ทำไมต้องเตรียมรับมือ “ควอนตัม”? เทคโนโลยีพลิกธุรกิจ พร้อมโจทย์ความปลอดภัยข้อมูล ก่อนใช้งานจริง

ถ้า AI เข้ามาเปลี่ยนวิธีทำงานของผู้คนทั่วโลกแล้ว ฉากทัศน์ต่อไป Quantum Computing (ควอนตัมคอมพิวติ้ง) ก็กำลังเปิดความเป็นไปได้ใหม่ให้กับการแก้ปัญหาที่ซับซ้อนเกินกว่าคอมพิวเตอร์ปัจจุบันจะคำนวณได้ มีการวิเคาะห์ออกมาว่า เมื่อเข้าสู่ยุค Quantum Computing การค้นพบยาชนิดใหม่ ไปจนถึงการจัดเส้นทางขนส่ง และการบริหารความเสี่ยงทางการเงินจะเป็นเรื่องที่ทำได้รวดเร็วขึ้น

แต่เมื่อเทคโนโลยีนี้มาด้วยความเร็ว มันอาจจะเข้ามาท้าทายระบบความปลอดภัย ทำให้ Quantum (ควอนตัม) กลายเป็นทั้งโอกาสสร้างความได้เปรียบทางธุรกิจ และสร้างโจทย์เรื่องความปลอดภัยให้องค์กรต้องเริ่มเตรียมรับมือ ก่อนที่เครื่องนี้จะพร้อมใช้งานอย่างเต็มรูปแบบเสียอีก

ตามรายงาน SCBX Quantum Outlook 2026 และข้อมูลจากเวทีนำเสนอรายงานที่จัดขึ้นโดย SCBX เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ชวนมองเทคโนโลยีนี้อย่างรอบด้าน ทั้งความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นจริง โอกาสทางเศรษฐกิจ และข้อจำกัดที่ยังต้องก้าวข้าม เพราะแม้ควอนตัมจะมีศักยภาพสูง แต่การมีเครื่องที่ทำงานได้ กับการนำมาใช้สร้างผลตอบแทนทางธุรกิจได้จริง ยังเป็นคนละขั้นของการพัฒนา

“ควอนตัม” คืออะไร และ “ควอนตัมคอมพิวเตอร์” ต่างจากคอมพิวเตอร์ที่เราใช้ยังไง?

Quantum หรือควอนตัมในบริบทนี้เกี่ยวข้องกับกฎทางฟิสิกส์ที่อธิบายพฤติกรรมของสิ่งเล็กมาก เช่น อะตอมและอิเล็กตรอน ซึ่งมีคุณสมบัติบางอย่างต่างจากสิ่งที่เราคุ้นเคยในชีวิตประจำวัน นักวิจัยจึงนำคุณสมบัติเหล่านี้มาใช้พัฒนาเทคโนโลยีหลายด้าน ทั้งการคำนวณ การสื่อสาร และการตรวจวัด และก็นำมาสู่ Quantum Computing ที่นำกฎเหล่านั้นมาใช้ในการประมวลผลข้อมูล

โดยทั่วไปแล้ว คอมพิวเตอร์จะใช้หน่วยข้อมูลที่เรียกว่า “บิต” ซึ่งมีค่าเป็น 0 หรือ 1 ในการประมวลผล ส่วนควอนตัมคอมพิวเตอร์จะใช้หน่วยที่เรีกกว่า “คิวบิต” หรือ Quantum Bit ที่สามารถอยู่ในสถานะซ้อนทับของ 0 และ 1 ได้พร้อมกัน ซึ่งเรียกว่า Superposition และยังอาศัยคุณสมบัติอื่น เช่น Entanglement หรือความสัมพันธ์แบบพัวพันระหว่างคิวบิต มาช่วยในการคำนวณ

อย่างไรก็ตาม การมีสถานะซ้อนทับไม่ได้หมายความว่าเครื่องจะลองทุกคำตอบ แล้วหยิบคำตอบที่ดีที่สุดออกมาให้เราโดยอัตโนมัติ เพราะเมื่อวัดผล เราไม่สามารถอ่านคำตอบทั้งหมดออกมาได้พร้อมกัน นักวิจัยจึงต้องออกแบบอัลกอริทึมให้เกิด “การแทรกสอด” เพื่อเพิ่มโอกาสได้คำตอบที่ต้องการ และลดโอกาสได้คำตอบที่ไม่ต้องการ

