
“เอกนิติ” นำทีมไทยแลนด์ลุยโตเกียว ชูบทบาท Trusted Connector ท่ามกลางวิกฤตโลกแบ่งขั้ว เล็งพลิกเศรษฐกิจไทย K-Shape สู่ V-Shape ปักหมุดชิปเฉพาะทาง “วราวุธ” ชี้ทางรอดเอสเอ็มอีไทย รุกคืบเศรษฐกิจอวกาศ ดึงโนว์ฮาวญี่ปุ่นผันตัวทำชิ้นส่วนดาวเทียม พร้อมดันตั้งนิคมรีไซเคิลครบวงจร ดึงกฎหมาย กนอ. คุมเข้มมลพิษ
นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เปิดเผยจากกรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ว่า การนำทัพทีมไทยแลนด์ร่วมกับผู้แทนภาคเอกชนเดินทางโรดโชว์ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 17–20 พ.ย. 2569 เพื่อพบหารือกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรม ประเทศญี่ปุ่น (METI) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ประเทศญี่ปุ่น สมาพันธ์ธุรกิจญี่ปุ่น (Keidanren) ตลอดจนผู้บริหารอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์และสถาบันการเงินชั้นนำ ในครั้งนี้เป็นการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การทะยานสู่อนาคตรอบสอง (Second Take-off) เพื่อนำพาเศรษฐกิจไทยก้าวข้ามสู่ประเทศรายได้สูง ต่อยอดจากความสำเร็จในรอบแรก (First Take-off) ในช่วงทศวรรษ 1980 ที่ญี่ปุ่นเคยย้ายฐานการผลิตยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์มายังไทย
โดยการมาครั้งนี้ ไทยได้นำเสนอแนวคิดหลักผ่านคำว่า TRUST เพื่อวางตำแหน่งไทยเป็นตัวเชื่อมโยงที่น่าเชื่อถือ (Trusted Connector) ในการเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทานโลก ท่ามกลางภาวะสงครามการค้าและการแบ่งขั้ว พร้อมปรับเปลี่ยนทัศนคติจากการเป็นเพียงฐานรับจ้างผลิต (Made in Thailand) สู่การเป็นหุ้นส่วนร่วมคิดและร่วมผลิต (Made with Thailand) อย่างแท้จริง หัวใจของการร่วมมือต่อจากนี้เน้นคุณภาพของการลงทุน มุ่งสร้างงานที่มีคุณภาพ ผ่านโครงการพัฒนาทักษะแรงงาน Skill Bridge ของบีโอไอ ซึ่งตั้งเป้าฝึกอบรมบุคลากรไทย 80,000 คน เพื่อรองรับอุตสาหกรรมเป้าหมายแห่งอนาคต เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI)
มุ่งใช้การลงทุนนำเศรษฐกิจเติบโต
นายเอกนิติ กล่าวว่า ในวันที่ 18 พ.ย. ได้มีการจัดสัมมนา Thailand-Japan Semiconductor Strategic Partnership Roundtable Meeting ซึ่งเป็นการเจรจากลุ่มอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์เซมิคอนดักเตอร์ ที่ไทยวางเป็นหัวหอกสำคัญของการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยี โดยมีบริษัทญี่ปุ่นเข้าร่วม 11 แห่ง ไทยได้ชูยุทธศาสตร์เจาะจง 3 ด้านเด่นที่เป็นตลาดเฉพาะกลุ่ม ซึ่งไทยมีความพร้อมและครองความแข็งแกร่งระดับโลกอยู่แล้ว ได้แก่ โฟโทนิกส์ (Photonics) หรือเทคโนโลยีการส่งผ่านข้อมูลด้วยแสงซึ่งผู้ผลิตอันดับ 1–3 ของโลกตั้งฐานอยู่ในไทย, พาวเวอร์ยูนิต (Power Unit) ระบบสมองกลจัดการพลังงานไฟฟ้าและความร้อนของแบตเตอรี่ และเซ็นเซอร์ สำหรับอุปกรณ์ทางการแพทย์และยานยนต์ขับขี่อัตโนมัติ เพื่อเชิญชวนญี่ปุ่นเข้ามาร่วมพัฒนาต่อยอด
“รัฐบาลเลือกขับเคลื่อนประเทศด้วยการเติบโตที่นำโดยการลงทุน เปรียบเหมือนการปลูกต้นไม้ที่ต้องใช้เวลาลงรากสร้างความมั่นคงระยะยาว แทนการกู้เงินในอนาคตมาแจกเพื่อกระตุ้นการบริโภคระยะสั้นแล้วหมดไป ซึ่งการลงทุนจริงในระบบผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ไตรมาส 3 เติบโตถึง 16% แต่ไทยยังเผชิญปัญหาเศรษฐกิจรูปแบบ K-Shape ที่อุตสาหกรรมใหม่เกาะอยู่บนขาบน แต่ภาคแรงงานและธุรกิจดั้งเดิมยังอยู่ขาล่าง รัฐบาลจึงเร่งพัฒนาทักษะแรงงานเพื่อดึงเศรษฐกิจขาล่างขึ้นมาประกบให้เป็นรูปตัว V-Shape เติบโตอย่างยั่งยืนร่วมกัน”
