หากเอ่ยชื่อ “เทือกเขาบูโด และเทือกเขาสุไหงปาดี” จ.นราธิวาส ในอดีตเคยเป็นพื้นที่โจรผู้ร้ายชุกชุม ออกก่อการร้ายรูปแบบต่างๆทำให้เกิดเป็นกลุ่มโจร และขบวนการหลายรูปแบบ เป็นที่หวั่นเกรงของชาวบ้าน หน่วยราชการ ทหาร ตำรวจ ต้องใช้เวลากวาดล้างเป็นเวลานาน กว่าเหตุการณ์จะสงบลงได้เนื่องจากพื้นที่ครอบคลุมเป็นวงกว้างใหญ่ เนื้อที่ประมาณ 213,125 ไร่ หรือ 341 ตารางกิโลเมตร เขตติดต่อ อ.บาเจาะ อ.รือเสาะ อ.ยี่งอ อ.เจาะไอร้อง อ.ระแงะ อ.สุคิริน จ.นราธิวาส และ อ.รามัน จ.ยะลา รวมทั้ง อ.กะพ้อ จ.ปัตตานี สภาพภูมิประเทศเต็มไปด้วยป่าเขาสูงสลับซับซ้อน และเป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร มีพันธุ์ไม้มีค่านานาชนิด ใบไม้สีทอง ผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่น อยู่ภายในกรอบไม้อย่างสวยงาม เป็นอีกหนึ่งผลงานของนักเรียน.โดยเฉพาะ ปาล์มบังสูรย์ และ ใบไม้สีทอง นอกจากนี้ยังมีน้ำตกสวยงามหลายแห่ง ถือเป็นจุดเด่นทางธรรมชาติอันโดดเด่น รวมทั้งประวัติเรื่องราวของผู้ก่อการร้าย ไม่ว่าจะเป็นขบวนการบูโด หรือขบวนการพูโลปัจจุบันจากการที่พื้นที่แห่งนี้เต็มไปด้วยสภาพป่าอุดมสมบูรณ์สัตว์ป่าชุกชุม ธรรมชาติสวยงามหลายแห่งนี้เองจึงถูกยกฐานะเป็น อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี ในที่สุดล่าสุด นายธีรมัตถ์ แวยูโซ๊ะ นายกเทศมนตรี ต.บาเจาะ อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส ได้จัดกิจกรรมสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตประชาชน บริเวณโดยรอบอุทยานและพื้นที่ใกล้เคียงภายใต้ชื่องาน “วิถีชุมชนแห่งเทือกเขาบูโด” อัตลักษณ์ตัวตนชาวบ้านในพื้นที่อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี ต.บาเจาะ อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส เป้าหมายผู้เข้าร่วมกิจกรรม ประกอบด้วยนักเรียนในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ จำนวน 15 โรง ประชาชน หน่วยงานราชการ ฝ่ายปกครอง ทหาร ตำรวจ ผู้นำศาสนา ผู้นำชุมชน และผู้นำหมู่บ้าน นายธีรมัตถ์ แวยูโซ๊ะ นายกเทศมนตรี ต.บาเจะ เป็นประธานเปิดงาน “วิถีชุมชนแห่งเทือกเขาบูโด” โดยมีผู้นำชุมชนและกลุ่มนักเรียนในพื้นที่ร่วมงานอย่างพร้อมเพรียง.เป้าหมายของโครงการนี้ เพื่อสร้างเครือข่ายนักอนุรักษ์ เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อสร้างงาน สร้างอาชีพ เสริมรายได้ ทำให้คุณภาพชีวิตประชาชนดีขึ้น เพื่อกระจายรายได้สู่เศรษฐกิจฐานราก และสุดท้ายเพื่อสร้างมูลค่าให้กับผลผลิตในพื้นที่นายธีรมัตถ์ แวยูโซ๊ะ นายกเทศมนตรี ต.บาเจาะ กล่าวว่า สืบเนื่องจากอุทยานแห่งชาติเขาบูโด-สุไหงปาดี ได้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติในเขตชุมชน อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่สำคัญยิ่ง การคมนาคมขนส่ง สะดวกสบายหลายช่องทางในขณะที่ป่าสมบูรณ์แห่งนี้ ยังเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารหล่อเลี้ยงสิ่งมีชีวิต ถือเป็นมรดกของชุมชนที่ควรค่าอนุรักษ์ให้คงอยู่ร่วมกัน และประโยชน์อย่างสูงสุด เข้าทำนอง “ป่าอยู่ เราอยู่ ชั่วลูกชั่วหลาน” ซึ่งสามารถต่อยอดให้เกิดรายได้ สร้างงาน สร้างอาชีพ ทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้ด้วยการยกระดับป่าให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและเชิงอนุรักษ์ พร้อมทั้งศึกษาวิจัยพัฒนาพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมให้กลับมามีชีวิต เพื่อช่วยกระจายรายได้ด้านการท่องเที่ยวสู่ชุมชนแห่งนี้อย่างทั่วถึงเพราะฉะนั้น การอนุรักษ์ให้คงอยู่และรู้จักใช้ประโยชน์อย่างคุ้มค่า ถ้อยทีถ้อยอาศัยพึ่งพาซึ่งกันและกัน เชื่อว่ามรดกอันล้ำค่าแห่งนี้ จะอยู่คู่ชุมชนเทือกเขาบูโด ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้ตลอดไป บรรดานกเงือก ที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก ภายในพื้นที่ป่าอุทยานเทือกเขาบูโดแห่งนี้.