เปิดแนวคิด ‘ยศชนัน’ ปั้นอุตสาหกรรม Wellness เชื่อมเกษตร - การแพทย์ - AI สร้างรายได้ใหม่

ประเทศไทยจะสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่จากอะไร ในวันที่ประชากรกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย อุตสาหกรรมเดิมเผชิญการแข่งขันรุนแรง และการเติบโตทางเศรษฐกิจไม่สามารถพึ่งพาต้นทุนแรงงานราคาถูกได้เหมือนที่ผ่านมา?

หนึ่งในคำตอบอาจไม่ใช่การเริ่มสร้างอุตสาหกรรมใหม่จากศูนย์ แต่เป็นการนำจุดแข็งที่ประเทศไทยมีอยู่แล้ว ทั้งการเกษตร การผลิต การแพทย์ การท่องเที่ยว และบุคลากรด้านวิทยาศาสตร์ มาต่อยอดด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง เพื่อสร้างสินค้าและบริการที่มีมูลค่าเพิ่มมากขึ้น

นี่คือแนวคิดสำคัญที่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม นำเสนอบนเวที Thailand HealthTech NEXT ที่จัดโดย ธนาคารทิสโก ชี้ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย 

วางอุตสาหกรรมสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี หรือ Wellness Economy เป็นหนึ่งในเครื่องยนต์การเติบโตใหม่ของประเทศ พร้อมเชื่อมโยงไปสู่การพัฒนา AI เซมิคอนดักเตอร์ เครื่องมือแพทย์ เทคโนโลยีชีวภาพ และโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์

หัวใจสำคัญของแนวคิดนี้ไม่ใช่เพียงการสร้างรายได้จากธุรกิจสุขภาพ แต่ต้องทำให้คนไทยมีสุขภาพดีขึ้น ลดภาระทางเศรษฐกิจจากการเจ็บป่วย และสร้างอุตสาหกรรมเทคโนโลยีที่ประเทศไทยสามารถเป็นเจ้าขององค์ความรู้และทรัพย์สินทางปัญญาได้ด้วยตัวเอง

เศรษฐกิจไทยต้องโตไปพร้อมกับสุขภาพของประชาชน

ศ.ดร.ยศชนัน เริ่มต้นด้วยการอธิบายว่า การพัฒนาอุตสาหกรรม HealthTech ไม่ควรมองเพียงมิติของการสร้างกำไร แต่ต้องสร้างสมดุลระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจและการยกระดับสุขภาพของประชาชน

โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย ซึ่งหมายความว่าประเทศจะต้องเผชิญกับความท้าทายด้านผลิตภาพแรงงาน (Productivity) และภาระค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพที่เพิ่มขึ้น

สิ่งที่ประเทศไทยต้องดำเนินการควบคู่กันจึงมีสองส่วน ได้แก่ การทำให้ประชาชนมีสุขภาพดีขึ้น เจ็บป่วยน้อยลง และการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รวมถึง AI เข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานในอุตสาหกรรมเดิม

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มผลิตภาพดังกล่าวยังเป็นเพียงการรักษาความสามารถในการเติบโตของเศรษฐกิจเดิมเท่านั้น หากประเทศไทยต้องการรายได้ก้อนใหม่ จำเป็นต้องพัฒนาอุตสาหกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มได้สูงกว่าเดิม

แนวทางนี้แบ่งออกเป็นสองระดับ

• ระดับแรก Upgrade Existing Engine: ยกระดับเครื่องยนต์เศรษฐกิจเดิม
  
  ใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพิ่มผลิตภาพให้กับภาคเกษตร อุตสาหกรรมการผลิต และบริการ รวมถึงนำ AI มาใช้ในวงกว้างภายใต้แนวคิด AI for ALL
  
  ตัวอย่างเช่น ภาคเกษตร ชูเทคโนโลยีอาหาร เกษตรแม่นยำ พลังงานหมุนเวียน และเทคโนโลยีด้านสภาพภูมิอากาศ ส่วนภาคการผลิต ชูแบตเตอรี่ EV อิเล็กทรอนิกส์ เซมิคอนดักเตอร์ ศูนย์ข้อมูล และเทคโนโลยีโลจิสติกส์ และภาคบริการ ชูการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม การท่องเที่ยวแบบบูรณาการ กีฬา ดนตรี และศิลปะ
  
