พล.อ.เอกชัย ศรีวิลาศ ผอ.สำนักสันติวิธีฯ ผู้อำนวยการหลักสูตรสังคมไทยเคยได้ชื่อว่าเป็นสังคมแห่งสันติแต่ช่วงเวลากว่า 10 ปีมานี้ ปรากฏรอยปริแยก และมีแนวโน้ม จะกลายเป็นความรุนแรงมากขึ้นจากสาเหตุพื้นฐาน ความไม่เป็นธรรมในสังคม การจัดสรรผลประโยชน์ไม่เท่าเทียม ความแตกต่างทางความคิดความเชื่อ วิถีชีวิต และวัฒนธรรม แม้ทุกฝ่ายจะพยายามหาทางแก้ไข แต่เพราะขาดความเข้าใจที่ถ่องแท้ ปัญหามันจึงหยั่งรากลึกแนวทางสำคัญแต่กลับถูกละเลย คือกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน ที่จะก่อให้เกิดการเชื่อมโยง เรียนรู้ให้เข้าใจในแต่ละประเด็นปัญหาร่วมกัน ผมมีโอกาสเข้าไปเรียน หลักสูตรการเสริมสร้างสังคมสันติสุข (สสสส.) หรือ 4 ส โดย สำนักสันติวิธีและธรรมาภิบาล ของสถาบันพระปกเกล้า ที่มี พล.อ.เอกชัย ศรีวิลาศ ผอ.สำนักสันติวิธีฯ เป็นผู้อำนวยการหลักสูตรรุ่นนี้เป็น 4 ส 9 หรือรุ่นที่ 9 แล้วจุดประสงค์ของหลักสูตร 4 ส มุ่งเน้นให้ผู้เข้าร่วมอบรม ที่มาจากหลากหลายภาคส่วน ได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันอย่างอิสระ โดยมีหมุดหมายเดียวกันคือ ร่วมกันสานต่อพลังในการ “เสริมสร้างสังคมสันติสุข” ที่ผ่านมา 4 ส ทั้ง 8 รุ่น ได้ทุ่มเทศึกษา ค้นคว้า วิจัย และจัดทำเป็นรายงานสรุปส่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง วันจันทร์ที่ 28 พ.ค.นี้ นักศึกษา 4 ส 8 นำโดย ศ.นพ.วินัย วนานุกูล ประธานรุ่นฯ เตรียมนำเสนอโครงการศึกษา “การมีส่วนร่วมของภาคพลเมืองในโครงการขนาดใหญ่ของรัฐเพื่อสังคมสันติสุขยั่งยืน” โดยหยิบยกประเด็นปัญหาความขัดแย้ง ที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาของรัฐผ่านโครงการขนาดใหญ่มาเป็นกรณีศึกษา เริ่มต้นจาก โครงการพัฒนาสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา แล้วขยายไปอีก 4 โครงการขนาดใหญ่ ลงพื้นที่เก็บข้อมูลภาคสนามกันจริงจัง มีทั้งสัมภาษณ์เชิงลึก สนทนากลุ่ม การสานเสวนา ตลอดจนรับฟังความคิดเห็นเชิงวิพากษ์จากนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญเฉพาะ จนได้ผลลัพธ์เป็น “โมเดล 4 ส 8”กว่าจะได้ชิ้นงานนี้ ต้องเข้าไปหาชุมชนถึงบ้านของพวกเขา จนได้พบกุญแจเปิดประตูไปสู่ขุมทรัพย์สำคัญ คือความไว้เนื้อเชื่อใจที่ชุมชนมอบให้ ความตื่นตัว และต้องการเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศร่วมกับรัฐ เพราะที่ผ่านมารัฐไม่ได้สร้างความไว้เนื้อเชื่อใจให้พวกเขามากพอ จุดเด่นของโมเดล 4 ส 8 คือ ก่อนการตัดสินใจจะทำโครงการขนาดใหญ่ใดๆ ต้องจัดให้มีการทำ SEA โดยมีส่วนร่วมจากภาคประชาชน ทั้งผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตั้งแต่ต้น ร่วมกันกำหนดทิศทางว่า อยากเห็นชุมชน ท้องถิ่น ภูมิภาค หรือประเทศของเราเป็นแบบไหน อย่างไร จากนั้นจึงไปเริ่มทำ EIA/EHIA ในขั้นต่อไป อีกจุดคือ นำ พ.ร.บ.การมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการนโยบายสาธารณะ มาผนวกในทางปฏิบัติร่วมกับ พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ในลักษณะการทวนสอบหากกระบวนการมีส่วนร่วมยังไม่ดีพอ สามารถทำเรื่องย้อนกลับไปยังทีมงานจัดทำ EIA/EHIA ให้ปรับปรุงแก้ไข หากยังไม่เป็นที่ยอมรับอีก สามารถจัดทำข้อเสนอไปยัง ครม.ให้พิจารณาชี้ขาดต่อไปเสมือนมีคณะทำงานอีกชุดมาตรวจสอบถ่วงดุลทำไมถึงเป็น SEA Model ไปหาคำตอบกันได้ที่หอศิลปฯ สี่แยกปทุมวัน ตั้งแต่เวลา 13.00 น.ผลงานระดับมาสเตอร์พีซแบบนี้ อยู่ที่ว่ารัฐจะจริงใจหยิบยกไปใช้ประโยชน์มากน้อยแค่ไหน อย่าไปมองว่าเป็นกระบวนการที่เพิ่มความยุ่งยากขึ้นมาอีกเพราะมันจะทำให้ความไว้เนื้อเชื่อใจรัฐที่หายไป กลับคืนมาได้ไม่ยากนัก.เพลิงสุริยะ
