การได้รับพระราชทานรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2567 ประเภท ก. งานอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมและชุมชน ระดับดีมาก จากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี นับเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอม อ.ขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่บริหารงานโดยบริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด (มหาชน) หรือ EGCO Group ที่สะท้อนความสำเร็จ ของการอนุรักษ์และปรับใช้โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำ หน่วยที่ 1 ให้เป็นศูนย์เรียนรู้ด้านพลังงาน และมรดกอุตสาหกรรม
คอลัมน์ Sustainable Together สัปดาห์นี้ขอนำพาไปพบกับคุณค่าของศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ ที่สะท้อนให้เห็นว่าศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมกำลังก้าวสู่บทบาทใหม่ในฐานะพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ อัตลักษณ์ท้องถิ่น และการพัฒนาอย่างยั่งยืนเข้าด้วยกัน
นายธวัช หิรัณจารุกร รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ สายงานปฏิบัติการ บริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด (มหาชน) หรือ EGCO Group เล่าให้ฟังว่า การได้รับรางวัลพระราชทานครั้งนี้ ไม่ได้เกิดขึ้นจากศักยภาพขององค์กรเพียงลำพัง แต่เกิดจากความร่วมมือ และการสนับสนุนจากทุกภาคส่วน นับเป็นความสำเร็จและความภาคภูมิใจร่วมกันของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา เครือข่ายด้านพิพิธภัณฑ์และการท่องเที่ยว รวมถึงชุมชนขนอม EGCO Group และโรงไฟฟ้าขนอมในกลุ่มเอ็กโก จะพัฒนาศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงานและมรดกอุตสาหกรรม พร้อมสานต่อความร่วมมือ กับทุกภาคส่วน เพื่อสร้างคุณค่าแก่ชุมชน ส่งเสริมการท่องเที่ยว และร่วมขับเคลื่อนการพัฒนานวัตกรรมอย่างยั่งยืนของจังหวัดนครศรีธรรมราช
“จุดเริ่มต้นของศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ ย้อนกลับไปเมื่อกว่า 40 ปีก่อน เมื่อโรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำเดินทางมาปฏิบัติภารกิจสร้างความมั่นคงด้านพลังงานให้กับภาคใต้ แม้จะยุติการผลิตไฟฟ้าปี 2554 แต่ EGCO Group ได้อนุรักษ์และปรับปรุงให้เป็นศูนย์เรียนรู้ เพื่อสืบทอดคุณค่าของมรดกอุตสาหกรรม และเรื่องราวของชุมชนขนอมสู่คนรุ่นต่อไป”
ทั้งนี้ การเปลี่ยนผ่านจากโรงไฟฟ้าสู่ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญที่ต่อยอดบทบาทของโรงไฟฟ้าขนอม จากการเป็นผู้ผลิตไฟฟ้าสู่การเป็นผู้ส่งต่อความรู้และแรงบันดาลใจให้กับสังคม โดยเฉพาะเยาวชน คณะศึกษาดูงาน และประชาชนทั่วไป พร้อมเป็นพื้นที่เรียนรู้เกี่ยวกับระบบไฟฟ้า พลังงาน และการอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลระหว่างอุตสาหกรรม ชุมชน และสิ่งแวดล้อม เป็นตัวอย่างของการปรับใช้ประโยชน์อาคาร (Adaptive Reuse) ที่เคารพคุณค่าดั้งเดิม และเปิดพื้นที่การเรียนรู้ด้านพลังงานให้กับสังคม”
ขณะที่ นายนพดล ขาวมะลิ นายอำเภอขนอม กล่าวเสริมว่า ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมได้เข้ามาเติมเต็มภาพของขนอมให้เป็นจุดหมาย ที่ผสานการท่องเที่ยว การเรียนรู้ และการอนุรักษ์ไว้ด้วยกันอย่างลงตัว จะช่วยเพิ่มทางเลือกใหม่ให้กับนักท่องเที่ยว และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนในระยะยาว
ที่สำคัญโรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำที่เคยทำหน้าที่ผลิตพลังงาน เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาภาคใต้ วันนี้พื้นที่แห่งเดิมกำลังสร้างพลังอีกรูปแบบหนึ่ง นั่นคือพลังของการเรียนรู้ การอนุรักษ์ และความร่วมมือของทุกภาคส่วน ที่ช่วยให้มรดกอุตสาหกรรมยังคงมีชีวิต และสร้างคุณค่าใหม่ให้กับชุมชน
“ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมกำลังก้าวสู่การเป็นแลนด์มาร์กแห่งการเรียนรู้ของอำเภอขนอม ต้นแบบของการอนุรักษ์ มรดกอุตสาหกรรมของประเทศไทย และพื้นที่ที่เชื่อมโยงอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของชุมชนไว้ด้วยกันอย่างยั่งยืน”.