  โดยการดำเนินงานต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างกระทรวง อว. กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงแรงงาน สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และหอการค้าไทย
  
  
• ระดับที่สอง New Growth Engine: สร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่
  
  แทนที่จะสร้างอุตสาหกรรมที่ประเทศไทยไม่มีพื้นฐานรองรับ แนวทางที่นำเสนอคือการต่อยอดความสามารถเดิมให้กลายเป็นธุรกิจมูลค่าสูง โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ประกอบด้วย
  
  High-Value Agriculture หรือเกษตรมูลค่าสูง เช่น สมุนไพร เครื่องสำอางเชิงเวชสำอาง (Cosmeceuticals) และอาหารทางการแพทย์
  
  High-Value Industry หรืออุตสาหกรรมมูลค่าสูง เช่น เซมิคอนดักเตอร์ เครื่องมือแพทย์ Cell & Gene Therapy วิศวกรรมเนื้อเยื่อ วัคซีน เทคโนโลยีชีวภาพ วัสดุขั้นสูง อุตสาหกรรมสีเขียว อุตสาหกรรมอวกาศ และอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ
  
  High-Value Services หรือบริการมูลค่าสูง เช่น Wellness Tourism, Medical Tourism, Telemedicine, การแพทย์แม่นยำ ศูนย์ทดลองทางคลินิก เศรษฐกิจสร้างสรรค์ และการพัฒนาประเทศไทยเป็นศูนย์กลางด้าน FinTech, IPO และ Medical AI
  
  แนวคิดนี้ยังเปิดโอกาสให้แรงงานในอุตสาหกรรมเดิมสามารถยกระดับทักษะ (Upskill) หรือพัฒนาทักษะใหม่ (Reskill) เพื่อเข้าสู่อุตสาหกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นได้

โครงสร้าง Wellness Economy ที่ไทยต้องการสร้าง

ประเด็นสำคัญที่ ศ.ดร.ยศชนัน ต้องการเปลี่ยนมุมมอง คือคำว่า Wellness ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงธุรกิจสปา โรงแรม หรือการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพเท่านั้น แต่ครอบคลุมตั้งแต่การป้องกันโรค การพัฒนายาและวัคซีน เครื่องมือแพทย์ การวิเคราะห์พันธุกรรม เทคโนโลยีชีวภาพ การผลิตอาหารเพื่อสุขภาพ ไปจนถึงอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และ AI

ตัวอย่างที่ยกขึ้นมาคือข้อมูลการศึกษาของ McKinsey Global Institute ซึ่งประเมินว่า ต้นทุนทางเศรษฐกิจจากสุขภาพที่ไม่ดีในสหรัฐอเมริกามีมูลค่าประมาณ 16% ของ GDP ต่อปี จากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรและการสูญเสียศักยภาพในการทำงานของประชากรวัยแรงงาน

พร้อมระบุว่า เกือบ 2 ใน 3 ของศักยภาพในการยกระดับสุขภาพมาจากมาตรการป้องกัน การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และการจัดการปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่การรักษาเพียงอย่างเดียว และมองว่าโอกาสทางเศรษฐกิจของ HealthTech ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะเมื่อประชาชนเจ็บป่วย แต่ยังเกิดจากเทคโนโลยีที่ช่วยให้ประชาชนไม่ต้องเจ็บป่วยตั้งแต่แรก

ยกตัวอย่างผู้ป่วยโรคมะเร็ง แทนที่จะมุ่งพัฒนาเทคโนโลยีรักษาโรคเมื่อเข้าสู่ระยะรุนแรงเพียงอย่างเดียว อุตสาหกรรมสุขภาพสามารถย้อนกลับไปพัฒนาเครื่องมือคัดกรองความเสี่ยงล่วงหน้าหลายปี รวมถึงเทคโนโลยีที่ช่วยให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมก่อนเกิดโรค

