“ไส้เลื่อน” หรือ “Hernia” เป็นภาวะของโรคที่มีความหมายตรงตัวคือ “ลำไส้”...มีโอกาสที่จะเลื่อนเข้าออกผ่านรูหรือผนังกล้ามหน้าท้องที่อ่อนแอแต่...หากเมื่อไหร่? ที่ “ไส้เลื่อน” ออกมาแล้วไม่สามารถดันกลับเข้าไปได้เหมือนเดิม ถือเป็น “ภาวะไส้เลื่อนติดคา (Incarcerated Hernia)” ซึ่งหากปล่อยไว้ไม่รักษาอาจมีโอกาสที่ไส้เลื่อนถูกบีบรัดจนขาดเลือดและ...นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนอื่นที่อันตรายได้ เรื่องนี้สำคัญนิ่งนอนใจ ไม่ได้ ควรที่จะต้องเข้ารับการตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็วทำความรู้จักโรคไส้เลื่อนกันให้ดีๆ โรคนี้ก็ไม่ต่างกับโรคอื่นๆประเด็นสำคัญคือให้หมั่นสังเกตตัวเองและต้องย้ำว่า...เป็นสิ่งที่ไม่ควรละเลยใน “ทุกเพศ” และ “ทุกวัย”“โรคไส้เลื่อน” คือโรคที่อวัยวะภายในช่องท้องบางส่วน...ซึ่งมักจะเป็น ไขมันในช่องท้องหรือลำไส้...เกิดการเคลื่อนตัวออกจากตำแหน่งที่ควรจะเป็นผ่านรูหรือดันตัวผ่านผนังหน้าท้องที่หย่อนยานสูญเสียความแข็งแรงหรือ...บริเวณแผลผ่าตัด มักปรากฏเป็นก้อนตุงออกมาให้เห็นโดยปกติแล้วช่องท้องจะมีรูซึ่งลำไส้สามารถเลื่อนออกมาได้ประมาณ 3-4 รู แต่ทั้งนี้...ไส้เลื่อนจะเกิดบริเวณใดขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล โดยมากใน “คนหนุ่ม” มักจะเกิดไส้เลื่อนบริเวณขาหนีบ ส่วน “ผู้หญิง” อาจพบไส้เลื่อนใต้ขาหนีบ เป็นต้นรู้ให้ลึกต่อไปอีกว่า...“โรคไส้เลื่อน” แบ่งออกได้เป็นหลายชนิดตามตำแหน่งที่อวัยวะเคลื่อนไปอยู่และตามสาเหตุการเกิด การรักษาส่วนใหญ่มักจะต้องอาศัยการผ่าตัด ไส้เลื่อนชนิดที่พบได้บ่อยคือ1.ไส้เลื่อนที่ขาหนีบ (Groin/Inguinal hernia) หรือถ้าเป็นมากๆ อาจเป็นไส้เลื่อนถุงอัณฑะ (Scrotal hernia)...มักพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง เนื่องจากในผู้ชายช่องนี้จะเป็นช่องให้ลูกอัณฑะซึ่งเคยอยู่ในช่องท้องและค่อยๆเลื่อนลงออกมาข้างนอก จากนั้นผนังหน้าท้องจะค่อยๆ ปิดเองตามธรรมชาติ แต่บางคนปิดไม่สมบูรณ์ หรือมีภาวะที่ทำให้ลำไส้เลื่อนโผล่ออกมาเป็นก้อนตุงที่บริเวณขาหนีบหรือถุงอัณฑะไส้เลื่อนชนิดนี้มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้เช่น ไส้เลื่อนชนิดติดคา2.ไส้เลื่อนที่สะดือ (Umbilical hernia) หรือที่เรียกกันว่า “สะดือจุ่น” หรือ...โป่งเวลาร้องไห้ มักเป็นตั้งแต่แรกเกิดและจะหายได้เองเมื่ออายุ 2 ปี 3.ไส้เลื่อนกระบังลม (Hiatal hernia) เกิดจากกล้ามเนื้อหูรูดกระบังลมหย่อนยาน ทำให้บางส่วนของกระเพาะอาหารหรือหลอดอาหารเคลื่อนผ่านรูบริเวณกระบังลมที่หย่อนเข้าไปอยู่ในช่องอก ส่วนใหญ่มีอาการของโรคกรดไหลย้อน 4.