เงินเฟ้อพุ่ง! คนรายได้น้อยเจ็บหนักสุด งานวิจัยชี้ 4 ปัจจัยกดดันเมื่อของถูกขึ้นราคาถี่กว่าสินค้าแพง

เมื่อข้าวของแพงขึ้น เงินเฟ้อเลยกลายเป็นเรื่องที่ถูกพูดถึงอย่างต่อเนื่อง ยิ่งตัวเลขล่าสุดจากกระทรวงพาณิชย์ในเดือน ต.ค. 2569 พบว่าเงินเฟ้อทั่วไปเพิ่มขึ้น 3.90% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน (YoY) ยิ่งทำให้หลายคนกังวลว่าราคาสินค้าจะพุ่งขึ้นกว่าตอนนี้ไหม แต่คำถามที่สำคัญกว่าคือ เมื่อเงินเฟ้อเพิ่มขึ้นคนกลุ่มไหนจะได้รับผลกระทบหนัก หรือควรได้รับความช่วยเหลือมากขึ้น

เงินเฟ้อพุ่งแรงเพราะอะไร

เริ่มกันที่ นันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า อัตราเงินเฟ้อทั่วไปเดือน ต.ค. 2569 สูงขึ้น 3.90% สาเหตุหลักมาจากราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่ปรับสูงขึ้น 29.18%YoY ตามสถานการณ์พลังงานโลก โดยสถานการณ์นี้มีผลต่อเงินเฟ้อถึง 56% ส่วนอัตราเงินเฟ้อพื้นฐานอยู่ที่ 1.58%

ด้านดัชนีราคาผู้บริโภคทั่วไปสูงขึ้น 0.94% และเฉลี่ย 10 เดือนแรกของปี 2569 สูงขึ้น 1.77% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน

ขณะที่เงินเฟ้อของไทยเมื่อเทียบกับต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ยกตัวเลขเงินเฟ้อทั่วไปของเดือน ก.ย. 2569 ที่อยู่ระดับ 2.82% มาเปรียบเทียบ โดยมองว่าเงินเฟ้อไทยยังอยู่ในระดับต่ำอันดับที่ 37 จาก 139 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก ถ้าเทียบใน 10 ประเทศอาเซียนอยู่ที่ระดับ 5 ต่ำกว่าอินโดนีเซีย เวียดนาม กัมพูชา ฟิลิปปินส์ และ สปป.ลาว

เงินเฟ้อพุ่งแรง ใครเจอผลกระทบหนักสุด

ทศพล อภัยทาน จากสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ กล่าวว่า ภายใต้วิกฤตค่าครองชีพเดียวกัน ครัวเรือนแต่ละกลุ่มเจอผลกระทบจากเงินเฟ้อไม่เท่ากัน โดยกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยมักต้องแบกรับภาระหนักกว่าครัวเรือนรายได้สูง

ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมาไทยเจอโจทย์ท้าทายเรื่องเงินเฟ้อถึง 2 ครั้ง คือ ปี 2565 เมื่อเกิดสงครามรัสเซีย-ยูเครน และปี 2569 ที่เกิดความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ดังนั้นจึงนำข้อมูลและสถานการณ์ที่เกิดขึ้นมาวิเคราะห์ โดยพบว่า ครัวเรือนรายได้น้อยจะเจออัตราเงินเฟ้อที่สูงกว่าครัวเรือนรายได้สูงถึง 2.6%

ทั้งนี้ มี 4 ปัจจัยที่สะท้อนว่าครัวเรือนรายได้น้อยจะเจอผลกระทบจากค่าครองชีพหนักกว่ากลุ่มอื่นๆ

1. รายจ่ายจำเป็นลดยาก สัดส่วนค่าอาหารสูง

ครัวเรือนรายได้น้อยได้รับผลกระทบจากเงินเฟ้อมากกว่า เพราะอาหารเป็นหมวดที่ราคาเพิ่มขึ้นเร็วที่สุด ในช่วงปี 2549 - ก.ย. 2569 ราคาวัตถุดิบอาหารสำหรับปรุงที่บ้าน (food at home) สูงขึ้นถึง 115% ขณะเดียวกันกลุ่มรายได้น้อยยังมีสัดส่วนค่าใช้จ่ายอาหารสูงกว่ากลุ่มอื่นๆ ซึ่งเป็นรายจ่ายจำเป็นที่ปรับตัวได้ยาก

ทั้งนี้ จากข้อมูล SES ที่ระบุว่า

• ครัวเรือนรายได้น้อย รายได้เฉลี่ยราว 15,000 บาทต่อเดือน ค่าใช้จ่ายอาหารมีสัดส่วน 44%
• ครัวเรือนรายได้ปานกลาง รายได้เฉลี่ยราว 35,000 บาทต่อเดือน ค่าใช้จ่ายอาหารมีสัดส่วน 37%
• ครัวเรือนรายได้สูง รายได้เฉลี่ยราว 87,000 บาทต่อเดือน ค่าใช้จ่ายอาหารมีสัดส่วน 31%

2. Cheapflation ของยิ่งถูก เงินเฟ้อยิ่งเร่ง 

สินค้าราคาถูก หรือสินค้าทั่วไป มักเจอแรงกดดันด้านต้นทุนหนักกว่า ทำให้ผู้ผลิตอาจปรับขึ้นราคาเร็วกว่าและมีความถี่ในการปรับราคาเร็วกว่าสินค้ากลุ่ม Premium ยิ่งไปกว่านั้น ของถูกยังมักถูกปรับลดโปรโมชัน หรือปรับราคาสูงขึ้นในระยะเวลาที่ยาวนาน ซึ่งจะกระทบต่อกลุ่มคนรายได้น้อย

