รู้จักภูมิภาค “ตะวันออกกลาง” ตลาดการค้าเบอร์ต้นของไทย จะเป็นอย่างไร? ถ้าสงครามอิสราเอลลุกลาม

ขณะล่าสุด สหรัฐฯ เตรียมส่งกองกำลังทหาร 2,000 นาย ไปยังตะวันออกกลาง โดยคาดกันว่า อาจเป็นการสนับสนุน ช่วยอิสราเอล โจมตีภาคพื้นดินในฉนวนกาซา เพื่อป้องกันการโจมตีในอนาคต ท่ามกลางประชาคมโลก อยากเห็นข่าวสงครามคลี่คลายและมีทางออกโดยเร็วที่สุด เพื่อลดแรงถ่วงการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก

จากสถานการณ์ดังกล่าว แม้หน่วยงานทางเศรษฐกิจของไทย จะยืนยันว่า สงครามระหว่างอิสราเอล-กลุ่มฮามาส ณ ปัจจุบัน มีผลกระทบต่อการค้าระหว่างประเทศ เพียงเล็กน้อยเท่านั้น เพราะอิสราเอล เป็นคู่ค้าลำดับที่ 42 ของไทย มีมูลค่าร่วมกัน 1,401.8 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือ 49,182 ล้านบาท (สัดส่วนแค่ 0.2%) ขณะปาเลสไตน์ เป็นคู่ค้าลำดับที่ 186 ของไทย มีมูลค่าการค้าต่อกันเพียง 5 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือ 134.4 ล้านบาท (สัดส่วน 0.001%) ของการค้ารวมของไทย 

หวั่นสงครามอิสราเอลรุนแรง ลุกลามตะวันออกกลาง ฉุดส่งออกไทย หดตัว 1.7%

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่กังวลกัน คือ หากสงครามดังกล่าว ขยายวงกว้าง และไทม์ไลน์ยืดเยื้อยาวนาน เหมือนเช่นเหตุการณ์ ในปี 2554-2556 ที่เกิดความวุ่นวาย ทั้งในอียิปต์ ลิเบีย เยเมน และบาห์เรน นอกจาก ไทยจะได้รับผลกระทบในแง่นำเข้า จากการเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมันในตลาดโลกพุ่งแล้ว ยังอาจเขย่าเศรษฐกิจ ฉุดการค้า ที่เกี่ยวข้องกับ ภูมิภาคตะวันออกกลาง ทั้งหมดให้ชะลอลงไปด้วย 

สอดคล้องกับ การออกมาประเมินล่าสุดของ ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ที่ตั้งสมมติฐานเกี่ยวกับผลกระทบของเศรษฐกิจไทย จากสงครามอิสราเอล ใน 3 กรณี ดังนี้ 

• กรณีสงครามยืดเยื้อ ซึ่งมีโอกาสเกิดขึ้น 30% จะก่อให้เกิดผลกระทบต่อมูลค่าการส่งออกราว 370 ล้านดอลลาร์ มีผลให้การส่งออกไทยปีนี้ หดตัวเพิ่มอีก 0.1%
• กรณีสงครามยืดเยื้อจนปิดเส้นทางขนส่ง ซึ่งมีโอกาสจะเกิดขึ้นถึง 10% ซึ่งหากเป็นเช่นนั้น ก็จะมีผลกระทบต่อมูลค่าการส่งออก 850 ล้านดอลลาร์ ฉุดให้การส่งออก หดตัวเพิ่ม 0.3%
• กรณีสงครามขยายวงกว้างทั่วตะวันออกกลาง ประเมินว่า โอกาสยังเกิดน้อยกว่า 5% แต่หากเกิดขึ้น จะมีผลกระทบ ต่อมูลค่าการส่งออก 4,770 ล้านดอลลาร์ และอาจมีผลให้การส่งออก หดตัวมากถึง 1.7%

