ถอดรหัส “88 ปี” สลากกินแบ่งรัฐบาล ปรับตัว-เฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยงโชคยุคดิจิทัล

นิสัยชอบเสี่ยงโชค วัดดวงอยู่คู่กับคนไทยมายาวนาน ฝังรากลึกจนกลายเป็นวัฒนธรรม แม้ในวันที่เทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) ถาโถมเข้ามาเปลี่ยนแปลงชีวิตของผู้คน แต่การเสี่ยงโชคก็ยังคงอยู่ในความชื่นชอบเช่นเดิม แม้จะถูกปรับเปลี่ยนรูปแบบให้สอดคล้องกับพฤติกรรมของลูกค้าที่ลื่นไหลและหลากหลายไปกับคลื่นเทคโนโลยี

ในฐานะหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ ทำธุรกิจ “เสี่ยงโชค” ด้วยการออกสลากอย่างถูกต้องตามกฎหมาย กินบุญเก่ามาอย่างยาวนานและไม่ท้าทายเท่าธุรกิจอื่น แต่ “สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล” ก็ยังต้องปรับตัว ปรับองค์กรเพื่อรองรับพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง

นอกจากการเพิ่มทางเลือกจากสลากใบแบบกระดาษ มาเป็นสลากดิจิทัล L6 หรือ “หวยดิจิทัล” แล้ว สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลยังต้องเผชิญกับการแข่งขันแบบใหม่ ตั้งแต่ “พนันออนไลน์” ที่ไร้ขอบเขตจำกัด ผู้ค้าลอตเตอรี่ออนไลน์หน้าใหม่ไฟแรง ตลอดจนคู่แข่งตลอดกาลอย่างเจ้ามือหวยใต้ดิน หวยประเทศเพื่อนบ้าน!!

จากเดิมที่ต้องรอลุ้นทุกวันที่ 1 และวันที่ 16 ของเดือน ตามรอบการออกรางวัลของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล แต่ปัจจุบันลูกค้าสามารถเสี่ยงโชค “หวย” ได้ทุกวัน ทุกเวลา ทุกรูปแบบ!!

เพื่อให้เข้าใจถึงความคิดและแนวทางรับมือกับความท้าทายใหม่ของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล “ทีมเศรษฐกิจ หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ” ได้สัมภาษณ์ “ลวรณ แสงสนิท” ปลัดกระทรวงการคลัง ในฐานะประธานคณะกรรมการ (บอร์ด) สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล และ “พันโทหนุน ศันสนาคม” ผู้อำนวยการสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ให้ช่วยฉายภาพการปรับตัวของสำนักงานสลากกินแบ่งในยุคที่ไม่มีอะไรเหมือนเดิม

88 ปีสำนักงานสลากฯ รัฐวิสาหกิจเกรด A

สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล กำลังก้าวสู่ปีที่ 89 ในฐานะ 1 ในรัฐวิสาหกิจเกรด A ที่กระทรวงการคลังถือหุ้น 100% ทำหน้าที่จำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาล หรือหวยรัฐบาล มาอย่างยาวนาน สร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำเข้าแผ่นดิน

88 ปีที่ผ่านมา สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลได้ยกระดับองค์กร เปลี่ยนแปลงตามเทคโนโลยีและพฤติกรรมผู้บริโภคอย่างต่อเนื่อง จากการออกรางวัลเลข 6 ตัว เพิ่มเป็นการออกรางวัลเลข 2 ตัว, 3 ตัวหน้า, 3 ตัวหลัง เพื่อแก้ปัญหาเลขที่ไม่เป็นที่นิยม การปรับรูปแบบสลากจากเดิม 1 ใบ มี 2 ฉบับคู่  ใบละ 40 บาท เปลี่ยนมาเป็นฉบับเดียวใบเดียวราคา 80 บาท จนมาถึงยุค “หวยดิจิทัล” ขายผ่านแอปพลิเคชัน “เป๋าตัง”