บีโอไอดึงอุตสาหกรรมชิปลงทุน 5 แสนล้าน
ด้านนายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ เลขาธิการคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) เปิดเผยว่า หารือร่วมกับ 11 บิ๊กอุตสาหกรรมชิปญี่ปุ่น นำโดยกลุ่ม Rapidus, Sony และ Canon พบว่า ญี่ปุ่นพร้อมใช้ไทยเป็นฐานขยายกำลังผลิตและกระจายความเสี่ยงห่วงโซ่อุปทาน โดยจะจับคู่เทคโนโลยีต้นน้ำของญี่ปุ่นเข้ากับฐานผลิตแผงวงจรพิมพ์ (PCB) ของไทย ผลลัพธ์สำคัญจากเวทีนี้ คือการยกระดับอุตสาหกรรมชิปไทยจากขั้นประกอบและทดสอบ (Assembly and Test) สู่เทคโนโลยีมูลค่าสูงอย่าง Advanced Packaging และการออกแบบวงจร (IC Design) เพื่อปูทางสู่การผลิตเวเฟอร์ครบวงจรในอนาคต
“ยุทธศาสตร์นี้ตั้งเป้าดึงเม็ดเงินลงทุนเข้าไทยไม่น้อยกว่า 500,000 ล้านบาท ภายในปี 2573 และพุ่งสู่ 2.5 ล้านล้านบาท ในปี 2593 หวังปั๊มรายได้อุตสาหกรรม 5 ล้านล้านบาทต่อปี พร้อมสร้างงานทักษะสูง 230,000 ตำแหน่ง ซึ่งสัญญาณบวกเริ่มชัดเจนจากสถิติปี 2566 ถึงกันยายน 2569 ที่กลุ่มทุนญี่ปุ่นยื่นขอส่งเสริมลงทุนชิปและ PCB แล้ว 108 โครงการ มูลค่ารวมกว่า 59,000 ล้านบาท”
ทั้งนี้ เพื่อเร่งปิดดีลเม็ดเงินลงทุนมหาศาล บีโอไอได้จัดแพ็กเกจส่งเสริมเฉพาะโครงการ (Tailor-made) ควบคู่กับการเปิดช่องทางด่วน Thailand FastPass เพื่อเร่งรัดขั้นตอนอนุมัติ และให้วีซ่าพำนักระยะยาว (LTR Visa) แก่วิศวกรต่างชาติ นอกจากนี้ ยังเร่งเดินหน้าโปรเจกต์ Siam Silica เพื่อปั้นบุคลากรด้านเซมิคอนดักเตอร์ป้อนตลาด 86,000 คน ภายในปี 2573
“ไทยไม่ได้ต้องการแค่เงินลงทุน แต่ต้องการร่วมกับญี่ปุ่นสร้างขีดความสามารถด้านชิปขั้นสูง บีโอไอพร้อมเป็นศูนย์กลางประสานทุกหน่วยงาน เพื่อให้บิ๊กโปรเจกต์เหล่านี้เริ่มเดินเครื่องในไทยได้เร็วที่สุด”
เลขาธิการบีโอไอ กล่าวต่อไปว่า ได้เข้าพบ 3 สถาบันการเงินยักษ์ใหญ่ของญี่ปุ่น ได้แก่ มิตซูบิชิ ยูเอฟเจ ไฟแนนเชียล กรุ๊ป (MUFG), ซูมิโตโม มิตซุย แบงกิ้ง คอร์ปอเรชั่น (SMBC) และ มิซูโฮ (Mizuho Financial Group) เพื่อขอรับการสนับสนุนทางการเงินและร่วมมือเชื่อมโยงจับคู่ธุรกิจระหว่างบริษัทญี่ปุ่นกับผู้ประกอบการไทย โดยสถิติการลงทุนของญี่ปุ่นในไทยปีที่ผ่านมามีมูลค่ากว่า 110,000 ล้านบาท สูงสุดในรอบ 10 ปี และช่วง 9 เดือนแรกของปีนี้มียอดขอรับการส่งเสริมแล้ว 45,000 ล้านบาท
ยุทธศาสตร์ขึ้นบน-ลงลึก-ขยายสู่เศรษฐกิจใหม่
ทั้งนี้ ปัจจุบันทิศทางการลงทุนของญี่ปุ่นในไทยมี 3 ด้านหลัก คือ 1. การยกระดับขึ้นบน ด้วยการปรับปรุงฐานการผลิตเดิมสู่ระบบอัตโนมัติ ดิจิทัล เทคโนโลยีประหยัดพลังงาน รวมถึงการวิจัยและพัฒนา 2. การขยายสู่เศรษฐกิจใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มยานยนต์ที่ขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ไฟฟ้าทุกประเภท (xEV), ชิ้นส่วนสำหรับศูนย์ข้อมูล (Data Center) และเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูง ซึ่งปัจจุบันบริษัทญี่ปุ่นชั้นนำ เช่น โตชิบา, โซนี่, โรม อินทิเกรเต็ด, นิชิคอน และฟูจิคุระ มีฐานการผลิตขั้นกลางน้ำในไทยอยู่แล้ว โดยบีโอไอได้เชิญชวนให้ขยายสู่ขั้นต้นน้ำ เช่น การออกแบบวงจรรวม และการผลิตเวเฟอร์ 3. การลงลึก ผ่านการร่วมมือพัฒนาบุคลากรขั้นสูงด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อยกระดับห่วงโซ่อุปทานเดิมของไทยสู่ห่วงโซ่อุปทานแห่งอนาคตร่วมกัน
