เหล็กไทยบนทางแยก

สงครามการค้าโลกในวันนี้ไม่ได้วัดกันเพียงว่าใครผลิตสินค้าได้ถูกกว่า หรือใครส่งสินค้าเข้าสู่ตลาดได้มากกว่า แต่กำลังเดิมพันกันด้วยความแข็งแกร่งของฐานการผลิตและความสามารถในการรักษาห่วงโซ่อุปทานของประเทศ

สำหรับประเทศไทย อุตสาหกรรมเหล็กซึ่งเป็นวัตถุดิบต้นน้ำของภาคการผลิตจำนวนมาก กำลังเผชิญบททดสอบครั้งสำคัญเมื่อเหล็กนำเข้ากดดันผู้ผลิตในประเทศ ขณะที่อุตสาหกรรมยานยนต์ก็ต้องปรับตัวรับการเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ไฟฟ้า คำถามจึงไม่ใช่แค่จะทำอย่างไรให้สินค้าไทยแข่งขันได้ แต่คือจะรักษาความสามารถในการผลิตของประเทศไว้ได้อย่างไร ก่อนที่ฐานอุตสาหกรรมจะอ่อนแอจนยากจะฟื้นกลับคืน

สัญญาณหนึ่งที่สะท้อนว่าภาครัฐเริ่มขยับรับมืออย่างจริงจัง คือเมื่อเร็วๆนี้ได้มีความร่วมมือระหว่าง กระทรวงพาณิชย์ กับ 10 สมาคมอุตสาหกรรมเหล็กไทย เพื่อกำหนดแนวทางรับมือปัญหาเหล็กนำเข้าและปิดช่องโหว่การหลบเลี่ยงมาตรการตอบโต้การทุ่มตลาด (Anti-Dumping : AD) โดยวางกรอบดำเนินงาน 4 ด้าน ตั้งแต่ยกระดับประสิทธิภาพมาตรการทางการค้า ป้องกันการหลบเลี่ยงผ่านสินค้าสำเร็จรูป พิจารณาแนวทางบริหารจัดการการนำเข้าเหล็กโครงสร้าง ไปจนถึงส่งเสริมการบริหารจัดการเศษเหล็กให้เป็นวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรมภายในประเทศ

ตัวเลขสะท้อนสถานการณ์ได้อย่างชัดเจน แม้อัตราการใช้กำลังการผลิตเหล็กของไทยในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 จะขยับขึ้นมาอยู่ที่ 34% จาก 31% ในช่วงเดียวกันของปีก่อน เป็นสัญญาณฟื้นตัวที่น่าจับตา แต่ปริมาณเหล็กโครงสร้างสำเร็จรูปนำเข้าระหว่างเดือนมกราคมถึงสิงหาคม 2569 ซึ่งสูงถึง 798,584 ตัน ก็เป็นโจทย์ใหญ่ที่ไม่อาจมองข้าม

นายนาวา  จันทนสุรคน  กรรมการผู้จัดการ ใหญ่ บริษัท สหวิริยาสตีลอินดัสตรี จำกัด (มหาชน) ในฐานะตัวแทนของอุตสาหกรรมเหล็ก ซึ่งเป็นหนึ่งในภาคเศรษฐกิจจริง (Real Sector) และอยู่ในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของอุตสาหกรรมยานยนต์ด้วยมองว่า การป้องกันการหลบเลี่ยงมาตรการทาง การค้าเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งในยุคที่รูปแบบการค้าซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ เพราะการสำแดงสินค้าไม่ตรงข้อเท็จจริง การนำเข้าสินค้าแยกชิ้น เพื่อประกอบหรือดัดแปลงเพียงเล็กน้อย ตลอดจนการบิดเบือนพิกัดศุลกากร ล้วนเป็นช่องทางที่อาจทำให้มาตรการปกป้องผู้ผลิตในประเทศไร้ความหมาย หากขาดการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง

