เรื่องกบฏ ร.ศ.130 ที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “กบฏเก๊กเหม็ง” เท่าที่ผมเคยอ่านๆมา ไม่ลุ่มลึก ไม่สนุกสะใจ เท่าเรื่องที่ น.อ.สวัสดิ์ จันทนี เขียนไว้ ใน “นิทานชาวไร่” (สำนักพิมพ์ศยาม พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2560)พ.ต.หลวงวิฆเนศประสิทธิ์วิทย์ (อัทย์ หะสิตะเวช) ตอนถูกจับ เป็นถึงปลัดกรมแพทย์ทหารบก เล่าว่า จริงๆแล้ว ท่าน “ไม่ได้เอากะเขาด้วย” ติดร่างแห เพราะ หมอเหล็ง ศรีจันทร์ นัดพรรคพวกมาคุยที่บ้านตอนนั้นท่านกำลังขายบ้านจัดสรร คนที่มานัยว่าจะมาซื้อบ้าน คุยไปๆ กลายเป็นเรื่อง “เก๊กเหม็ง” ตำรวจที่มาจับกางบัญชีมีชื่อท่านรวมอยู่ คดีนี้ไต่สวนครั้งแรก ทางการกักตัวไว้ 10 คน อีก 81 ปล่อย คุณหลวงก็ถูกปล่อยพวกสิบคนอยู่ลหุโทษ ถนนมหาไชยคิดมาก บางคนเขียนจดหมายลาตาย พวกที่อยู่ข้างนอก นัดหมายสถานที่วันเวลา ส่ง “สาร” ปลอบ เขียนหนังสือลงใบลาน ห่อดินเหนียวปาข้ามกำแพงคุกเข้าไปจะปากันกี่ครั้งหลวงวิฆเนศไม่ทราบ มาทราบเอาก็ครั้งที่ ก้อนดินที่ปา แปะติดฝากำแพง ผู้คุมเจอเข้าแกะอ่าน เจอข้อความ “พวกเธออย่ากลัว ถึงพวกเธอตาย ก็จะพยายามถวายลูกบอมบ์ให้จงได้”เป็นเรื่อง มีคำสั่งให้ตั้งศาลพิเศษชำระความใหม่ พวกเก๊กเหม็ง 91 คน เจอข้อหา “ไม่ละความพยายาม จึงต้องเอาให้หนัก”ศาลลงความเห็น ควรประหาร 3 คน ติดคุกตลอดชีวิต 20 คน ติดคุก 10 ปี และคนที่รออาญา ผู้เล่าจำชื่อไม่ได้ในหลวงรัชกาลที่ 6 มีพระราชหัตถเลขา มายังกรรมการศาล...“ด้วยที่ทหารบก ทหารเรือ พลเรือน สมคบคิดประทุษร้ายตัวเรานั้น เราไม่ถือโทษ...เราขอให้งดการประหารชีวิตเป็นจำคุกตลอดชีวิต ตลอดชีวิต เหลือ 20 ปี...โทษนอกนั้นให้รอลงอาญา”ตัวหลวงวิฆเนศเจอความผิดข้อ เป็นเจ้าสำนัก เป็นผู้มีอายุ เป็นผู้มียศสูง ได้ถือกระบี่รักษาพระองค์ กลับเข้าด้วยอ้ายเหล่าร้าย ไม่นำเรื่องขึ้นร้องเรียนต่อผู้บังคับบัญชา ทราบเนื้อความแล้วกลับงำความเสียติดคุกพักใหญ่ หลวงวิฆเนศมีความรู้เรื่องในคุกแจ่มแจ้ง... การบังคับบัญชานักโทษสมัยนั้นแบ่งเป็นหกชั้นนักโทษสามัญ...คือนักโทษแรกเข้าคุก ต้องสวมพวงคอ กำไลเท้า และลูกย่าง (ตรวน) รองวิเศษ นักโทษที่ทางการเห็นว่าไม่หนีแล้ว ลดลูกย่างออก วิเศษ นักโทษที่ไว้ใจแน่ว่าประพฤติดี ลดกำไลออก เหลือแต่พวงคอนายห้อง นักโทษประพฤติดี มีความสามารถปกครองคนได้ ลดพวงคอไม่จำอะไรเลยใช้ให้ควบคุมแต่ละห้อง ห้องหนึ่งมีนักโทษ 12 คนยามในสามัญ นักโทษที่ไว้ใจ จนสามารถใช้ให้คุมคนออกนอกห้องขัง ทางการจ่ายหวายให้หนึ่งอัน มีเครื่องแบบเสื้อกางเกงขอบแดงยามในวิเศษ หรือยามในตรวจ นักโทษที่ไว้ใจให้ควบคุมนักโทษทั้งหลายได้ จ่ายเครื่องแบบเสื้อเขียวกางเกงเขียว ข้อมือเสื้อมียันต์ขาวเรื่องดีๆในคุกที่หลวงวิฆเนศเล่า...วันหนึ่งทูลกระหม่อมแดง (กรมหลวงสงขลานครินทร์) เสด็จเข้าไปขอเลือดนักโทษ (เรือนจำเลือก) พวกเก๊กเหม็ง เจาะเลือดไปตรวจมาลาเรีย ครั้งที่ 2 ที่เสด็จไป มีนักเรียนศิริราชตามสี่คนทรงปฏิสันถารคนไข้ 150 คน เสด็จไปตรวจดูส้วม เมื่อทรงทราบคุกลหุโทษ เหนือใต้ ขังได้สามพันคน ก็เสด็จไปดูห้องขัง 12 คน รับสั่งให้เอาคนมานอนเรียง เหลือที่ว่าง 2-3 นิ้วรับสั่งให้ปิดประตู ได้กลิ่นเหม็นสาป กลิ่นสางหม้อเมล์ รับสั่งว่า เอาคนมาต่อโรคกันหมดแล้วรับสั่งให้แก้ไข เพิ่มรูระบายอากาศเพดานจาก 8 รู เป็น 16 รู ลดคนนอนจาก 12 คน เหลือ 8 คนหลวงวิฆเนศ เล่าให้ น.อ.สวัสดิ์ฟังว่า พวกนักโทษ อนุโมทนาสาธุกันยิ่งนัก และด้วยเหตุนี้ล่ะกระมัง ทางการต้องไปสร้างคุกอีกแห่งหนึ่งที่บางขวางเรื่องนี้ ยังจบไม่ได้ โปรดอดใจรอ เรื่องดีๆก็มีในคุก ตอนต่อไป.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ "ชักธงรบ" เพิ่มเติม
