ผมอ่านหนังสือประถม ก.กา เมื่อเรียนชั้น ป.เตรียม ถึงตัวสะกดแม่กก...จำ “ขึ้นกกตกทุกข์ยาก แสนลำบากจากเวียงชัย มันเผือกเลือกเผาไฟ กินผลไม้ได้เป็นแรง”...ได้แม่นตอนนั้นไม่รู้หรอก คนที่ตกทุกข์ยากจากเวียงชัยเป็นใคร น่าสงสารอยู่เอาการโตขึ้นอ่านหนังสือจึงพอรู้ว่า เป็นพระไชยสุริยา กษัตริย์นครสาวัตถี สุนทรภู่แต่งเป็นกาพย์ไว้นับ “จินดามณี” ตำราที่พระโหราธิบดี สมัยสมเด็จพระนารายณ์แต่งเป็นต้นแบบ สมัยรัตนโกสินทร์ มูลบทบรรพกิจ ตำราภาษาไทย ที่พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร แต่ง) กลิ่นอายเห็นได้ว่า มาจากครูเดียวกันพระไชยสุริยา ทรงเป็นกษัตริย์ที่ดี ราษฎรก็อยู่เย็นเป็นสุขแต่เพราะ “ซื่อตรงหลงเล่ห์เสนีย์ กลอกกลับอัปรีย์” สุนทรภู่พรรณนาลักษณะขุนนางสาวัตถีไว้ดังนี้ค่ำเช้าเฝ้าสีซอ เข้าแต่หอล่อกามา หาได้ให้ภริยา โลโภพาให้บ้าใจ ไม่จำคำพระเจ้า เหไปเข้าภาษาไสย ถือดีมีข้าไทย ฉ้อแต่ไพร่ใส่ขื่อคา คดีที่มีคู่ คือไก่หมูเจ้าสุภา ใครเอาข้าวปลามาให้สุภาก็ว่าดี ที่แพ้แก้ชนะ ไม่ถือพระประเวณี ขี้ฉ้อก็ได้ดี ไล่ด่าตีมีอาญาที่ซื่อถือพระเจ้า ว่าโง่เง่าเต่าปูปลา ผู้เฒ่าเหล่าเมธา ว่าใบ้บ้าสาระยำ ภิกษุสะมะณะ เหล่าก็ละพระสะธำม์ คาถาว่าลำนำ ไปเร่ร่ำทำเฉโก...บ้านเมืองที่มีแต่ขุนนางขี้ฉ้อตอแหล จึงเป็นเหตุให้ “ผีป่ามากระทำ มะระณะกำม์เชาบุรี ผีป่าเข้าธานี ก็ไม่มีที่อาไศรยจริงๆแล้ว น้ำป่าเข้าธานีที่สุนทรภู่บรรยาย เป็นมหาอุทกภัยน้ำท่วมโลก คนเกือบทั้งสาวัตถีถูกกระแสน้ำพัดตาย พระไชยสุริยาจูงมือพระมเหสี และบริวารลงเรือสำเภาใหญ่ รอดมาได้แต่เคราะห์ซ้ำกรรมซัด เรือสำเภาเจอมหาพายุถล่มจมทะเล คนในเรือตายอีก พระไชยสุริยาคว้านางสุมาลีมเหสี เอาผ้าผูกข้อมือไว้...ในที่สุดก็ขึ้นบกได้ในช่วงเวลา “ขึ้นกกตกทุกข์ยาก แสนลำบากนี้” มีตอน “พระชวนนวลนอน เข็ญใจไม้หมอน เหมือนหมอนแม่นา ภูธรสอนมนต์ ให้บ่นภาวนา เย็นค่ำร่ำว่ากันป่าภัยพาล”ถึงบท “ขึ้นกดบทอัศจรรย์ เสียงครื้นครั่นชั้นเขาหลวง นกหกตกรังรวง สัตว์ทั้งปวงง่วงงุนโงน แดนดินถิ่นมนุษย์ เสียงดังดุจเพลิงโพลง ตึกกว้านบ้านเรือนโรง โคลงคลอนเคลื่อนเขยื้อนโยน...”ตื่นขึ้นมาพระไชยสุริยา ก็พามเหสีรอนแรมต่อไป จนกระทั่งพบพระดาบส พระดาบสองค์นี้สำเร็จอภิญญา หลับตาปั๊บเดียวก็รู้ สาเหตุ“วันนั้นแผ่นดินไหว เกิดเหตุใหญ่ในปะถะพี เล็งดูรู้คะดี กาลกิณีสี่ประการ ประกอบชอบเป็นผิด กลับจริตผิดโบราณ สามัญอันธพาล ผลาญคนซื่อถือสัตย์ธรรมลูกศิษย์คิดล้างครู ลูกไม่รู้คุณพ่อมัน ส่อเสียดเบียดเบียนกัน ลอบฆ่าฟันคือตัณหา”พระดาบสเทศน์สอน “เมตตากรุณาสามัญ จะได้ไปสวรรค์ เป็นสุขทุกวันเวลา”เรื่องพระไชยสุริยา ก็จบลงตรงที่ทรงชวนนางสุมาลีปฏิบัติธรรมจนชวนกันตายไปขึ้นสวรรค์บ้านเมืองแถวๆนี้ ผ่านเหตุน้ำท่วมใหญ่มาหลายครั้ง แต่ขนาดไม่ถึงกับน้ำท่วมโลก ต้องลงเรือโนอาร์หนีเหมือนคัมภีร์ฝรั่ง ก็น่าจะเป็น เรายังพอมีขุนนางดีๆเหลืออยู่บ้างที่โกงใหญ่โกงน้อยกันตอนนี้ ขุนนางดีท่านมีท่าเอาจริงมั่นใจได้ พวก “เบียดเบียนเสียดส่อฉ้อฉล บาปกรรมนำตนไปทนทุกข์นับกัปกัลป์” ถูกไล่ออก ถูกยึดทรัพย์แล้วก็จบลงในคุก...ทุกคนถ้ายังขืนโอ๋เอาใจบ่มเพาะเชื้อชั่วกันไว้...ไม่ช้า น้ำป่าเข้าธานี ก็เข้าตำราสาวัตถีถล่ม ก็คงจะล่มจมไปด้วยกันไปทั้งบ้านทั้งเมือง.กิเลน ประลองเชิง
