“ไส้ติ่งอักเสบ”...เป็นภาวะปวดท้องเฉียบพลันที่พบได้บ่อย โดยคนทุกช่วงอายุสามารถเป็นไส้ติ่งอักเสบได้ แต่พบบ่อยในวัย 12–60 ปีประเด็นน่าสนใจมีว่า...อาการระยะแรกของโรคมักมีอาการใกล้เคียงกับโรคปวดท้องทั่วไป ทำให้บ่อยครั้งผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยที่ผิดพลาด...ล่าช้า และ...มีโอกาสเกิด “ไส้ติ่งแตก”กระทั่งอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนอื่นๆจนถึงขั้น “เสียชีวิต” ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้...การพบแพทย์เฉพาะทางตั้งแต่เริ่มมีอาการเพื่อวินิจฉัยแยกโรค จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ได้รับการรักษาได้ทันท่วงทีนายแพทย์คมเดช ธนวชิระสิน ศัลยแพทย์เฉพาะทางด้านผ่าตัดผ่านกล้อง ศูนย์ศัลยกรรม โรงพยาบาลกรุงเทพ ให้ข้อมูลว่า ไส้ติ่งเป็นอวัยวะที่มีลักษณะเป็นท่อตันแยกมาจากบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนต้น โดยตำแหน่งจะอยู่บริเวณท้องน้อยด้านขวา ในวัยเด็กไส้ติ่งจะทำหน้าที่ช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้แก่ร่างกาย และจะหดเล็กลงเมื่ออายุมากขึ้น การอักเสบของไส้ติ่งเป็นผลมาจากการอุดตันของรูท่อไส้ติ่ง ซึ่ง...อาจจะเกิดจากอุจจาระที่แข็งตัวมาอุดตัน หรือภาวะต่อมน้ำเหลืองโตบริเวณดังกล่าวนอกจากนี้ การอุดตันอาจเกิดจากสิ่งแปลกปลอม ก้อนเนื้องอก หนอนพยาธิ หรือ...เกิดจากตัวไส้ติ่งเองมีการหักพับผิดรูป ทำให้แรงดันในไส้ติ่งสูงขึ้น มีการสะสมของแบคทีเรียบริเวณที่อุดตัน และเกิดการอักเสบในที่สุด โดยเมื่อเกิดการอักเสบ ผนังไส้ติ่งจะเกิดการหนาตัวขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ความดันในไส้ติ่งเพิ่มสูงขึ้น...จนขาดเลือดไปเลี้ยง และเกิดไส้ติ่งเน่าแตกได้ประเด็นสำคัญมีว่า...เมื่ออาการของโรคมากขึ้น ผู้ป่วยจะปวดท้องรุนแรง อาเจียน ถ่ายเหลว ไข้ขึ้นสูง ซึ่งหากยังไม่ได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน ก็อาจส่งผลให้เชื้อโรคในไส้ติ่งแตก และแพร่กระจายในช่องท้องเกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้ นอกจากนี้แล้วเมื่อไส้ติ่งแตกกลายเป็นหนอง ก็อาจทำให้เกิดพังผืดรัดลำไส้ เกิดภาวะแทรกซ้อนกลายเป็นโรคลำไส้อุดตันตามมาได้นายแพทย์คมเดช ย้ำว่า อาการของไส้ติ่งอักเสบอาจมีลักษณะอาการที่ไม่ชัดเจนนัก โดยในระยะแรกมักมีอาการปวดท้องรอบๆสะดือ ซึ่งคล้ายคลึงกับอาการปวดท้องอื่นๆ คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร หรือมีอาการท้องเสียซึ่งเกิดจากการที่ไส้ติ่งอักเสบอยู่ในตำแหน่งใกล้กับลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย“ทำให้เกิดระคายเคืองกระตุ้นลำไส้ส่วนปลายให้รู้สึกเหมือนอยากจะถ่ายตลอด ถ่ายกระปริบกระปรอย ต่อมา...