เขตเศรษฐกิจพิเศษอู่ข้าวอู่น้ำ สู่..เกษตรอุตสาหกรรม

สถานการณ์การระบาดไวรัสร้าย “โควิด-19” รุนแรงดุจพายุร้าย โหมกระหน่ำให้ “เศรษฐกิจ” ระส่ำ สร้าง “วิกฤติ” รุนแรงไปทั่วทุกมุมโลก

“ประเทศไทย”...ได้ชื่อว่าเป็น “อู่ข้าวอู่น้ำ” แม้ว่าโลกจะพัฒนาขึ้น แปรเปลี่ยนไปอย่างไร การทำนา...เกษตรกรรมจะยังคงเป็นอาชีพหลักที่สำคัญของคนไทยที่สืบทอดจากรุ่นต่อรุ่นกันมาช้านาน

...เป็นสิ่งสำคัญต่อชีวิตความเป็นอยู่และเศรษฐกิจประเทศในทุกยุคสมัย

ตอกย้ำประโยคคุ้นหู “เงินทองของมายา...ข้าวปลาสิของจริง”

เรา “คนไทย” จึงต้องเร่งสร้างความเข้มแข็งจากภายใน ฉันทานนท์ วรรณเขจร เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ บอกว่า จากที่รัฐบาลได้วางแนวทางพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษเพื่อกระจายความเจริญสู่ภูมิภาค ลดความเหลื่อมล้ำทางรายได้ และยกระดับคุณภาพชีวิต

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ผลักดัน...ขับเคลื่อนบริหารจัดการ “เขตเกษตรเศรษฐกิจเพื่อการปฏิรูปภาคการเกษตร” ตามนโยบายรัฐบาลมาอย่างต่อเนื่อง

ที่ผ่านมา...ได้ดำเนินการเกี่ยวกับการบริหารจัดการเขตเกษตรเศรษฐกิจเพื่อการปฏิรูปภาคการเกษตร ประกาศเขตเหมาะสมต่อการปลูกพืช ปศุสัตว์ ประมง รวม 20 สินค้า ได้แก่ พืช 13 ชนิด, ปศุสัตว์ 5 ชนิด, ประมง 2 ชนิด อย่างไรก็ตาม “เกษตรกรไทย” ยังคงประสบปัญหาความเหลื่อมล้ำทางรายได้และความเหลื่อมล้ำมาโดยตลอด นั่นเป็นเพราะว่ายังขาดการบริหารจัดการที่เชื่อมโยงตลอดห่วงโซ่การผลิต

ทั้งยังขาดมาตรการจูงใจเกษตรกร...ผู้ประกอบการ...ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

สศก.รับหน้าที่ศึกษาความเป็นไปได้ พร้อมเสนอโครงการศึกษาวิจัย “การศึกษาความเป็นไปได้เบื้องต้นในการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจการเกษตรพิเศษ” (Special Agricultural Economic Zone : SAEZ) หัวใจสำคัญจะเน้นไปที่...การพัฒนาในเชิงพื้นที่ ทำให้สามารถลงลึกในรายละเอียดได้รวดเร็วกว่าปกติหรือการพัฒนาในเชิงภาพรวม นำไปสู่การให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เพื่อการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจการเกษตรพิเศษ

เกิดการ “ขับเคลื่อน” ไปสู่ “การปฏิบัติ” อย่างเป็น...รูปธรรม

สศก. จะศึกษาตลอด “ห่วงโซ่การผลิต” ตั้งแต่...ต้นน้ำ กลางน้ำ และ ปลายน้ำ ใช้โมเดลต้นแบบจากพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC) ทำโมเดลต้นแบบการพัฒนาเขตเศรษฐกิจการเกษตรพิเศษในพื้นที่และสินค้าที่สำคัญ โดยจะมีการสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน อาทิ สิทธิประโยชน์ด้านการลงทุน การบริหารจัดการแรงงาน และการให้บริการจุดเดียวแบบเบ็ดเสร็จวันสต็อปเซอร์วิส

อีกหัวใจสำคัญคือความเป็นไปได้ทางด้านการเงินและด้านเศรษฐศาสตร์ ฉันทานนท์ ย้ำว่า เบื้องต้นจะกำหนดเป้าหมายสินค้าเกษตรเศรษฐกิจ...ข้าว ยางพารา มันสำปะหลัง คาดว่าจะเริ่มศึกษาสินค้าข้าวเป็นชนิดแรก เพราะเป็นสินค้าเกษตรเศรษฐกิจที่สร้างรายได้หลักให้ประเทศ