เพื่อให้สอดคล้องกับการแข่งขัน ซึ่งในอดีตมีคู่แข่งเพียง “หวยใต้ดิน” แต่ปัจจุบันดาหน้ากันมาแย่งส่วนแบ่งตลาด เช่น หวยออนไลน์ที่ดำเนินการโดยเอกชน หวยประเทศเพื่อนบ้าน ทั้งลาวและเวียดนาม รวมทั้งหวยหุ้นที่ออกรางวัลทุกวัน อีกทั้งยังต้องเจอความท้าทายจาก “พนันออนไลน์” ที่สะดวกและง่ายแค่เพียงปลายนิ้ว

มีการประเมินกันว่าธุรกิจพนันและเสี่ยงโชคในประเทศไทย สร้างเม็ดเงินหมุนเวียนทั้งในและนอกระบบเศรษฐกิจมากกว่าปีละ 600,000 ล้านบาท เม็ดเงินดังกล่าวมาจากพนันออนไลน์, สลากกินแบ่งรัฐบาล, หวยใต้ดิน, พนันบอล, บ่อนผิดกฎหมาย ไม่ได้นับรวมการออก “สลากออมทรัพย์” ของธนาคารออมสิน, ธนาคารอาคารสงเคราะห์ (ธอส.) และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) เพื่อระดมเงินฝาก ผ่านกลยุทธ์ “ออมเงินปลอดภัย เงินต้นไม่หาย” ได้ลุ้นรางวัล ได้รับการยกเว้นภาษี

ขณะที่สินค้าใหม่ที่เตรียมทยอยเปิดตัวภายใต้แผนของสำนักงานสลากฯ ได้แก่ สลากลอตโต และสลากแบบรู้ผลทันทีหรือสลากขูด แผนเปิดตัวสินค้าใหม่เป็นไปตามกรอบของ World Lottery Association (WLA) ซึ่งจัดประเภทของสลากทั้งหมดออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ สลากแบบธรรมดา สลากลอตโต สลากแบบรู้ผลทันที สลากตัวเลข และสลากกีฬา รวมทั้งการประเมินความพร้อมของผู้บริโภค สังคม และสถานการณ์

ปรับตัวสู้พฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่

จากผลสำรวจความคิดเห็นเกี่ยวกับการออกผลิตภัณฑ์ใหม่ๆของสำนักงานสลากในช่วงที่ผ่านมา พบว่าหลังจากเปิดจำหน่ายสลากดิจิทัลผ่านแอปเป๋าตัง ประชาชนมีความพึงพอใจมาก เนื่องจากซื้อสะดวก ได้เลขที่ต้องการซื้อ

ลูกค้ากลุ่มนี้ พบว่าเป็นกลุ่มวัยทำงาน ซึ่งเป็นกลุ่มหลักที่มีการซื้อทั้งสลากดิจิทัลและสลากใบ รองลงมาเป็นกลุ่มผู้สูงอายุ เน้นการซื้อสลากแบบใบ เนื่องจากยังคงเชื่อมั่นในกระดาษ เพราะมีหลักฐานจับต้องได้

ส่วนคนรุ่นใหม่ จากเดิมมีจำนวนไม่มาก แต่เมื่อสำนักงานสลากฯยกระดับปรับรูปแบบการจำหน่ายผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์แอปเป๋าตัง ทำให้กลุ่มคนรุ่นใหม่หันมาซื้อสลากดิจิทัล มากขึ้น พร้อมนำเทคโนโลยีดิจิทัลและ AI มาปรับใช้ในองค์กร เพื่อให้ตอบโจทย์พฤติกรรมคนรุ่นใหม่

โดยหากแบ่งตามพื้นที่ พบว่าคนที่นิยมเสี่ยงโชค ซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาล ทั้งแบบใบและดิจิทัลมากที่สุด ยังคงเป็นกลุ่มคนภาคอีสาน แผงลอตเตอรี่จึงมีมากที่สุดในภาคอีสาน