3. Shrinkflation ราคาเท่าเดิม แต่ได้ของน้อยลง 

ถือเป็นภัยเงียบที่ผู้ผลิตเลือกจะลดปริมาณสินค้าลงแต่ขายในราคาเดิม เพื่อให้ผู้บริโภคไม่ทันสังเกต ข้อมูลพบว่าการลดขนาดลักษณะนี้ เกิดขึ้นกับ “สินค้าราคาถูก” มากกว่าสินค้าราคาแพงถึง 2.3 เท่า ทำให้ราคาต่อหน่วยของสินค้าราคาถูกพุ่งสูงขึ้น ซ้ำเติมคนรายได้น้อยทางอ้อม

ในกลุ่มที่มักปรับลดปริมาณแต่ราคาเท่าเดิม มักเกิดขึ้นกับสินค้ากลุ่มแชมพู, ครีมนวด, โลชั่น, ผงซักฟอก, นมผง ฯลฯ นอกจากนี้ผู้ผลิตยังอาจเลือกปรับเพิ่มราคา หรือปรับเพิ่มปริมาณและราคาขึ้นพร้อมกัน (โดยราคาต่อหน่วยเพิ่มขึ้น) ทำให้ผู้บริโภคไม่ตระหนักถึงผลกระทบที่เกิดขึ้น

4. กันชนบาง ปรับตัวได้น้อย 

เมื่อครัวเรือนรายได้น้อยมีภาระค่าใช้จ่ายสูงถึง 88% ของรายได้ ทำให้การปรับตัวยากกว่ากลุ่มอื่นๆ โดยกลุ่มรายได้ปานกลาง หรือรายได้สูง อาจรอจังหวะเพื่อซื้อตอนลดราคา หรือใช้เงินก้อนเพื่อซื้อของให้ได้ราคาเฉลี่ยต่อหน่วยที่ต่ำลงได้ เพราะจากการวิจัยพบว่าการซื้อสินค้าที่ขนาดใหญ่ขึ้น 2 เท่า จะประหยัดได้ราว 10%

ดังนั้น ข้อจำกัดทางการเงินนี้บังคับให้กลุ่มผู้มีรายได้น้อยต้องซื้อของทีละน้อยชิ้นในราคาที่แพงกว่าผู้ที่มีกำลังซื้อเสมอ

ของแพง เงินเฟ้อพุ่ง รัฐต้องดูแลอย่างไร

ด้านทศพล มีข้อเสนอใน 4 มาตรการหลักที่ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรปรับหรือทำให้ตรงจุดมากขึ้น ได้แก่:

1. ปรับการวัดเงินเฟ้อ อาจต้องมีข้อมูลที่หลากหลายมิติ และมีการรายงานข้อมูลที่ความถี่มากขึ้น เช่น การเพิ่มข้อมูลในหลายประเภทสินค้า, ราคาออนไลน์ ฯลฯ อย่างในต่างประเทศสามารถสแกนแล้วเช็กราคาในตลาดได้เลย ซึ่งการมีข้อมูลที่เร็วขึ้นจะช่วยให้ประเมินสถานการณ์ได้มากขึ้น

2. มาตรการช่วยเหลือต้องตรงจุด ควรพุ่งเป้าช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด ซึ่งจะคุ้มค่างบประมาณมากกว่าการออกมาตรการอุดหนุนแบบหว่านแหในวงกว้าง

3. การคุ้มครองผู้บริโภค ควรเพิ่มทางเลือกหรือการสร้างความตระหนักรู้ให้ผู้บริโภค เช่น มาตรฐานการแสดงราคาสินค้าต่อหน่วย ที่อาจช่วยให้ผู้บริโภคเข้าใจต้นทุนที่ต้องเจอมากขึ้น, การแจ้งการปรับราคาและปริมาณ ซึ่งในหลายประเทศระบุเรื่องเหล่านี้ในกฎหมาย อย่างในฝรั่งเศส, เกาหลีใต้ ฯลฯ

4. นโยบายการเงิน มองว่าการปล่อยให้เงินเฟ้ออยู่ในระดับสูงเป็นเวลานานจึงมีต้นทุนด้านการกระจายรายได้สูงกว่าที่ตัวเลขเฉลี่ยสะท้อน การดูแลไม่ให้เงินเฟ้อสูงนานจึงมีมิติด้านการกระจายรายได้ด้วย และควรติดตามเงินเฟ้อแยกตามกลุ่มรายได้ควบคู่กับเงินเฟ้อทางการจะช่วยให้ประเมินผลกระทบของ shock ได้รอบด้านขึ้น

สุดท้ายนี้ สถานการณ์เงินเฟ้อในต่างประเทศมีฐานข้อมูลที่หลากหลาย แต่ไทยยังต้องพัฒนาอีกหลายจุดเพื่อมีข้อมูลในการวิจัยและสามารถต่อยอดวิเคราะห์ได้ในหลายมิติ

ติดตามข้อมูลด้านเศรษฐกิจและนโยบายรัฐบาล กับ ThairathMoney ได้ที่ https://www.thairath.co.th/money/economics/thai_economics

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้  https:// www.facebook.com/ThairathMoney