ในช่วงหนึ่ง ดร.ศุภณัฐ ธนศิลป์ อาจารย์ประจำภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปรียบเทียบการเปลี่ยนผ่านนี้กับการเปลี่ยนจากเล่นหมากฮอสมาเป็นหมากรุก โดยอธิบายว่า กติกาและวิธีเดินของตัวหมากเปลี่ยนไปจากหมากฮอสไปเป็นหมากรุก ความเก่งในเกมเดิมจึงไม่ได้ทำให้เล่นเกมใหม่เก่งได้ทันที เช่นเดียวกับการใช้ควอนตัมที่ต้องพัฒนาทั้งความรู้ วิธีตั้งโจทย์ และวิธีเขียนโปรแกรมขึ้นมาใหม่

บทบาทที่เป็นไปได้ของควอนตัมคอมพิวเตอร์จึงเป็นเครื่องมือเฉพาะทางสำหรับงานบางประเภท โดยทำงานร่วมกับคอมพิวเตอร์ทั่วไป มากกว่าจะเข้ามาแทนที่คอมพิวเตอร์ทุกเครื่องที่เราใช้อยู่

โลกพัฒนาไปถึงไหนแล้ว ทำไมยังนำมาใช้เต็มรูปแบบไม่ได้?

ตามภาพรวมในรายงาน SCBX Quantum Outlook โลกมีควอนตัมคอมพิวเตอร์ที่ทำงานได้แล้ว และมีการทดลองที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการคำนวณงานเฉพาะทางแล้ว แต่ยังไม่ถึงจุดที่นำไปใช้แก้ปัญหาธุรกิจขนาดใหญ่ได้อย่างแพร่หลาย และยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่า เหนือกว่าวิธีที่ดีที่สุดบนคอมพิวเตอร์ทั่วไปอย่างชัดเจน

อุปสรรคสำคัญคือคิวบิตมีความเปราะบางและเกิดข้อผิดพลาดได้ง่าย การเพิ่มจำนวนคิวบิตจึงไม่เพียงพอ หากเครื่องยังไม่สามารถคำนวณต่อเนื่องได้อย่างแม่นยำ

เรื่องที่ต้องจับตาควบคู่กันคือ Quantum Error Correction หรือการแก้ไขข้อผิดพลาด โดยนำคิวบิตทางกายภาพหลายตัวมาทำงานร่วมกัน เพื่อสร้าง “Logical Qubit” หรือคิวบิตเชิงตรรกะที่เชื่อถือได้มากขึ้น เป้าหมายคือเครื่องที่สามารถคำนวณงานซับซ้อนต่อเนื่อง โดยควบคุมข้อผิดพลาดไม่ให้สะสมจนคำตอบใช้ไม่ได้

รายงานระบุว่า แผนพัฒนาของผู้เล่นชั้นนำเริ่มชี้ให้เห็นถึงโอกาสที่จะนำมาใช้งานอย่างจริงจังและแก้ไขบางโจทย์ได้ในช่วงปลายทศวรรษ 2020 ถึงต้นทศวรรษ 2030 แต่ช่วงเวลาดังกล่าวยังเป็นเป้าหมายและการคาดการณ์เท่านั้น ยังต้องขึ้นอยู่กับความก้าวหน้าทั้งฮาร์ดแวร์และอัลกอริทึมอีกด้วย

ควอนตัมจะมาเปลี่ยนเศรษฐกิจยังไง?

ความสำคัญทางเศรษฐกิจของควอนตัมอยู่ที่โอกาสหาคำตอบที่ดีขึ้นให้กับปัญหาที่มีต้นทุนสูง เช่น จะออกแบบโมเลกุลยาอย่างไรให้มีคุณสมบัติตรงตามต้องการ จะจัดรถขนส่งอย่างไรให้ใช้น้ำมันน้อยลง หรือจะจัดพอร์ตลงทุนอย่างไรให้สมดุลกับความเสี่ยงและเงื่อนไขจำนวนมาก