อาการปวดท้องจะย้ายมาที่บริเวณท้องน้อยด้านขวาล่างซึ่งเป็นตำแหน่งของไส้ติ่ง แต่บางกรณีก็อาจปวดตำแหน่งอื่นได้ เนื่องจากตัวตำแหน่งปลายของไส้ติ่งเองอาจอยู่ในตำแหน่งที่แตกต่างกัน”บางคน...ปลายไส้ติ่งอยู่ด้านหลังลำไส้ใหญ่ บางคน...ไส้ติ่งอยู่ใต้ตับ หรือบางคน...ปวดท้องน้อยตรงกลาง ทำให้ตำแหน่งการปวดมีความแตกต่างกันได้ดังนั้น...การวินิจฉัยไส้ติ่งอักเสบจึงไม่ใช่เรื่องง่าย อาจทำให้การวินิจฉัยล่าช้าหรือผิดพลาดได้ ซึ่งต่อมาอาการปวดจะเพิ่มมากขึ้น จนการขยับตัว ไอจาม หรือหายใจลึกจะรู้สึกเจ็บปวดมาก “ในระยะนี้ บางรายอาจมีไข้ และหากปล่อยให้มีการอักเสบมากขึ้น ไส้ติ่งอาจแตกเป็นหนองกระจายทั่วท้องได้”โดยจะพบว่าใน “เด็กเล็ก” และ “ผู้สูงอายุ” พบอาการรุนแรงจากไส้ติ่งอักเสบได้มากกว่าคนทั่วไป เนื่องจากมีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำกว่าและการวินิจฉัยค่อนข้างยากนายแพทย์คมเดช บอกอีกว่า ในกลุ่มคนไข้เด็กเล็ก...ไส้ติ่งมีโอกาสแตกง่ายจากผนังไส้ติ่งที่บางกว่าผู้ใหญ่ หรือปัญหาการสื่อสารของคนไข้ที่ไม่สามารถบอกอาการได้ชัดเจนทั้งในกลุ่มเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ส่วนในกลุ่มคุณแม่ตั้งครรภ์การวินิจฉัยโรคก็ค่อนข้างยากเช่นกัน เนื่องจากตัวมดลูกที่ใหญ่ขึ้นทำให้บดบังอาการของไส้ติ่งได้อีกทั้ง...ยังมีโรคอีกมากขณะตั้งครรภ์ที่มีลักษณะอาการปวดท้องคล้ายคลึงกับโรคไส้ติ่งอักเสบ อาทิ การติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ โรคทางนรีเวช โรคกระเพาะอาหารอักเสบ หรือปวดท้องจากมดลูกบีบตัวในหญิงตั้งครรภ์เมื่อรู้กันอย่างนี้แล้ว...เมื่อ “ผู้ป่วย” มีอาการสงสัย “ไส้ติ่งอักเสบ” ไม่ควรซื้อยาทานเองเพราะจะบดบังอาการ ทำให้อาการไม่ดีขึ้นและเพิ่มความล่าช้าในการวินิจฉัยโรค ควรพบแพทย์โดยด่วน“แพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจสัญญาณชีพ ตรวจปัสสาวะเพื่อดูเม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาว หากพบว่ามีปริมาณเม็ดเลือดขาวสูงกว่าปกติอาจบ่งบอกการติดเชื้อ โดยอาจทำการตรวจเพิ่มเติมด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ซีทีสแกน หรืออัลตราซาวนด์ช่องท้องส่วนล่าง หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเอ็มอาร์ไอในบางราย เพื่อยืนยันการวินิจฉัยไส้ติ่งอักเสบหรือหาสาเหตุอื่นที่ทำให้ปวดท้อง” ย้ำว่า “ไส้ติ่งอักเสบ”...ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเอาไส้ติ่งออก ซึ่งมีทั้งการผ่าตัดเปิดหน้าท้องและการผ่าตัดผ่านกล้องปัจจุบันการ “ผ่าตัดไส้ติ่ง” ด้วยวิธีผ่าตัดผ่านกล้องแผลเล็กเป็นที่นิยม ด้วยเครื่องมือผ่าตัดที่มีขนาดเล็ก รวมทั้งยังมีเทคโนโลยีผ่าตัดผ่านกล้องแผลเล็ก 3 มิติ...หรือเทคโนโลยี 4K UHD ที่ให้ความคมชัดของภาพสูงมากยิ่งขึ้น ช่วยให้ศัลยแพทย์เห็นไส้ติ่งและอวัยวะภายในช่องท้องบริเวณอื่นๆชัดเจนขึ้น“...