คอลัมน์ Sustainable together สัปดาห์นี้ ได้ร่วมคณะไปกับนายคงกระพันธ์ อินทรแจ้ง ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) เพื่อศึกษาดูงานที่ประเทศญี่ปุ่น
ในประเด็นเรื่อง Carbon Capture and Storage (CCS) หรือกระบวนการดักจับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ จากแหล่งกำเนิด อุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่นโรงไฟฟ้า โรงแยกก๊าซธรรมชาติ โรงงานปูนซิเมนต์ แล้วขนส่งไปกักเก็บไว้อย่างถาวร ในชั้นหินใต้ดินลึก เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก สู่ชั้นบรรยากาศ และช่วยแก้ปัญหาโลกร้อน
นายคงกระพันเล่าให้ฟังว่า ท่ามกลางแรงกดดันด้านการเปลี่ยน ผ่านพลังงานและมาตรการคาร์บอนที่เข้มงวดขึ้นทั่วโลก ปตท.จึงมาศึกษาดูงานโครงการ Tomakomai CCS Demon stration Projec+ ที่เมืองโทมาโกไม จังหวัดฮอกไกโด ที่เป็นต้นแบบเทคโนโลยีดักจับ CCS แบบครบวงจรแห่งแรกของญี่ปุ่น ที่สามารถกักเก็บคาร์บอนใต้ทะเลลึกสะสมกว่า 300,000 ตัน และอยู่ระหว่างการติดตามผลระยะยาว ก่อนขยายสู่เชิงพาณิชย์ภายในปี 2573
“โครงการดังกล่าว ดำเนินการโดย Japan CCS Co., Ltd. ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณ 100% จากรัฐบาลญี่ปุ่น ถือเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์พัฒนา CCS อย่างเป็นระบบ ควบคู่กับการออกแบบกฎหมาย กฎระเบียบ และมาตรฐานความปลอดภัย เพื่อสร้างความเชื่อมั่นก่อนขยายผลระดับประเทศ”
โครงการได้เริ่มฉีดกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ตั้งแต่เดือน เม.ย.2559 ในกำลังผลิต 100,000 ตันต่อปี โดยดักจับคาร์บอนจากภาคอุตสาหกรรม เช่น กระบวนการผลิตไฮโดรเจนในโรงกลั่น ก่อนอัดฉีดลงสู่ชั้นหินอุ้มน้ำเค็มใต้ทะเลลึก 1,000-3,000 เมตร ซึ่งมีโครงสร้างทางธรณีวิทยาเหมาะสม และสามารถกักเก็บได้อย่างปลอดภัย
เมื่อปี 2562 โครงการบรรลุเป้าหมายกักเก็บสะสม 300,000 ตัน ก่อนเข้าสู่ช่วง Post-Injection Monitoring หรือการ ติดตามเสถียรภาพของชั้นหิน อุณหภูมิ แรงดัน และความเสี่ยงการรั่วไหลในระยะยาวโดย เฉพาะในประเทศที่มีความเสี่ยงแผ่นดินไหวสูง เช่น ญี่ปุ่น
นายทานากะ จิโร รองผู้จัดการทั่วไปฝ่ายกิจการต่างประเทศ บริษัท Japan CCS จำกัด กล่าวยืนยันว่า หากตรวจพบความผิดปกติ ระบบกักเก็บ จะหยุดการฉีดทันที พร้อมมีระบบตรวจวัดการสั่นสะเทือนและโครงสร้างใต้ดินแบบเรียลไทม์ เพื่อรับประกันความปลอดภัยสูงสุด
สำหรับกระบวนการ CCS ของ Tomakomai ครอบคลุมในประเด็น 1.Capture หรือการแยกคาร์บอน ความบริสุทธิ์กว่า 99% จากแหล่งกำเนิด 2.Compression & Transport หรือการอัดและขนส่งผ่านท่อหรือเรือ ในรูปแบบของเหลวภายใต้ความดันต่ำ 3.Injection & Storage ฉีดกักเก็บในชั้นหินใต้ทะเล ที่มีคุณสมบัติคล้ายรังผึ้ง สามารถกักเก็บได้ระยะยาว
นายทานากะกล่าวสรุปว่า ในบริบทโลก ที่เริ่มใช้มาตรการ กำหนดราคาคาร์บอน และภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดน (CBAM) เทคโนโลยี CCS จึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือด้านสิ่งแวดล้อม แต่เป็นกลไกรักษาขีดความสามารถการแข่งขันทางการค้า และอีกมิติสำคัญของโครงการ คือ การสร้างการยอมรับของสังคม (Public Acceptance) เนื่องจากพื้นที่ตั้งอยู่ใกล้ท่าเรือและเขตเมือง โครงการจึงเปิดเผยข้อมูลอย่างโปร่งใส จัดเวทีสื่อสารกับชุมชนอย่างสม่ำเสมอ พร้อมรายงานผลการติดตามด้านความปลอดภัยต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง
ขณะที่นายคงกระพันย้ำทิ้งท้ายว่า การศึกษาดูงานครั้งนี้ สะท้อนทิศทางของ ปตท. ในการแสวงหาเทคโนโลยีรองรับเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน โดย CCS เป็นหนึ่งในกลไกสำคัญ ควบคู่การลงทุนพลังงานสะอาดและโครงสร้างพื้นฐานใหม่.