ซึ่งยุทธศาสตร์ดังกล่าวครอบคลุมอุตสาหกรรมและบริการหลายประเภทที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ เทคโนโลยีสมุนไพรและเวชสำอาง อุตสาหกรรมยาและวัคซีน เครื่องมือแพทย์และระบบวินิจฉัยโรค ผลิตภัณฑ์การแพทย์ขั้นสูง (ATMPs) เทคโนโลยีชีวภาพสังเคราะห์ การแพทย์จีโนมิกส์และการแพทย์แม่นยำ ศูนย์ทดลองทางคลินิก เวชศาสตร์ฟื้นฟู การแพทย์แผนไทย อาหารแห่งอนาคต อาหารฟังก์ชัน และอาหารเฉพาะบุคคล

ทั้งหมดต้องมีระบบสนับสนุนสำคัญ ทั้งแหล่งเงินทุน ระบบนวัตกรรมทางการแพทย์ กรอบกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัย รวมถึงเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมและ Net Zero

จาก Wellness สู่ Deep Tech เปลี่ยนไทยจากผู้ใช้เทคโนโลยีเป็นผู้ผลิต

อีกหนึ่งแนวคิดสำคัญคือ การใช้ความต้องการของตลาดสุขภาพเป็นตัวผลักดันให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงภายในประเทศ หรือ Demand-Pull Catalyst 

แทนที่จะตั้งคำถามว่า ประเทศไทยควรผลิตชิปประเภทใดเพื่อแข่งขันกับตลาดโลก ศ.ดร.ยศชนัน เสนอให้เริ่มจากคำถามใหม่ว่า อุตสาหกรรมสุขภาพของไทยต้องการเทคโนโลยีประเภทใด

ตัวอย่างเช่น อุปกรณ์สวมใส่เพื่อติดตามสุขภาพ (Wearables) ซึ่งประกอบด้วยเทคโนโลยีหลายส่วน ทั้งเซนเซอร์ เซมิคอนดักเตอร์ ระบบสื่อสารไร้สาย แบตเตอรี่ และ AI เพราะฉะนั้น เมื่อประเทศไทยสามารถพัฒนาอุปกรณ์ที่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดสุขภาพได้ ก็จะเกิดความต้องการชิ้นส่วนและเทคโนโลยีภายในประเทศตามมา

สิ่งนี้จะเปิดโอกาสให้บริษัทไทยสามารถออกแบบผลิตภัณฑ์ พัฒนาเทคโนโลยี และถือครองทรัพย์สินทางปัญญาของตัวเอง โดยไม่จำเป็นต้องแข่งขันกับผู้ผลิตรายใหญ่ในทุกตลาด

ความได้เปรียบของไทยจึงอาจไม่ได้อยู่ที่การผลิตจำนวนมากด้วยต้นทุนต่ำ แต่อยู่ที่การผลิตเทคโนโลยีเฉพาะทางที่มีความแม่นยำและมูลค่าสูง

เปิด 3 โครงการเรือธง เชื่อมทุกอุตสาหกรรม

เพื่อเปลี่ยนแนวคิดดังกล่าวให้เป็นยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน มีการนำเสนอสามโครงการเรือธงภายใต้กระทรวง อว. โดยแต่ละโครงการทำหน้าที่เชื่อมโยงอุตสาหกรรมมูลค่าสูงเข้าด้วยกัน

• Siam Silica: สร้างความสามารถด้านเซมิคอนดักเตอร์และ Deep Tech
  
  โครงการนี้มุ่งพัฒนาความสามารถของประเทศไทยด้านเซมิคอนดักเตอร์และเทคโนโลยีขั้นสูง โดยเฉพาะสาขาที่เชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมสุขภาพ ได้แก่ Photonic Chips, IC Design, Sensors และ Power ICs
  
  แนวทางไม่ได้มุ่งแข่งขันด้วยการผลิตชิปทุกประเภท แต่ต้องการสร้างความเชี่ยวชาญในเทคโนโลยีที่ประเทศไทยมีศักยภาพ และสามารถเชื่อมต่อกับห่วงโซ่อุปทานระดับโลก
  
  ศ.ดร.ยศชนัน ระบุว่าโครงการ Siam Silica ได้ถูกบรรจุเข้าสู่กระบวนการเชิงนโยบายด้านอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแล้ว โดยมีเป้าหมายสร้างการยอมรับในระดับนานาชาติ และเชื่อมโยงความร่วมมือกับจีน สหรัฐอเมริกา และยุโรป
  