สำหรับธุรกิจขนาดใหญ่ การลดต้นทุนหรือเพิ่มประสิทธิภาพได้เพียงเล็กน้อยก็อาจมีมูลค่ามหาศาล หากควอนตัมช่วยปรับปรุงการตัดสินใจเหล่านี้ได้จริง ผลประโยชน์จะส่งต่อไปทั้งต้นทุนการผลิต ระยะเวลาพัฒนาสินค้า และความสามารถในการแข่งขัน

ตามการประเมินของ McKinsey ระบุว่า ควอนตัมคอมพิวติ้งอาจเข้าปลดล็อกมูลค่าทางเศรษฐกิจประมาณ 0.9-2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2035 โดยจะครอบคลุมในกลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานและวัสดุ ยาและผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ การเงิน ตลอดจนการเดินทาง ขนส่ง และโลจิสติกส์

ตัวเลขนี้หมายถึงโอกาสสร้างรายได้เพิ่ม ลดต้นทุน เพิ่มผลิตภาพ หรือลดความเสี่ยงในธุรกิจที่จะมาใช้งานเทคโนโลยีนี้ ไม่ใช่การประเมินตัวเลขสำหรับบริษัทที่ผลิตเทคโนโลยีควอนตัม และยังเป็นการประเมินภายใต้สมมติฐานว่าเทคโนโลยีนี้จะถูกพัฒนาและนำมาใช้ได้ตามคาด

อีกผลกระทบหนึ่งคือความได้เปรียบในการแข่งขัน องค์กรที่เริ่มทดลองก่อนอาจสร้างบุคคลากรที่มีทักษะ อัลกอริทึมเฉพาะทาง และหาความร่วมมือได้ก่อน เมื่อเครื่องพร้อมใช้งาน ความรู้เหล่านี้อาจช่วยให้ต่อยอดได้เร็วกว่าองค์กรที่เพิ่งเริ่มศึกษา

กวีวุฒิ เต็มภูวภัทร Chief Innovation Officer ของ SCBX และ Chief Executive Officer ของ SCB 10X อธิบายบนเวทีว่า องค์กรต้องเตรียมพร้อมแม้ยังไม่รู้เวลาที่แน่นอน เพราะความเสี่ยงสำคัญไม่ใช่การที่เทคโนโลยีมาถึงช้า แต่คือการที่เทคโนโลยีก้าวหน้าอย่างรวดเร็วในวันที่เรายังไม่พร้อม

“SCBX จึงมุ่งสร้างความพร้อมตั้งแต่วันนี้ ทั้งด้านการวิจัย ความร่วมมือ และบุคลากร เพื่อให้ประเทศไทยก้าวเข้าสู่ยุคควอนตัมในฐานะผู้ร่วมพัฒนาเทคโนโลยี ไม่ใช่เพียงผู้ใช้งาน” กวีวุฒิ เต็มภูวภัทร กล่าว

ควอนตัม กับ AI เกี่ยวข้องกันยังไง?

ความสัมพันธ์ของสองเทคโนโลยีนี้มี 2 ทิศทาง คือ การใช้ควอนตัมช่วยพัฒนา AI และการใช้ AI ช่วยพัฒนาควอนตัม

ทิศทางแรกคือการนำควอนตัมคอมพิวเตอร์มาช่วยงาน Machine Learning เช่น การจำแนกข้อมูล การค้นหารูปแบบ หรือการสร้างข้อมูลสำหรับฝึกโมเดล โดยเฉพาะข้อมูลเกี่ยวกับโมเลกุลและวัสดุที่คอมพิวเตอร์ทั่วไปจำลองได้ยาก

แต่รายงานย้ำว่า การนำข้อมูลจำนวนมหาศาลจากระบบปกติเข้าสู่ควอนตัมคอมพิวเตอร์อาจใช้เวลามาก จนหักล้างข้อได้เปรียบในการคำนวณได้ งานบางประเภทที่เคยคาดว่าควอนตัมจะทำได้ดีกว่า ยังถูกพัฒนาวิธีบนคอมพิวเตอร์ทั่วไปให้ไล่ตามทันด้วย

จึงยังไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะสรุปว่า ควอนตัมจะเข้ามาแทน GPU สำหรับฝึกโมเดลภาษาขนาดใหญ่ บทบาทที่เป็นไปได้มากกว่าคือการช่วยคำนวณงานเฉพาะส่วนภายในระบบ AI ที่ยังใช้คอมพิวเตอร์ทั่วไปเป็นหลัก

