ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ

จบปี 2568 ไทยมีสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) หรือสินค้าอัตลักษณ์ประจำถิ่นที่เกี่ยวโยงกับลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นอย่างยาวนาน แล้วรวม 246 สินค้าจากทุกจังหวัดทั่วประเทศ สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้กว่า 114,359 ล้านบาท

สินค้า GI รายการสุดท้าย หรือลำดับ 25 ของปี 2568 คือ “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” จังหวัดอ่างทอง นับเป็นสินค้า GI ลำดับที่ 3 ของจังหวัด ต่อจากกระท้อนทองใบใหญ่บางเจ้าฉ่า และกลองเอกราช

ความพิเศษของ “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” คือ ผลงานศิลปะที่ผลิตจากดินเหนียวเนื้อละเอียดในพื้นที่อำเภอป่าโมก อ่างทอง ซึ่งเป็นดินตะกอนลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา มีความเหนียว และคุณภาพดีเยี่ยม ผ่านกระบวนการปั้นด้วยมืออย่างประณีต ก่อนนำไปเผาจนดินสุกเป็นสีส้มแดง หรือสีอิฐที่เป็นเอกลักษณ์

ส่วนความเป็นมาเริ่มจากปี 2517-2519 ชาวบ้านบางเสด็จ อ่างทอง ซึ่งเดิมเป็นเกษตรกร เผชิญกับน้ำท่วมซ้ำซากจนขาดรายได้ กระทั่งวันที่ 4 ม.ค.2519 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จเยี่ยม จึงทรงรับทราบความเดือดร้อน และมีพระราชดำริให้ฟื้นฟูการทำ “ตุ๊กตาชาววัง” เป็นอาชีพเสริม โดยใช้วัตถุดิบในท้องถิ่น อย่างดินเหนียวจากท้องนา

และจากพระราชดำริดังกล่าว ได้มีการจัดตั้งโครงการสอนปั้นตุ๊กตาชาววังในหมู่บ้านบางเสด็จ โดยมีคณะครูผู้เชี่ยวชาญ มาถ่ายทอดความรู้ โครงการนี้ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์อย่างต่อเนื่อง รวมถึงการสนับสนุนด้านการตลาด

ต่อมาวันที่ 28 เม.ย.2519 ในหลวงรัชกาลที่ 9 พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ได้เสด็จเยี่ยมโครงการตุ๊กตาชาววัง และพระราชทานรางวัลเพื่อเป็นขวัญกำลังใจแก่ผู้ผลิต

ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญทำให้ “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” พลิกฟื้นจากการเกือบสูญหาย กลายมาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมล้ำค่า ที่สะท้อนวัฒนธรรมไทยลุ่มน้ำเจ้าพระยา วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียม ประเพณี การละเล่นพื้นบ้าน อาหารการกินแต่ละยุคสมัย สร้างรายได้ให้ชุมชนผู้ผลิตได้เป็นกอบเป็นกำ

“นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม” อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา บอกว่า การขึ้นทะเบียน GI “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ไม่เพียงเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่ม สร้างอาชีพ และยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนได้อย่างยั่งยืน

กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะเดินหน้าส่งเสริมและต่อยอดสินค้า GI ต่อเนื่อง ทั้งจัดทำระบบควบคุมคุณภาพและการตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภค 

ผลักดันการขึ้นทะเบียน GI ในต่างประเทศ เพื่อสร้างโอกาสทางการค้า และพัฒนาสินค้า GI สู่ระดับพรีเมียม เชื่อมโยงการท่องเที่ยว เพื่อสร้างรายได้ให้กับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

เกษตรกรหรือชุมชนที่มีสินค้าอัตลักษณ์และเชื่อมโยงกับแหล่งภูมิศาสตร์ ขอรับคำปรึกษาการขึ้นทะเบียน GI ได้ที่สายด่วนโทร.1368 เมื่อสินค้าขึ้นทะเบียนแล้ว จะสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าได้แน่นอน.

ฟันนี่เอส

คลิกอ่านคอลัมน์ “กระจก 8 หน้า” เพิ่มเติม