อีกหนึ่งความเคลื่อนไหวที่มีนัยสำคัญต่อทิศทางอุตสาหกรรมไทย คือมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบให้ปรับขึ้นภาษีสรรพสามิตรถยนต์ไฟฟ้าที่นำเข้าสำเร็จรูปทั้งคัน (CBU) เป็น 35% โดยมีผลตั้งแต่ ต้นปี 2570 นายนาวา มองว่า นี่เป็นความกล้าหาญทางนโยบายที่ส่งสัญญาณชัดเจนว่าการพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยไม่ควรหยุดอยู่เพียงการเปิดตลาดให้รถยนต์จากทั่วโลกเข้ามาจำหน่ายแต่ต้องให้ความสำคัญกับการลงทุนจริง การสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศ และการจ้างงานคนไทยด้วย

เหตุผลสำคัญอยู่ที่รถยนต์หนึ่งคันไม่ได้สร้างประโยชน์ให้เศรษฐกิจเฉพาะโรงงานประกอบรถยนต์เท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงผู้ผลิตชิ้นส่วน ผู้ผลิตเหล็ก กระจก ยาง พลาสติก สายไฟ และผู้ประกอบการ อีกมากมาย โดยเฉพาะเหล็กซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญที่รถยนต์หนึ่งคันต้องใช้ประมาณ 0.8-1.0 ตัน หากตลาดรถยนต์เติบโตจากการนำเข้า สำเร็จรูปเป็นหลัก แต่การผลิตและจัดซื้อวัตถุดิบภายในประเทศไม่ขยายตัวตาม ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจก็อาจไหลออกไปนอกประเทศ ขณะที่โรงงานและแรงงานไทยต้องรับแรงกดดันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

อย่างไรก็ตาม ภาษี 35% อาจเป็นเพียงมาตรการตั้งรับ ไม่ใช่ คำตอบสุดท้ายของการฟื้นฟูอุตสาหกรรม นายนาวา เสนอว่า รัฐบาลควรยกระดับนโยบาย Made in Thailand ให้เป็นวาระสำคัญ โดยเชื่อมโยงสิทธิประโยชน์ต่างๆเข้ากับเกณฑ์การใช้ชิ้นส่วนและวัตถุดิบที่ผลิตในประเทศ (Local Content) อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้การลงทุนในไทยสร้างประโยชน์ต่อผู้ผลิตตลอดห่วงโซ่อุปทาน ไม่ใช่เพียงตั้งโรงงานประกอบโดยพึ่งพาชิ้นส่วนนำเข้าเป็นส่วนใหญ่

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรมสีเขียวก็เป็นอีกสนามแข่งขันที่ไทยต้องเร่งเตรียมความพร้อม โดยเฉพาะการพัฒนาเหล็กสีเขียว (Green Steel) ซึ่งจะมีบทบาทมากขึ้นในอุตสาหกรรมยานยนต์ยุคใหม่ ทั้งเงินทุน เทคโนโลยี และพลังงานสะอาดในราคาที่แข่งขันได้ ล้วนเป็นปัจจัยที่ภาครัฐต้องสนับสนุน เพื่อให้ผู้ผลิตไทยยกระดับมาตรฐานสิ่งแวดล้อมและตอบโจทย์เป้าหมาย Net Zero ของผู้ผลิตรถยนต์ได้

ท้ายที่สุด การปกป้องอุตสาหกรรมเหล็กไม่ใช่การปิดประตูการค้า หรือปฏิเสธการแข่งขันจากต่างประเทศ แต่คือการทำให้การแข่งขันเกิดขึ้นบนกติกาที่เป็นธรรม และเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยยืนหยัดด้วยศักยภาพของตนเอง เพราะหากโรงงานต้นน้ำทยอยหายไป สิ่งที่สูญเสียย่อมไม่ใช่แค่กำลังการผลิตเหล็ก

แต่รวมถึงทักษะแรงงาน เทคโนโลยี การจ้างงาน และความมั่นคงของห่วงโซ่อุตสาหกรรมทั้งระบบ ในวันที่โลกกำลังแข่งขันกันสร้างฐานการผลิตที่แข็งแกร่ง!!!

เจริญสุข ลิมป์บรรจงกิจ

คลิกอ่านคอลัมน์ “คาบลูกคาบดอก” เพิ่มเติม