทุกครั้งคนรายได้น้อยจะถูกกระทบมากกว่า คนรายได้สูง และในช่วงสงครามรัสเซีย-ยูเครนที่ผ่านมา ส่วนต่างของเงินเฟ้อระหว่างครัวเรือนรายได้น้อยกับครัวเรือนรายได้สูงอาจสูงถึงประมาณ 2.6% ทั้งที่เงินเฟ้อในภาพรวมออกมาเท่ากัน

และทั้งหมดนี้ แสดงให้เห็นว่าการแก้ปัญหาค่าครองชีพสำหรับคนรายได้น้อยด้วยการให้เงินเพิ่มผ่านโครงการรัฐหรือบัตรคนจนอย่างเดียว อาจจะเป็นแค่ทางออกเฉพาะหน้า แต่ไม่ลดความเหลื่อมล้ำให้หายไป.

มิสเตอร์พี

คลิกอ่านคอลัมน์ “กระจก 8 หน้า” เพิ่มเติม