ส่วนทิศทางที่สอง ซึ่งรายงานมองว่ามีผลลัพธ์ชัดเจนกว่าในปัจจุบัน คือการใช้ AI ช่วยสร้างและควบคุมควอนตัมคอมพิวเตอร์ ทั้งการปรับตั้งคิวบิต การออกแบบ และการตรวจจับข้อผิดพลาด ตัวอย่างที่กล่าวถึงคือ AlphaQubit ของ Google DeepMind ซึ่งใช้โครงข่ายประสาทเทียมช่วยระบุข้อผิดพลาดในตัวประมวลผลควอนตัม

AI จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่อาจช่วยให้ควอนตัมพัฒนาไปถึงจุดพร้อมใช้งานได้เร็วขึ้น ขณะที่ประโยชน์จากควอนตัมต่อ AI ยังต้องพิสูจน์เป็นรายโจทย์

เกี่ยวข้องกับ “ความปลอดภัยไซเบอร์” ยังไง?

ด้านที่ใกล้ตัวที่สุดของควอนตัมอาจเป็นความปลอดภัยของข้อมูล เพราะบริการดิจิทัลจำนวนมากใช้การเข้ารหัสเพื่อรักษาความลับ ยืนยันตัวตน และรับรองว่าธุรกรรมเป็นของจริง

ควอนตัมคอมพิวเตอร์ที่มีขนาดใหญ่และเชื่อถือได้เพียงพอ อาจใช้อัลกอริทึมของ Shor โจมตีระบบเข้ารหัสกุญแจสาธารณะบางประเภท เช่น RSA และ ECC ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของโครงสร้างความเชื่อถือบนโลกดิจิทัล อย่างไรก็ตาม รายงานระบุว่ายังไม่มีควอนตัมคอมพิวเตอร์ที่ทำการโจมตีเช่นนี้ได้จริง

เหตุผลที่ต้องเตรียมตัวล่วงหน้าคือความเสี่ยงแบบ “Harvest Now, Decrypt Later” หรือเก็บข้อมูลวันนี้ รอถอดรหัสในอนาคต ผู้โจมตีอาจขโมยข้อมูลที่ยังเข้ารหัสอยู่ไปเก็บไว้ แล้วรอวันที่มีเครื่องมือทรงพลังเพียงพอจึงนำมาถอดรหัส โดยเฉพาะข้อมูลที่ต้องรักษาความลับอีกหลายปี

แนวทางรับมือคือ Post-Quantum Cryptography หรือ PQC ซึ่งเป็นวิธีเข้ารหัสที่ออกแบบให้ต้านทานการโจมตีจากทั้งคอมพิวเตอร์ทั่วไปและควอนตัม และสามารถนำมาใช้บนระบบคอมพิวเตอร์ปกติได้

งานยากขององค์กรจึงอยู่ที่การสำรวจว่ามีระบบเข้ารหัสใช้อยู่ตรงไหนบ้าง ตั้งแต่เว็บไซต์ ใบรับรองดิจิทัล ระบบยืนยันตัวตน ไปจนถึงระบบชำระเงินและบริการของคู่ค้า แล้ววางแผนปรับเปลี่ยนโดยไม่ให้บริการสะดุด ซึ่งอาจใช้เวลาหลายปี

ในกรณี SCBX กวีวุฒิ เต็มภูวภัทร ระบุว่า องค์กรอยู่ระหว่างสำรวจระบบและทรัพย์สิน เพื่อระบุจุดที่ใช้การเข้ารหัสและประเมินความเสี่ยง เป็นตัวอย่างว่าธุรกิจสามารถเริ่มเตรียมรับควอนตัมได้ โดยยังไม่ต้องรอซื้อเครื่องมาใช้งานเอง

จากพอร์ตลงทุนถึงยาและสินค้าที่ใช้ ควอนตัมใกล้ตัวเรายังไง?

