หนังสือ “วิกรมจริต” (ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา สำนักพิมพ์แม่คำผาง ในเครือบริษัทชนนิยม พิมพ์ครั้งที่ 4 พ.ศ.2565) เรื่องราวของพระเจ้าวิกรมาทิตย์ กษัตริย์กรุงอุชชยินี ราชวงศ์คุปตะ (ค.ศ.5-6) ผมคุ้นชื่อนี้จาก “นิทานเวตาล”เผลออ่านไปถึงบทที่ 4 ได้เรื่องตรงใจ ขอเล่าเรียกน้ำย่อยไว้ก่อนท้ายบทที่ 3 เปิดเรื่องว่า พระราชบุตรของกษัตริย์นันทะ นครวิศาลา จะเสด็จออกป่าล่าสัตว์ พอดีเกิดแผ่นดินไหว พายุและอุกกาบาตตกพี่เลี้ยงทักเป็นลางร้าย “ข้าก็อยากจะลองดูสิว่า ลางร้ายอะไรของเจ้าจะทำ อะไรข้าได้”แล้วนำหน้าบริวารเสด็จเข้าป่า ทรงล่าสัตว์ได้มาก แต่ยังไม่หนำพระทัย ทอดพระเนตรเห็นกวางดาวตัวหนึ่งวิ่งผ่าน ก็ทรงควบม้าไล่ทิ้งบริวารไว้ข้างหลัง หลงเข้าป่าทึบพระราชบุตรวนเวียนเป็นนาน จนถึงใต้ต้นไม้ใหญ่ริมทะเลสาบ ทรงหยุดผูกม้า เสด็จลงวักน้ำดื่ม เสือโคร่งตัวหนึ่งก็โผล่เข้ามา ม้ากลัวเสือสะบัดเชือกหลุด วิ่งหนีกลับเมืองพระราชบุตรหนีเสือขึ้นต้นไม้ พอดีก็มีหมีใหญ่อีกตัวตะกายตาม ทรงตกพระทัยรำพึง “กรรมของกูแท้ๆ”“อย่าทรงตกพระทัย” พญาหมีกล่าว “ข้าเป็นมิตร ไม่ทำร้ายพระองค์ แล้วมองไปที่เสือใหญ่ที่วนเวียนอยู่โคนต้นไม้”พระราชบุตรคลายพระทัย นั่งอยู่บนต้นไม้จนง่วง หมีชวนให้ขึ้นไปนอนในอ้อมอกอันอ่อนนุ่มด้วยขนหนา ไม่ช้าพระราชบุตรก็หลับ เสือร้าย เห็นดังนั้นมันบอกกับหมี“เจ้าไม่รู้เลยหรือ เจ้าคนที่เจ้าให้มันซุกอก เป็นพรานไล่ล่าล้าง ผลาญสัตว์ป่าอย่างพวกเรา ตอนนี้มันจนตรอกแล้ว เจ้าเหวี่ยงมันลงมาให้ข้าขย้ำดีกว่า”หมีตอบเสือ “ผู้ทรยศต่อความไว้วางใจของเพื่อน ย่อมไปสู่ขุมนรก” นิ่งให้พระราชบุตรซุกอกอยู่จนทรงตื่นหมีกล่าว “ท่านได้พักผ่อนแล้ว บัดนี้ข้าง่วงเต็มที ท่านจงเฝ้า ระวังให้ดี”ขณะหมีหลับ เสือบอกพระราชบุตรว่า “ท่านจะไว้ใจเจ้าหมีได้อย่างไร กรงเล็บแหลมคมของมันพร้อมทำร้ายท่านได้ทุกเมื่อ หากมันตื่นขึ้นมามันก็จะกินท่าน ฉะนั้นท่านจึงถีบมันให้หล่นลงมาเถิด”พระราชบุตรคิดแต่จะเอาชีวิตรอด ลืมบุญคุณหมี ได้ทีก็ถีบหมีหล่นจากคาคบ แต่หมีคว้ากิ่งไม้ยึดไว้ทัน“โอ คนชั่ว “หมีประณาม” ช่างเลวทราม ทรยศต่อมิตรได้ลงคอ อกตัญญูยิ่งนัก” มันไม่ฆ่าพระราชบุตร แต่ลงโทษด้วยการสาปให้เป็นบ้า ปากพร่ำแต่คำว่า “สะ เส มิ รา” รุ่งอรุณเสือก็จากไป หมีก็กลับถ้ำ ทิ้งเจ้าชายเป็นบ้า ท่องคำว่า สะ เส มิ รา เดินวนอยู่ในป่าจนพระราชาส่งบริวารมาตามนำกลับนคร อัครมหาเสนาบดี อาสานำพระราชบุตรไปรักษาโรคบ้าที่คฤหาสน์หมอรักษาโรคบ้า...แท้จริงคือราชครูศารทานันทะ... (เรื่องซ้อนเรื่องเดิมถูกพระราชาลงโทษโดยไร้ความผิดหลบหนีมาซ่อนตัวอยู่) แสร้งทำเป็นหลานสาวอายุ 7 ขวบกล่าวโศลก พระเทวปุโรหิตและพระแม่เจ้าศารทา ที่มีคำขึ้นต้น สะ เส มิ รา มีเนื้อหาบ่งถึงคนที่ทรยศต่อมิตรจบ โรคบ้าพระราชบุตรก็หายนิทานเรื่องที่ 4 ทิ้งท้ายเปิดเงื่อน ให้เล่าเรื่องต่อไป เรื่องที่ 5 เน้น สาระสอนคุณและโทษไปทีละเรื่องๆขอย้อนมาคุยเรื่องหนังสือ ผมอ่านจากคำนำ อาจารย์ศักดิ์ศรี เขียนไว้เอง “วิกรมจริต” เป็นนิยายสันสกฤต ที่มีอีกชื่อ สิงหาสนทวาตริงศติกา แปลว่า เรื่องพระแท่นที่ประกอบด้วยตุ๊กตาสามสิบสองตัวแต่ละตัวมีเรื่องเล่าของตัวเอง ล้วนเป็นคุณธรรมของพระเจ้าวิกรมาทิตย์ กษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ใครที่ฟังบางเรื่องแล้ว คุ้นๆว่าเคยได้ยินมาบ้าง ก็อย่าแปลกใจวิกรมจริต นักบวชศาสนาไชน์ (เชน) รวบรวมเล่าไว้ราว ค.ศ. 5-6 อีกพันปีต่อมา เปอร์เซียเอาไปเล่าใหม่ คนไทยสมัยอยุธยา เรียกกันว่านิทานอิหร่านราชธรรม หรือนิทานสิบสองเหลี่ยม ก็เรื่องเดียวกันนั่นแล.กิเลน ประลองเชิง