ส่วนรูปแบบการจำหน่ายสลากในปัจจุบัน ยังคงมีสลาก L6 แบบใบ หรือกระดาษ 75 ล้านใบ สลากดิจิทัล 31 ล้านบาท และสลาก N3 อีกงวดละ 7 ล้านใบ

การเปิดตัวสลากดิจิทัล ไม่เพียงแต่รับมือกับความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ทำให้ประชาชนสามารถซื้อ “หวย” ได้ในราคาใบละ 80 บาท เป็นการแก้ปัญหาที่ไม่สามารถทำให้ “สลากใบ” กลับมาขายในราคา 80 บาท

เมื่อไม่สามารถควบคุมให้ราคาขายสลากแบบใบอยู่ในเงื่อนไขที่กำหนด ไม่มีการขายเกินราคา สำนักงานสลากฯจึงใช้กลไกทางเลือกกดดันให้ราคาหวยใบลดลง จนทำให้เห็นผลได้ชัด จากเดิมขายใบละ 150-170 บาท หากเป็นเลขเด็ดเลขดังราคาเคยทะลุใบละ 200 บาท แต่ปัจจุบันราคาสลากใบลดลงมาเหลือใบละ 100-110 บาท บางครั้งลดราคาลงมาเหลือ 79-80 บาทต่อใบ

“อย่างไรก็ตาม ในฐานะเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลต้องทำธุรกิจภายใต้ความรับผิดชอบ ต้องไม่มอมเมาประชาชนให้ซื้อหวย แต่เป็นช่องทางเสี่ยงโชคอย่างถูกกฎหมาย ทำให้มั่นใจได้ว่าซื้อสลากได้ตามราคาที่กำหนด เมื่อถูกรางวัลสามารถขึ้นเงินรางวัลด้วยความรวดเร็ว ไม่ถูกโกง” พันโทหนุนกล่าว

เพื่อสร้างงานสร้างอาชีพ สำนักงานสลากฯไม่ได้เป็นผู้ขายปลีก แต่เปิดโควตาให้กับประชาชนและผู้พิการเป็นผู้ค้าสลากตามกฎหมาย ปัจจุบันมีผู้อยู่ในระบบจำหน่ายสลากดิจิทัล L6 จำนวน 40,000 ราย จำหน่ายสลาก N3 กว่า 20,000 ราย ซึ่งตามเป้าหมายจะเปิดจำหน่ายให้ได้ 100,000 ราย โดยผู้ค้ากลุ่มนี้จะขายสลากอยู่บนแพลตฟอร์มเป๋าตัง

นอกเหนือจากผู้ค้าตามแผงลอตเตอรี่รายใหญ่ รายย่อยอีกจำนวนมาก ซึ่งรับซื้อจากเจ้าของโควตา แล้วนำมาขายต่อ เพื่อเป็นอาชีพของตัวเอง กลุ่มนี้มีผู้เกี่ยวข้องอีกหลายหมื่นคน สร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนหลายรอบ

ยังไหว! รัฐวิสาหกิจส่งรายได้อันดับ 1

แม้จะเผชิญกับความท้าทายมากมาย สำนักงานสลากฯ ยังเป็นรัฐวิสาหกิจนำส่งรายได้เข้ารัฐอันดับ 1 ติดต่อกันมากกว่า 5 ปี โดยแต่ละปีจะนำส่งรายได้เข้ารัฐราว 40,000– 50,000 ล้านบาท

เปิดสถิติผลการดำเนินงานการนำส่งรายได้เข้ารัฐและกำไรสุทธิของสำนักงานสลากฯในช่วง 5 ปี (2564-2569)

