ข่าว
100 year

ขนมเดือน 11

กิเลน ประลองเชิง1 ส.ค. 2562 05:01 น.
SHARE

ขนมเดือน 10 เป็นขนมทำบุญ แต่ละภาคมีมากมายหลายชนิด แต่เมื่อเป็นขนมเดือน 11 ชาวบ้านทุกภาคก็ทำไว้ทำบุญเหมือนกัน แม้รูปร่างหน้าตาไม่เหมือนกัน แต่เป็นขนมชนิดเดียวกัน

ส.พลายน้อยเขียนไว้ในหนังสือขนมแม่เอ๊ย (สำนักพิมพ์สารคดี พิมพ์ครั้งที่ 9 พ.ศ.2561) ว่า ในการทำบุญออกพรรษาหรือทำบุญตักบาตรเทโว ชาวบ้านทำข้าวต้มเหมือนกันทั้งสองภาค แต่วิธีการไม่ตรงกัน ชื่อที่เรียกก็ต่างกัน

ทางใต้เรียก “ห่อต้ม” หรือ “ห่อปัด” เท่าที่ทราบ ชาวนครศรีธรรมราชทำกันอยู่สองอย่าง

อย่างหนึ่งเอาข้าวเหนียวผัดกับกะทิจนเกือบจะสุก แล้วมาห่อด้วยใบกะพ้อ เป็นรูปกรวยหรือรูปสามเหลี่ยม วิธีห่อจะแนบเนียน ให้ใบพ้อสอดพันกันเอง ไม่ต้องใช้ตอกหรือเชือกมัด เมื่อเรียบร้อยก็เอาไปต้ม สุกก็ใช้ได้

อีกอย่างหนึ่งใช้ข้าวเหนียวเหมือนกัน ผิดกันที่ห่อด้วยใบจากอ่อนๆ หรือใบมะพร้าวอ่อนๆ ห่อขนาดยาวราว 4-5 นิ้ว แล้วมัดด้วยเชือกเป็นเปลาะๆ เสร็จแล้วเอาไปต้ม แบบนี้เขาเรียกว่า “ปัด” บางถิ่นก็เรียก “จั้ง”

ส่วนข้าวต้มทางภาคกลางจะมีพิเศษสักหน่อย ข้าวเหนียวใส่ไส้ด้วยกล้วยน้ำว้าสุกก็มี ใส่ถั่วดำก็มี

อยากให้มีสีเหลืองนวลก็ใช้ใบตองอ่อนที่มีลักษณะพิเศษ ก็ห่อด้วยใบเตยหรือใบมะพร้าว ใบอ้อย ข้าวต้มแบบนี้ทำเป็นก้อน ไม่เป็นกลีบเหมือนอย่างที่ห่อด้วยใบตอง และจะเหลือใบเตย ใบอ้อย ไว้เป็นหางยาวๆ

เรียกข้าวต้มลูกโยน เพราะรูปร่างเหมือนลูกช่วงที่ใช้เล่นโยนกันในเทศกาลตรุษสงกรานต์

เมื่อกล่าวถึงชื่อ “ข้าวต้มผัด” ก็จะมีคนสงสัย เหตุไรจึงชื่อ “ข้าวต้มผัด” น่าจะเรียก “ข้าวต้มมัด” มากกว่า เพราะว่าห่อมัดเข้าด้วยกัน แต่บางคนก็ว่า น่าจะเรียก “ข้าวต้มกลีบ” เพราะเป็นกลีบ

มีคนเอาไปทายเล่น “อะไรเอ่ย สองกลีบหนีบกล้วย” ครั้งแรกคิดว่า คนทายสัปดน พอเขาเฉลยว่าข้าวต้มผัดชนิดมีกล้วยอยู่ข้างใน ก็จึงเข้าใจ

ส.พลายน้อยว่า ที่คนโบราณเรียกข้าวต้มผัดนั้นถูกต้องดีกว่าอะไรหมด เป็นชื่อที่บอกวิธีทำ คือก่อนที่จะเอาข้าวเหนียวมาห่อ เขาต้องเอาข้าวเหนียวไปแช่น้ำ ไว้จนขึ้นน้ำได้ที่ จึงเอาข้าวเหนียวลงผัดกับกะทิ

เมื่อผัดข้าวได้ที่แล้วจึงเอาไปห่อด้วยใบตอง วิธีห่อก็ต้องละเอียดลออ จะต้องพับทบใบตองให้แน่นเพื่อไม่ให้น้ำเข้า แล้วเอาที่ห่อไว้มาประกบ เรียกว่าสองกลีบมารวมกัน

เอาตอกมัดสองเปลาะเรียกว่า ข้าวต้มมัดหนึ่ง

สรุปเหตุที่เรียกชื่อต่างกันเพราะรู้และเห็นกันไปคนละอย่าง

คนรู้วิธีทำก็เรียกข้าวต้มผัด เพราะเขาผัดข้าวเหนียวก่อน คนที่เห็นเขาตอนมัดก็เรียกข้าวต้มมัด

คงมีคนติงเรียกข้าวต้มผัดนั้นไม่เห็นเขาต้มเลย ยิ่งเวลานี้ก็เห็นเขาใช้วิธีนึ่ง แต่กลับไม่มีใครเรียกข้าวต้มนึ่ง

รู้เรื่องชื่อขนมเดือน 11 แล้ว ผมคิดถึงสำนวนตาบอดคลำช้าง... ตาบอดเจ็ดคนคลำหัว คลำหู คลำหาง ฯลฯ ก็ยืนยันลักษณะช้างไปคนละอย่าง

เหมือนในสภา นายกรัฐมนตรีคนเดียวกันในมุมของฝ่ายค้านไม่มีอะไรดีสักอย่าง

แต่ในมุมของฝ่ายรัฐบาลสารพัดจะเก่งจะดี ส.ส.บางคนอภิปรายตอนเที่ยงคืน ผมเริ่มง่วง ฟังแล้วเคลิ้มว่านายกฯเป็นเทวดา จนอยากให้เป็นนายกฯต่อไปอีกหลายๆปี

แต่ก็คงเป็นไปยาก เหมือนผมเห็นวิธีมัดข้าวต้มสองกลีบเข้าด้วยกัน อยากเรียก “ข้าวต้มกลีบ” อยากสนุกกับการทาย “อะไรเอ่ย สองกลีบหนีบกล้วย”

หลายคนคงเห็นเป็นคำสัปดนทั้งๆที่่ไม่มีคำสัปดนปนอยู่สักคำเดียว มนุษย์เราต่างจิตต่างใจเช่นนี้เอง.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ขนมเดือน 11ห่อต้มห่อปัดข้าวต้มมัดข้าวต้มกลีบชักธงรบกิเลน ประลองเชิง

คุณอาจสนใจข่าวนี้