ประกอบกับความชำนาญของทีมแพทย์ผ่าตัดผ่านกล้อง จึงช่วยลดภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด ลดพังผืดหลังการผ่าตัด แผลผ่าตัดมีขนาดเล็ก อาการปวดแผลหลังผ่าตัดน้อย คนไข้ฟื้นตัวเร็ว ปัจจุบันการรักษาด้วยการผ่าตัดผ่านกล้องยังเป็นที่ยอมรับสามารถใช้รักษาในกลุ่มคนไข้ตั้งครรภ์ที่เป็นไส้ติ่งอักเสบเฉียบพลันได้”ถ้าเกิดไส้ติ่งอักเสบในช่วงที่ตั้งครรภ์อ่อนๆ ในช่วงไตรมาสที่ 1-2 หากปล่อยไว้จนรุนแรงถึงขั้นไส้ติ่งแตกทั่วท้องอาจส่งผลให้มีโอกาสคลอดก่อนกำหนดหรือแท้งได้ ข้อดีอีกอย่างหนึ่งของการผ่าตัดผ่านกล้องคือ ยังสามารถช่วยวินิจฉัยแยกภาวะอื่นได้ จึงนับเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่จะช่วยคลายความกังวลใจ เนื่องจากอาการปวดท้องจากไส้ติ่งมีความใกล้เคียงกับอาการปวดท้องเฉียบพลันอื่นๆดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นพุ่งเป้าไปที่ “คนไข้”...ที่ตั้งครรภ์ เมื่อท้องใหญ่ขึ้นตำแหน่งของไส้ติ่งก็มีโอกาสถูกดันจนคลาดเคลื่อนไปจากตำแหน่งเดิม โดยเฉพาะในคนไข้ที่มีอายุครรภ์ 6 เดือนขึ้นไป เนื่องจากในระยะนี้มดลูกมีการขยายใหญ่ขึ้นตามอายุครรภ์ ไส้ติ่งอาจถูกดันและบดบังโดยมดลูกได้ และ...อาจเลื่อนมาปวดด้านบนขวาได้การผ่าตัดผ่านกล้องสามารถเห็นอวัยวะได้ทั่วช่องท้องช่วยให้การผ่าตัดมีความแม่นยำมากยิ่งขึ้น การผ่าตัดไส้ติ่งในกลุ่มคนไข้ตั้งครรภ์เป็นเรื่องสำคัญ...การวินิจฉัยและได้รับการผ่าตัดโดยทีมแพทย์ที่มีความชำนาญจึงเป็นสิ่งสำคัญ จำเป็นต้องได้รับการดูแลร่วมกับสูตินรีแพทย์ เพื่อช่วยดูแลเรื่องการตั้งครรภ์ให้ดำเนินต่อไปอย่างใกล้ชิด...ราบรื่น อาการปวดท้องในกลุ่มเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ สตรีมีครรภ์ จึงจำเป็นต้องใส่ใจอย่างใกล้ชิด หากพบอาการที่น่าสงสัย ควรพบแพทย์ที่มีความชำนาญเพื่อรับการรักษาได้ทันท่วงทีนอกจากนี้แล้วในกรณีที่แพทย์เฉพาะทางพบภาวะแทรกซ้อนไส้ติ่งแตกจนกลายเป็นฝีหนอง จากการตรวจวินิจฉัยด้วยการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ในบางกรณีแพทย์อาจจะทำการระบายหนองโดยใส่สายระบายเข้าไป เพื่อรักษาอาการติดเชื้อและลดความรุนแรงก่อน แล้วจึงค่อยพิจารณาทำการผ่าตัดผ่านกล้อง ช่วยให้ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องตัดลำไส้ทิ้งไป ซึ่งความยากของการรักษาไส้ติ่งอักเสบ...ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและความซับซ้อนของโรคเป็นสำคัญสุดท้ายนี้จำไว้ว่า “ไส้ติ่งอักเสบ”...เป็นโรคที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน ไม่มีทางป้องกัน การรู้เท่าทัน...หมั่นสังเกตความผิดปกติ รีบพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการจะช่วยให้ทำการรักษาได้อย่างถูกต้องและหายได้.