ไส้เลื่อนบริเวณใต้ขาหนีบ (Femoral hernia)5.ไส้เลื่อนภายในช่องเชิงกราน (Obturator hernia) ซึ่งทั้งสองชนิดหลังนี้มักพบในผู้หญิงเป็นส่วนใหญ่ และสุดท้าย 6.ไส้เลื่อนที่เกิดจากแผลผ่าตัด (Incisional hernia) พบได้ในผู้ที่เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อน เนื่องจากกล้ามเนื้อและพังผืดนั้นหย่อนยานส่งผลให้ลำไส้เคลื่อนตัวมาตุงเป็นก้อนโป่งบริเวณแผลผ่าตัดปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ 10 ประการ คือ หนึ่ง...อายุที่มากขึ้น ถัดมา... ความผิดปกติแต่กำเนิด สาม...ยกของหนักบ่อยๆ สี่...ไอเรื้อรัง ห้า...เป็นโรคถุงลมโป่งพองหรือหลอดลมอักเสบเรื้อรัง หรือเป็นโรคต่อมลูกหมากโต หก...ภาวะท้องผูก เบ่งอุจจาระหรือปัสสาวะเป็นประจำ เจ็ด...เกิดภาวะมีน้ำในช่องท้องปริมาณมากแปด...การมีน้ำหนักตัวมากหรือโรคอ้วน เก้า...สูบบุหรี่จัด สิบ... หรืออาจเกิดได้ในหญิงตั้งครรภ์...ส่งผลให้ความดันในช่องท้องเพิ่มขึ้นกว่าปกติ ไส้เลื่อนส่วนใหญ่จะไม่มีอาการ แต่หากเป็นนานๆ อาจมีอาการปวดหน่วงๆ เหมือนมีอะไรไหลออกมาหรือเจ็บบริเวณที่เป็น“ก้อนนี้มักผลุบเข้าออกได้และยุบหายไปเมื่อนอน ผู้ป่วยที่มีอาการดังกล่าวควรพบแพทย์เฉพาะทาง เพื่อตรวจวินิจฉัยแยกโรคออกจากโรคอื่นๆ อาทิ ก้อนเนื้องอก ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ ถุงน้ำที่อัณฑะหรืออัณฑะบิดตัว หรือโรคฝีมะม่วง...บางกรณีอาจจำเป็นต้องตรวจด้วยเครื่องมือพิเศษอื่นๆ อาทิ การตรวจอัลตราซาวนด์”ข้อมูลข้างต้นทั้งหมดนี้มาจาก รศ.นพ.สุเทพ อุดมแสวงทรัพย์ ศัลยแพทย์เฉพาะทางด้านผ่าตัดผ่านกล้อง และผ่าตัดผ่านกล้องลดน้ำหนักรักษาโรคอ้วน ศูนย์ศัลยกรรม โรงพยาบาลกรุงเทพ และประธานชมรมศัลยศาสตร์โรคไส้เลื่อนแห่งประเทศไทยหากจะถามถึงการรักษา รศ.นพ.สุเทพ บอกว่า มี 2 แบบด้วยกันขึ้นอยู่กับชนิดและอาการของไส้เลื่อน หากเป็นไส้เลื่อนที่มีขนาดโตขึ้น หรือไม่สามารถดันไส้เลื่อนกลับเข้าตำแหน่งเดิมได้ ปวดท้อง ไม่ควรปล่อยไว้ ควรรับการรักษาให้เร็วที่สุด เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนลงรายละเอียดคร่าวๆการรักษาแบบแรก...การผ่าตัดไส้เลื่อนแบบเปิดหน้าท้อง (แบบดั้งเดิม) เพื่อทำการปิดแผ่นตาข่ายไว้นอกช่องท้อง ข้อดี...สามารถทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่เหมาะกับผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวที่ไม่สามารถดมยาสลบหรือบล็อกหลังได้ แบบที่สอง...