นายสิทธิชัย หมัดสี หัวหน้าอุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี กล่าวว่า สำหรับกิจกรรมสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ภายใต้ชื่องาน “วิถีชุมชนแห่งเทือกเขาบูโด” เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตประชาชนในพื้นที่รอบอุทยานและพื้นที่ใกล้เคียงนี้ ได้รับการสนับสนุนจาก ศอ.บต. ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้กิจกรรมล้วนน่าสนใจ เริ่มตั้งแต่การฝึกอบรมมัคคุเทศก์ นักอนุรักษ์สายพันธุ์ใหม่ และนิทรรศการ นอกจากนี้ยังมีการจำหน่ายผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน หรือ สินค้า OTOP เช่น ใบไม้สีทอง หรือย่านดาโต๊ะ ในกรอบไม้สวยงาม เรือกอและจำลอง การจำหน่ายไข่ไก่ และปลาดุก ผลงานของนักเรียน ร.ร.บ้านน้ำตก-ปาโจหากสนใจอาหาร หรือขนมพื้นเมือง มีให้ชิมหลายอย่าง ยกตัวอย่างเช่น ขนมกอและ ขนมอาซูรอ ชุมชนบ้านยือเลาะ ทั้งหมดนี้ เป็นของดีเพียงส่วนหนึ่งของชุมชนชาวบาเจาะแห่งนี้นายสนธยา กาญจนะ เจ้าหน้าที่ตรวจป่าอุทยานแห่งชาติเขาบูโด ผู้จุดประกายผีเสื้อป่าเทือกเขาบูโด กล่าวสำหรับผีเสื้อที่พบในพื้นที่แห่งนี้ จะสับเปลี่ยนมาให้เห็นครบทั้ง 5 วงศ์ ในห้วง 4-5 ปีที่ผ่านมา สำรวจพบแล้ว 110 ชนิด นายสนธยา กาญจนะ ผู้เชี่ยวชาญผีเสื้อป่าเขาบูโด กำลังอธิบายถึงสายพันธุ์ผีเสื้อชนิดต่างๆ.ในส่วนของผีเสื้อที่สามารถพบเจอได้นั้นมักจะเป็นผีเสื้อพ่อมด ผีเสื้อเจ้าหญิงสีฟ้า ผีเสื้อนิลเหลือบฟ้า ผีเสื้อขอบตาลไหม้ ทั้งนี้เนื่องมาจาก สภาพพื้นที่ยังเป็นป่าดิบชื้นแบบอินโด-มาลายัน จึงเป็นตัวช่วยสำคัญทำให้ผีเสื้อป่าบูโดมีความสวยงามโดดเด่นกว่าแห่งอื่นๆยิ่งไปกว่านั้นยังมีนกเงือกให้เราได้เห็นถึง 6 สายพันธุ์ ได้แก่ นกเงือกปากดำ นกเงือกหัวแรด นกกก หรือนกกาฮัง นกเงือกหัวหงอกและนกชนหิน นกชนิดนี้ชอบอยู่บนยอดไม้สูงและในป่า เป็นต้นอย่างไรก็ตาม จากการจัดโครงการนี้จึงเท่ากับช่วยผนึกกำลังขับเคลื่อน สร้างจุดแข็งให้ การท่องเที่ยวเมืองรอง 55 จังหวัด ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ในส่วนของพื้นที่ภาคใต้ ให้สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวไปท่องเที่ยวและใช้จ่ายเงินซื้อสินค้า ผลิตภัณฑ์ชุมชน อาหารพื้นถิ่น แตกต่างจากที่ได้รับประทานในชีวิตประจำวันไปโดยปริยาย. ป้ายห้ามนำอาหารและเครื่องดื่ม เข้าไปในพื้นที่อุทยาน ตามนโยบายกรมอุทยานฯ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. กลุ่มแม่บ้านกำลังสาธิตการทำเครื่องจักสาน ส่งเสริมให้เป็นผลิตภัณฑ์โอทอป สร้างรายได้ให้กลุ่มแม่บ้าน. นักเรียน ร.ร.บ้านน้ำตกปาโจ นำผลงานการเลี้ยงปลาดุก และไข่ไก่ ไว้เป็นอาหารกลางวัน หากเหลือจำหน่ายนำรายได้ใช้เป็นทุนอาหารกลางวันอีกด้วย. แผ่นป้ายบอกถึงชนิดผีเสื้อที่หลากหลาย พบเจอได้ภายในเขตอุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี. อุทยานสร้างผีเสื้อจำลอง ไว้สำหรับเข้าร่วมขบวนแห่ในงานต่างๆ เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่อุทยานแห่งนี้. หนึ่งสายพันธุ์ผีเสื้อสวยงาม จากการสำรวจพบว่าในพื้นที่ป่าแห่งนี้มีอยู่กว่า 110 ชนิด.กรียา เต๊ะตานี