ภูมิภาค “ตะวันออกกลาง” ตลาดการค้าสำหรับของไทย 

ย้อนไปหลายคนอาจรู้จัก “ภูมิภาคตะวันออกกลาง” ในแง่เป็นแหล่งพลังงาน น้ำมันดิบ น้ำมันสำเร็จรูป และก๊าซธรรมชาติที่สำคัญของโลก เช่นเดียวกับ มิติความสำคัญกับไทยอย่างมาก เพราะไทยนำเข้าพลังงานจากตะวันออกกลางมากกว่า 52% จากทั้งหมด 

แต่รู้หรือไม่? หากคำนวณการค้าไทยกับทั้งตะวันออกกลาง ภูมิภาคที่เปราะบางแห่งนี้ มีความสำคัญอย่างมาก ถึงขั้น ชี้เป็น-ชี้ตาย การส่งออกของไทยได้เลยทีเดียว

ข้อมูลจาก ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ SCB EIC (คลิกอ่านฉบับเต็ม) ระบุ ภูมิภาคตะวันออกกลาง เป็นตลาดที่มีศักยภาพของการส่งออกไทย โดยพื้นที่ทางกายภาพ ตะวันออกกลาง เป็นจุดเชื่อมระหว่างทวีปเอเชีย ยุโรป และแอฟริกา ประกอบด้วย 15 ประเทศ ได้แก่ ...

• สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 
• บาห์เรน 
• ไซปรัส 
• อิสราเอล 
• อิรัก 
• อิหร่าน 
• จอร์แดน 
• คูเวต 
• เลบานอน 
• โอมาน 
• กาตาร์ 
• ซาอุดีอาระเบีย 
• ซีเรีย 
• ตุรกี 
• เยเมน 

โดยประเทศเศรษฐกิจหลักในกลุ่ม ได้แก่ อิหร่าน ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ มีขนาดเศรษฐกิจราว 1.1% 0.8% และ 0.4% ของโลก ตามลำดับ ซึ่งขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยการส่งออกเกี่ยวเนื่องกับน้ำมัน 

ขณะตลาดตะวันออกกลางเป็นหนึ่งในตลาดส่งออกที่สำคัญของไทย มูลค่าการส่งออกไทยไปตลาดตะวันออกกลางอยู่ที่ 10,930.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปีที่แล้ว (คิดเป็น 3.8% ของการส่งออกสินค้าของไทยทั้งหมด) 

แม้การส่งออกไทยไปตะวันออกกลางในช่วง 10 ปีที่ผ่านมามีความสำคัญลดลง โดยขยายตัวเฉลี่ยเพียง 1.2% ต่อปี แต่ในช่วงที่ผ่านมาตลาดตะวันออกกลางเริ่มมีความสำคัญมากขึ้น 3 แง่ ได้แก่...

• ปี 2564 การส่งออกไทยไปตลาดตะวันออกกลางขยายตัว 22.2% สูงกว่าการส่งออกรวมของไทยที่ขยายตัว 17.4% 
• ปีที่แล้ว การส่งออกไทยไปตลาดนี้ขยายตัวแข็งแกร่งต่อเนื่อง 22.8% ขณะที่การส่งออกรวมของไทย ขยายตัวเพียง 5.5% 
• เดือนธันวาคม ปี 2565 การส่งออกไทยไปตลาดนี้เป็นเพียงตลาดเดียวที่ยังขยายตัวได้ 4.7% ขณะที่การส่งออกไทยในภาพรวมหดตัว -14.6% 

ทั้งหมด สะท้อนว่าแม้ในอดีต ตลาดตะวันออกกลางจะมีความสำคัญน้อย แต่เริ่มมีสัญญาณที่ดีในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ส่วนหนึ่งเป็นผลจากอุปทานอาหารโลกที่ลดลงจากสงครามรัสเซียยูเครน ทำให้ตะวันออกกลาง มีความต้องการนำเข้าสินค้าจากแหล่งนำเข้าอื่นเพิ่มมากขึ้นรวมถึงจากไทย 