  
• Siam Medica: ผลักดัน Scientific Wellness และนวัตกรรมการแพทย์
  
  Siam Medica เป็นโครงการที่เชื่อมโยงโดยตรงกับการพัฒนา Wellness Economy ผ่านแนวคิด Scientific Wellness หรือการนำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาพัฒนาการดูแลสุขภาพอย่างเป็นระบบ
  
  โครงการนี้ครอบคลุมตั้งแต่การพัฒนายา การรักษาโรค การป้องกันโรค การทดลองทางคลินิก ไปจนถึงเทคโนโลยีอาหารและสุขภาพ
  
  
• Siam Terra: ยกระดับเกษตรไทยด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
  
  Siam Terra มุ่งพัฒนาเกษตรกรรมและอาหารให้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่ใช้วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมสร้างมูลค่าเพิ่ม ขอบเขตสำคัญประกอบด้วย Food Tech, Future Food, Biorefinery และ Precision Agriculture
  
  หนึ่งในเป้าหมายคือการเปลี่ยนผลผลิตทางการเกษตรจากสินค้าโภคภัณฑ์ ไปสู่การเป็นวัตถุดิบสำหรับยา ผลิตภัณฑ์สุขภาพ และอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพ

ทั้งสามโครงการมีความเชื่อมโยงกัน โดย Siam Terra เป็นฐานด้านวัตถุดิบและชีวภาพ Siam Silica เป็นฐานด้านเทคโนโลยีและชิ้นส่วนขั้นสูง ขณะที่ Siam Medica เป็นพื้นที่สร้างผลิตภัณฑ์และบริการสุขภาพมูลค่าสูง

กล่าวอีกอย่างคือ ประเทศไทยสามารถใช้ Wellness เป็นตลาดนำ เพื่อสร้างความต้องการเทคโนโลยีในอุตสาหกรรมอื่นตามมา

National Strategic AI วาง 7 ภารกิจสร้างเทคโนโลยีการแพทย์ไทย

อีกหนึ่งส่วนสำคัญของยุทธศาสตร์คือการพัฒนา AI ที่ไม่ได้มุ่งเพียงนำเทคโนโลยีจากต่างประเทศมาใช้งาน แต่ต้องสร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมใหม่ที่มีพื้นฐานจากความต้องการของประเทศไทย

ศ.ดร.ยศชนัน เสนอว่า ประเทศไทยควรเปลี่ยนจากการตั้งคำถามว่า จะใช้ AI ที่มีอยู่แล้วในระบบสาธารณสุขอย่างไร ไปสู่การตั้งคำถามว่า ประเทศไทยจะใช้ AI เพื่อสร้างการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ครั้งใหม่ได้อย่างไร

ภายใต้แนวคิด National Strategic AI: Seven Strategic Missions มีการกำหนดภารกิจสำคัญเจ็ดด้าน ดังนี้

• Mission 1: Medical Foundation Models พัฒนาโมเดล AI พื้นฐานด้านการแพทย์ที่ประเทศไทยมีองค์ความรู้และความสามารถในการควบคุม แนวคิดนี้มุ่งรักษาความสามารถด้านเทคโนโลยีและองค์ความรู้ทางการแพทย์ไว้ภายในประเทศ พร้อมเปิดโอกาสให้เกิดการใช้งานร่วมกับเทคโนโลยีจากภายนอกตามความเหมาะสม
  
  
• Mission 2: AI Genomics & Precision Medicine นำ AI มาประยุกต์ใช้กับข้อมูลพันธุกรรม เพื่อพัฒนาการแพทย์แม่นยำและการดูแลสุขภาพเฉพาะบุคคล และยังสามารถสร้างอุตสาหกรรมสนับสนุน เช่น ระบบจัดเก็บตัวอย่างชีวภาพ ห้องเย็น และเทคโนโลยีห้องปฏิบัติการ
  