หาทางรอดให้เอสเอ็มอีไทยสู่อุตฯ อวกาศ
ด้านนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยว่า ทิศทางการปรับตัวของภาคอุตสาหกรรมไทย โดยเฉพาะกลุ่มผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) กว่า 3 ล้านราย ที่กำลังเผชิญแรงกดดันจากการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมยานยนต์จากเครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) ไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ซึ่งส่งผลให้จำนวนชิ้นส่วนที่ต้องใช้ลดฮวบลงจากหลายหมื่นชิ้นเหลือเพียงหลักพันชิ้นนั้น จากการเข้าพบและหารือร่วมกับบริษัทสตาร์ตอัปและผู้ผลิตดาวเทียมชั้นนำของญี่ปุ่น 2–3 แห่ง ได้ค้นพบโอกาสครั้งสำคัญในเศรษฐกิจอวกาศ (Space Economy) โดยพบว่าอะไหล่และชิ้นส่วนของดาวเทียมในญี่ปุ่นกว่า 60–70% ผลิตขึ้นภายในประเทศญี่ปุ่น และล้วนผลิตจากผู้ผลิตชิ้นส่วนในอุตสาหกรรมยานยนต์ที่ปรับตัวมาทำชิ้นส่วนดาวเทียมทั้งสิ้น เนื่องจากชิ้นส่วนดาวเทียมต้องการความแม่นยำสูงระดับไมโครเมตรและนาโนเมตร ซึ่งแรงงานและผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ของไทยมีทักษะความเชี่ยวชาญพื้นฐานด้านนี้อยู่แล้ว
“แม้ดาวเทียมจะผลิตในปริมาณไม่มากเมื่อเทียบกับรถยนต์ แต่ชิ้นส่วนดาวเทียมมีมูลค่าต่อชิ้นสูงมาก ผลิตเพียงไม่กี่ชิ้นอาจมีมูลค่าเทียบเท่าชิ้นส่วนรถยนต์นับพันชิ้น โดยผู้ประกอบการญี่ปุ่นระบุว่ากำลังขาดแคลนแรงงานทักษะสูง และพร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อช่วยเปลี่ยนผ่านซัพพลายเออร์ไทยให้สามารถก้าวเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานการผลิตดาวเทียมได้ นอกจากนี้ ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมแบบตามเวลาจริง ทุก 10–30 นาที ยังมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการบริหารจัดการภาวะวิกฤต ทั้งปัญหาภัยแล้งและอุทกภัยในประเทศไทย”
ตั้งนิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลแก้เกมขยะพิษ
ขณะเดียวกัน นายวราวุธได้หารือร่วมกับองค์กรพัฒนาพลังงานใหม่และเทคโนโลยีอุตสาหกรรมแห่งญี่ปุ่น (NEDO) และองค์การส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งญี่ปุ่น (SMRJ) โดยพบว่าญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และการบริหารจัดการซากผลิตภัณฑ์เมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งาน (End-of-Life Vehicles / End-of-Life Products : ELV) แบบครบวงจร ทั้งยานยนต์ แบตเตอรี่ และแผงเซลล์แสงอาทิตย์
ด้วยเหตุนี้ กระทรวงอุตสาหกรรมจึงเตรียมผลักดันแนวคิดจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิล เพื่อชี้แจงคลายข้อกังวลของสังคมว่า การนำการรีไซเคิลมารวมไว้ในนิคมอุตสาหกรรมจะช่วยให้การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) สามารถบังคับใช้กฎหมายเฉพาะในการควบคุมการบำบัดน้ำเสีย ดูแลสิ่งแวดล้อม และกำกับการขนส่งซากวัตถุดิบหรือขยะอิเล็กทรอนิกส์ไปยังจุดหมายปลายทางได้อย่างรัดกุม ซึ่งปัจจุบัน กนอ. ได้เริ่มทำพื้นที่ทดสอบ (Sandbox) ในระบบปิด ที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดแล้ว