อีกทั้งราคาน้ำมันในตลาดโลก หลังวิกฤติโควิดอยู่ในระดับที่สูง ส่งผลให้เศรษฐกิจตะวันออกกลางฟื้นตัวจากวิกฤติโควิดได้ดี การส่งออกสินค้าไทยไปยังตลาดตะวันออกกลางในปี 2565 ที่สำคัญ ยังได้แก่ 

• รถยนต์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ (3,503.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 32.1% ของการส่งออกไทยไปตะวันออกกลางทั้งหมด) 
• ข้าว (881.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 8.1%) 
• เครื่องปรับอากาศและส่วนประกอบ (588.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 5.4%) 
• ไม้และผลิตภัณฑ์ไม้ (537.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 4.9%) 
• อัญมณีและเครื่องประดับ (523.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 4.9%) 

โดยมี สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์และซาอุดีอาระเบียเป็นตลาดสำคัญในกลุ่ม แม้มูลค่าการส่งออกไปซาอุดีอาระเบียเคยลดลงอย่างมากในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ส่วนตลาดที่มีความสำคัญรองลงมาและขยายตัวได้ดีในช่วงหลัง ได้แก่ อิรัก อิสราเอล และตุรกี 

ขณะกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ชี้ว่า ตลาดตะวันออกกลาง เป็นตลาดที่มีกำลังซื้อสูง เนื่องจากการผลิตสินค้า ยังมีไม่เพียงพอกับความต้องการ อันด้วยมาจากสภาพภูมิประเทศไม่เอื้อต่อการเพาะปลูก สภาพภูมิอากาศที่แห้งแล้ง ขาดแคลนแหล่งน้ำใต้ดิน 

ส่งผลให้ประเทศในภูมิภาคตะวันออกกลางต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศเป็นจำนวนมากในแต่ละปี โดยเฉพาะสินค้าอาหารและสินค้าอุปโภคบริโภค ซึ่งต้องมีการนำเข้าสูงถึงมากกว่า 70% จึงเรียกได้ว่า ตลาดตะวันออกกลาง เป็นโอกาสทอง ของการส่งออกของไทย

สำหรับปีนี้ เศรษฐกิจตะวันออกกลาง ถูกคาดว่าจะขยายตัวได้ดีกว่าเศรษฐกิจโลกที่คาดว่าจะเติบโต 1.7% ในขณะที่เศรษฐกิจตะวันออกกลางมีแนวโน้มขยายตัว 2.2% ส่งผลให้จะมีการนำเข้าสินค้าจากไทยและประเทศอื่นเพิ่มขึ้น อีกทั้งการส่งออกสินค้าไทยไปตะวันออกกลาง เดิมทีมีแนวโน้มได้รับผลกระทบจากปัญหา Decoupling น้อยกว่าภูมิภาคอื่นๆ โดย SCB EIC ประเมินว่า การส่งออกจากไทยไปตะวันออกกลางอาจขยายตัวได้มากถึง 7-10% ในปีนี้ 

อย่างไรก็ตาม หลังล่าสุด เกิดสงครามอิสราเอล-ฮามาส ปะทุรุนแรงขึ้น และยังไม่มีวี่แววว่าจะสงบโดยง่าย ไทยคงต้องติดตามสถานการณ์ และประเมินผลกระทบอย่างใกล้ชิด ด้วยมูลค่าการส่งออกของไทยไปตะวันออกกลางไม่ได้น้อยเลยทีเดียว และยังไม่นับรวม กับผลกระทบที่อาจมีความเป็นไปได้ ตามมา เช่น ผลกระทบเกี่ยวกับเส้นทางการบิน ,การขนส่งและโลจิสติกส์ และการนำเข้าพลังงาน เป็นต้น หากภูมิภาคตะวันออกกลาง กลับมามีปัญหาความขัดแย้งอีกครั้ง ...