  
• Mission 3: Generative Bio & Drug Discovery ใช้ AI และเทคโนโลยีชีวภาพช่วยค้นคว้าและพัฒนายา รวมถึงการออกแบบโมเลกุลและการทดลองทางชีววิทยา พร้อมแนวคิด Autonomous Discovery Lab หรือห้องปฏิบัติการที่ใช้ระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์ช่วยดำเนินการทดลอง ซึ่งสามารถต่อยอดจากความสามารถด้านวิศวกรรมความแม่นยำสูงของไทย
  
  
• Mission 4: Human Digital Twins พัฒนาระบบจำลองข้อมูลสุขภาพเฉพาะบุคคล โดยนำข้อมูลพันธุกรรม (Genotype) ลักษณะทางชีวภาพ (Phenotype) และเวชระเบียนมาประมวลผลร่วมกัน แนวคิดนี้มีเป้าหมายสร้างระบบติดตามและประเมินสุขภาพที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล โดยอาจใช้ AI ช่วยติดตามความเสี่ยงและสนับสนุนการตัดสินใจทางการแพทย์
  
  
• Mission 5: Brain AI & Neurotechnology พัฒนา AI และเทคโนโลยีประสาทวิทยา เพื่อศึกษาการทำงานของสมองและโรคที่เกี่ยวข้อง ตัวอย่างที่กล่าวถึง ได้แก่ โรคอัลไซเมอร์ ความผิดปกติของสมอง และภาวะทางระบบประสาทอื่น ๆ ซึ่งมีความสำคัญมากขึ้นในสังคมสูงวัย
  
  
• Mission 6: AI Cancer Discovery ใช้ AI สนับสนุนการค้นคว้าและพัฒนาวิธีการตรวจวินิจฉัยและรักษามะเร็ง รวมถึงการแพทย์มะเร็งแบบแม่นยำ (Precision Oncology) เป้าหมายคือการเพิ่มความสามารถในการตรวจพบโรคและพัฒนาแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
  
  
• Mission 7: Trustworthy Clinical AI Agents พัฒนาระบบ AI Agent ที่มีความน่าเชื่อถือสำหรับงานทางคลินิก เพื่อสนับสนุนบุคลากรทางการแพทย์และระบบโรงพยาบาล ภารกิจนี้ให้ความสำคัญกับการรักษาความสามารถและองค์ความรู้ของแพทย์ไทย รวมถึงการพัฒนาเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับระบบสาธารณสุขภายในประเทศ

เป้าหมายสุดท้าย ไทยต้องสร้างนวัตกรรมเอง ไม่ใช่เพียงซื้อเทคโนโลยีมาใช้ โดยในช่วงท้ายของการนำเสนอ ศ.ดร.ยศชนัน ย้ำว่า “ประเทศไทยไม่ได้ขาดบุคลากรที่มีความสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่ยังขาดระบบที่สามารถนำความสามารถเหล่านั้นมารวมกันเพื่อสร้างผลลัพธ์ในระดับประเทศ”

ความท้าทายจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนนักวิจัยหรือการลงทุนในเทคโนโลยี แต่ต้องสร้างระบบนิเวศที่ทำให้นักวิจัย มหาวิทยาลัย นักลงทุน ภาคธุรกิจ และรัฐบาลสามารถทำงานร่วมกันได้

ภายใต้แนวคิดนี้ ประเทศไทยควรใช้ความได้เปรียบที่มีอยู่ในประเทศเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนานวัตกรรม โดยเฉพาะอุตสาหกรรมสุขภาพซึ่งมีทั้งบุคลากรทางการแพทย์ ความสามารถด้านการผลิต ฐานเกษตรกรรม และตลาดบริการสุขภาพรองรับ

จากนั้นจึงใช้ AI วิทยาศาสตร์ และ Deep Tech ยกระดับความสามารถตลอดห่วงโซ่มูลค่า ตั้งแต่การวิจัย การออกแบบเทคโนโลยี การผลิต การทดลอง การรับรองมาตรฐาน ไปจนถึงการเข้าสู่ตลาดโลก

อ่านข่าวเศรษฐกิจและนโยบายรัฐ กับ Thairath Money เพื่อให้คุณ “การเงินดีชีวิตดี” ได้ที่ https://www.thairath.co.th/money/economics  

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่  https://www.facebook.com/ThairathMoney