ปี 2564 มีรายได้ 168,167 ล้านบาท นำเงินส่งเข้ารัฐ 51,124 ล้านบาท กำไรสุทธิ 6,227 ล้านบาท ปี 2565 มีรายได้ 168,759 ล้านบาท นำเงินส่งเข้ารัฐ 53,736 ล้านบาท กำไร สุทธิ 6,653 ล้านบาท

ปี 2566 มีรายได้ 169,041 ล้านบาท นำเงินส่งเข้ารัฐ 48,550 ล้านบาท กำไรสุทธิ 6,759 ล้านบาท ปี 2567 มีรายได้ 174,628 ล้านบาท นำเงินส่งเข้ารัฐ 50,868 ล้านบาท กำไร สุทธิ 7,047 ล้านบาท ปี 2568 มีรายได้ 179,670 ล้านบาท นำเงินส่งเข้ารัฐ 54,210 ล้านบาท กำไรสุทธิ 7,362 ล้านบาท และปี 2569 จนถึงขณะนี้ มีรายได้รวม 181,995 ล้านบาท นำเงินส่งรัฐ 50,925 ล้านบาท กำไร 7,189 ล้านบาท

โดยปัจจัยที่ทำให้สำนักงานสลากฯมีรายได้เพิ่มขึ้นทุกปี ครองแชมป์นำเงินเข้าเป็นรายได้แผ่นดินสูงสุด มาจาก กลยุทธ์ปรับลดค่าใช้จ่ายภายในองค์กร ตลอดจนการจำหน่ายสลากที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

คำนวณง่ายๆ ใน 1 งวด หรือ 15 วัน มีการจำหน่ายสลาก 100 ล้านใบ ใบละ 70.40 บาท คิดเป็นเงิน 7,040 ล้านบาท ต่องวด ใน 1 ปี จำหน่ายสลากรวมกัน 24 งวด เป็นเงินปีละ 168,960 ล้านบาท

เมื่อมีการเพิ่มการจำหน่ายสลากจาก 100 ล้านใบ เป็น 106 ล้านใบ รายได้ของสำนักงานสลากจึงเพิ่มขึ้นเป็นปีละ 179,097.60 ล้านบาทโดยอัตโนมัติ

รายได้จะถูกแบ่งสัดส่วนตามกฎหมายกำหนด 60% เป็นเงินรางวัล, 23% เงินนำส่งรัฐ และ 17% เป็นค่าใช้จ่ายในองค์กร ทั้งปรับปรุงประสิทธิภาพ ยกระดับองค์กร การบริหารจัดการส่วนลดให้ลูกค้าองค์กร ส่วนลดให้ประชาชนรายย่อย เป็นต้น โดยรายได้ส่วนนี้ยังไม่รวมการออกสลากการกุศล ซึ่งในแต่ละปีจะไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับมติคณะรัฐมนตรี (ครม.)

แต่เมื่อเทคโนโลยีมาพร้อมกับความเสี่ยงด้านภัยคุกคามที่เพิ่มมากขึ้น ทวีความรุนแรงขึ้น นายลวรณ ในฐานะประธานบอร์ดสลาก เน้นย้ำว่า สำนักงานสลากฯจำเป็นต้องนำเทคโนโลยีดิจิทัล และ AI มาใช้ ไม่อาจต้านกระแสโลกได้

แน่นอนว่าการถาโถมของเทคโนโลยี ขณะนี้มาพร้อมกับภัยไซเบอร์ ความเสี่ยงในการถูกโจมตี แฮ็กระบบ จึงได้กำชับให้ผู้บริหารสำนักงานสลากฯเฝ้าระวังการโจมตีทางไซเบอร์อย่างใกล้ชิด เพื่อปกป้องระบบการทำงานและข้อมูลสำคัญของสำนักงานสลาก ไม่ให้การบริการสะดุดหรือเกิดความเสียหายต่อนักเสี่ยงโชค.

ทีมเศรษฐกิจ

คลิกอ่านคอลัมน์ “สกู๊ปเศรษฐกิจ” เพิ่มเติม