ตัวอย่างในรายงานระบุว่า ควอนตัมอาจเข้ามาอยู่เบื้องหลังบริการที่เราใช้ แม้ผู้บริโภคจะไม่ได้สัมผัสตัวเครื่องโดยตรง

พอร์ตลงทุนที่ตอบโจทย์เฉพาะบุคคลมากขึ้น เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ SCBX ร่วมวิจัยกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โจทย์คือการจัดพอร์ตที่ต้องคำนึงถึงผลตอบแทน ความเสี่ยง งบประมาณ และข้อจำกัดในการจัดสรรสินทรัพย์พร้อมกัน

งานปัจจุบันจึงมุ่งไปที่การพัฒนาวิธีนำเงื่อนไขเหล่านี้เข้าไปอยู่ในการคำนวณควอนตัม แม้จะยังไม่ได้พิสูจน์ว่าจัดพอร์ตได้ดีกว่าวิธีปัจจุบัน หรือรับประกันผลตอบแทนตามที่ผู้ลงทุนต้องการได้หรือไม่ก็ตาม

การตรวจจับธุรกรรมทุจริต เป็นอีกหัวข้อวิจัยของ SCBX โดยสำรวจว่าควอนตัมจะช่วยค้นหารูปแบบผิดปกติที่ซับซ้อนในข้อมูลธุรกรรมได้หรือไม่ หากพัฒนาจนใช้งานได้จริง อาจช่วยยกระดับระบบเตือนภัยการฉ้อโกง แต่ยังต้องพิสูจน์ความแม่นยำ ความคุ้มค่า และข้อจำกัดเรื่องการนำข้อมูลเข้าสู่เครื่อง

การขนส่งสินค้าที่มีประสิทธิภาพขึ้น รายงานยกตัวอย่างการทดลองที่ท่าเรือลอสแอนเจลิส ซึ่งใช้วิธีคำนวณแบบผสมระหว่างควอนตัมกับคอมพิวเตอร์ทั่วไปในสถานการณ์จัดการสินค้า และรายงานระบุว่า สามารถลดระยะทางเคลื่อนที่ของเครนได้ประมาณ 30% รวมถึง Ford Otosan ที่ทดลองใช้การคำนวณแบบผสมจัดตารางการผลิต โดยลดเวลาจัดตารางเหลือต่ำกว่า 5 นาที ผลเหล่านี้เป็นตัวอย่างจากการทดลองเฉพาะกรณี ยังไม่ยืนยันว่าควอนตัมเหนือกว่าวิธีทั่วไปในทุกสถานการณ์

ยา วัคซีน และวัสดุรุ่นใหม่ เป็นอีกด้านที่มีศักยภาพ เพราะโมเลกุลมีพฤติกรรมตามกฎควอนตัมอยู่แล้ว รายงานยกตัวอย่าง Moderna ที่ร่วมมือกับ IBM ศึกษาการพับตัวของลำดับ mRNA ให้เป็นโครงสร้างที่ทำหน้าที่ได้ ซึ่งยังเป็นการทดลองขนาดเล็กในระยะเริ่มต้น ส่วนในระยะยาว การจำลองทางเคมีที่แม่นยำขึ้นอาจช่วยพัฒนายา วัสดุแบตเตอรี่ และตัวเร่งปฏิกิริยาสำหรับกระบวนการผลิตต่าง ๆ ได้

ความใกล้ตัวของควอนตัมจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับวันที่ทุกคนมีเครื่องใช้ แต่ขึ้นอยู่กับวันที่ธนาคาร โรงงาน บริษัทขนส่ง หรือผู้พัฒนายา นำความสามารถนี้มาเปลี่ยนบริการและต้นทุนที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันของเราได้ยังไงนั่นเอง

สำหรับประเทศไทย โอกาสเริ่มจากการพัฒนาบุคลากรและนำโจทย์จริงของธุรกิจมาทำงานร่วมกับนักวิจัย เพื่อค้นหาว่างานส่วนไหนมีโอกาสได้ประโยชน์ พร้อมเปรียบเทียบกับวิธีที่ใช้อยู่ด้วยหลักฐานที่ชัดเจน ขณะที่การปรับระบบเข้ารหัสเป็นงานที่เริ่มลงมือได้แล้ว เพราะระยะเวลาเตรียมความพร้อมอาจยาวนานกว่าที่องค์กรคาดไว้

อ่านข่าวเศรษฐกิจและนโยบายรัฐ กับ Thairath Money เพื่อให้คุณ “การเงินดีชีวิตดี” ได้ที่ https://www.thairath.co.th/money/economics  

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่  https://www.facebook.com/ThairathMoney