การผ่าตัดไส้เลื่อนแบบผ่านกล้องแผลเล็ก (MIS) วิธีหลังนี้...แพทย์จะทำการเจาะรูขนาดเล็กจำนวน 3 รูบริเวณผนังหน้าท้องเพื่อนำลำไส้กลับไปอยู่ตำแหน่งเดิม และเสริมความแข็งแรงให้กับกล้ามเนื้อที่เป็นจุดอ่อนที่ทำให้ไส้เลื่อนเคลื่อนที่ออก ด้วยแผ่นตาข่ายสังเคราะห์ที่มีความกว้างยาวประมาณ 10 × 15 ซม. (ขนาดใหญ่)“การผ่าตัดผ่านกล้องสามารถป้องกันภาวะไส้เลื่อนอื่นบริเวณขาหนีบได้ด้วย อีกทั้งการปิดแผ่นตาข่ายจากภายในช่องท้องยังช่วยลดอัตราการกลับมาเป็นไส้เลื่อนซ้ำได้ โดยทั่วไปใช้เวลาในการผ่าตัดประมาณ 45-60 นาที...รอยแผลหลังผ่าตัดมีขนาดเล็ก 5-10 มม. และ...อาการปวดแผลหลังผ่าตัดน้อย กลับบ้านได้รวดเร็วหลังฟื้นตัว”ในกรณีที่ไส้เลื่อนมีการหักพับหรือหมุนไปมาค้างติด ไม่สามารถดันกลับเข้าที่เดิมได้ นั้นหมายถึง “ภาวะไส้เลื่อนติดคา” จะก่อให้เกิด “ภาวะลำไส้อุดตัน”...หากปล่อยทิ้งไว้นานเกิน 6 ชั่วโมงจะทำให้ลำไส้ส่วนที่ติดคาบวมขาดเลือดไปเลี้ยงนาน อาจเกิด “ภาวะลำไส้เน่า” มีโอกาสเกิดการทะลุหรือแตก เชื้อโรคกระจายไปทั่วท้องและ...เข้าสู่กระแสเลือด เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดได้“หากมาถึงขั้นนี้ถือเป็นเรื่องใหญ่...อันตรายถึงชีวิต” รศ.นพ.สุเทพ ว่า“สิ่งสำคัญในการรักษาผู้ป่วยที่เกิดภาวะไส้เลื่อนติดคา ขั้นแรกแพทย์จะพยายามนำไส้เลื่อนที่ติดคาให้เคลื่อนกลับเข้าไปในตำแหน่งเดิมแล้วจึงผ่าตัดรักษาไส้เลื่อนเพื่อลดโอกาสที่จะเกิดการติดคาซ้ำอีกครั้ง...หากไม่สามารถดันไส้เลื่อนกลับเข้าตำแหน่งเดิมได้สำเร็จแพทย์จะทำการผ่าตัดรักษาอย่างเร่งด่วน เพื่อลดการเกิดภาวะไส้เลื่อนชนิดลำไส้เน่า ซึ่งจะต้องตัดลำไส้ส่วนที่เน่าทิ้งไป”การผ่าตัดผ่านกล้องรักษาไส้เลื่อนขาหนีบ (TEP) จำเป็นต้องใช้ทีมศัลยแพทย์ที่มีความชำนาญด้านผ่าตัดผ่านกล้อง เนื่องจากต้องผ่าตัดเลาะพังผืดซึ่งใกล้กับอวัยวะสำคัญ ได้แก่ เส้นเลือด เส้นประสาทขนาดเล็กจำนวนมาก แต่ด้วยเทคโนโลยีปัจจุบันใช้กล้องความชัดระดับ “4K” ช่วยให้มองเห็นอวัยวะต่างๆได้อย่างชัดเจน“ทำให้การผ่าตัดแก้ไขมีความแม่นยำยิ่งขึ้น ลดภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด แผลผ่าตัดมีขนาดเล็ก เจ็บน้อย เสียเลือดน้อย ผู้ป่วยสามารถกลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้เร็ว”รู้จัก...“โรคไส้เลื่อน” กันไว้แล้วก็ลดความเสี่ยงที่จะเกิดโรค คอยหมั่นสังเกตตัวเอง...ถ้ามีก้อนตุงผิดสังเกต...เจ็บ...ปวด ให้รีบไปพบแพทย์ตรวจวินิจฉัยก่อนเกิดภาวะแทรกซ้อนจาก...ไส้เลื่อนติดคา.