ด้วยว่า “ข้าวไทย” มีคุณภาพ มีชื่อเสียง และมูลค่าการส่งออกสูง ส่งผลต่อรายได้เกษตรกร...ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจำนวนมาก

หากพิจารณาสถานการณ์การค้าของประเทศไทยในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา (ปี 2559-2563) จะเห็นได้ว่า ไทยมีมูลค่าการส่งออกสินค้าทั้งหมดไปยังตลาดโลก เฉลี่ยปีละ 7-8 ล้านล้านบาท โดยเป็นมูลค่าการส่งออกสินค้าเกษตรที่สร้างรายได้ให้แก่ประเทศ เฉลี่ยปีละ 6.5-7.5 แสนล้านบาท

โดยเฉพาะกลุ่มสินค้าเกษตรสำคัญ เช่น ข้าว ยางพารา มันสำปะหลัง ผลไม้

“เชื่อมั่นว่า โครงการ SAEZ จะเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาภาคการเกษตรตลอดห่วงโซ่การผลิต ช่วยสร้างรายได้ พัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกร ส่งเสริมผู้ประกอบการและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ก้าวสู่เกษตรอุตสาหกรรมที่เชื่อมโยงตลาดทั้งในและต่างประเทศ”

“เขตเศรษฐกิจการเกษตรพิเศษ” เดินหน้าสร้างความเข้มแข็งเกษตรกรไทยอย่างยั่งยืนจากภายในอยู่ภายใต้ความร่วมมือและสนับสนุนงบประมาณของสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ “สวก.” และ “มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย”

กรอบแนวคิดสำคัญก็เพื่อ...สร้างพื้นที่เขตเศรษฐกิจต้นแบบที่สามารถสร้าง “รายได้” และ “มูลค่าเพิ่ม” ให้แก่ “สินค้าเกษตร” ท่ามกลางวิถีนิวนอร์มอลเช่นนี้อาจเป็นเรื่องยากอยู่สักหน่อย แต่ก็ต้องพยายามที่จะพัฒนาสินค้าเกษตรให้เดินหน้าได้ตลอด “ห่วงโซ่การผลิต” ของสินค้าเกษตร

แน่นอนว่า...ไม่ว่าชีวิตวิถีใหม่หรือวิถีเดิม จะต้องคำนึงถึงอุปสงค์... ความต้องการสินค้าเกษตร ดีมานด์ในระดับปลายน้ำ และย้อนกลับมาสู่การพัฒนาอุปทาน ผลผลิตสินค้าเกษตร หรือซัพพลายในระดับต้นน้ำ

“9 P”...กลยุทธ์แนวคิดองค์ประกอบหลักที่นำมาใช้ หนึ่ง... “Problem” การสังเคราะห์ปัญหาเพื่อตอบโจทย์ ถัดมา...“Place” พื้นที่ที่เหมาะสมในการกำหนดโมเดลต้นแบบ...สาม “Product” สินค้าเกษตรที่จะขับเคลื่อนในพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษ สี่...“Premium Value” การสร้างมูลค่าและสร้างรายได้เป็นพิเศษ

ห้า...“Proximity Value” ปัจจัยที่เป็นองค์ประกอบให้เกิดการรวมกันเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษ เช่น ทรัพยากรต่างๆ หก...“Privilege” สิทธิพิเศษที่ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจะได้รับ เจ็ด...“Preemptive Right” สิทธิของคนที่อยู่เดิมในพื้นที่ต้นแบบจะได้รับ แปด...“Public-Private-People Partnership” การสร้างความร่วมมือทุกภาคส่วน

สุดท้าย...“Policy” นโยบาย มาตรการ และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อตอบโจทย์ประเด็นต่างๆให้สามารถขับเคลื่อนการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจการเกษตรพิเศษ ได้เกิดขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม

ฉันทานนท์ ย้ำว่า การกำหนดเขตเกษตรเศรษฐกิจจะต้องคำนึงถึงความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ คือ จัดพื้นที่ที่เหมาะสม จัดสินค้าให้เหมาะสมกับพื้นที่ ที่สำคัญ...เกษตรกรหรือคนเป็นผู้ผลิตสินค้าต้องทำได้จริง

ปัจจุบันกำหนดเขตเกษตรเศรษฐกิจไว้ 2 แบบ คือ เขตเกษตรเศรษฐกิจรายสินค้า (Commodities Approach) ตามเป้าหมายของการผลิต ซึ่งจะพิจารณาจากพื้นที่ที่มีศักยภาพ แบบรายอำเภอ...ตำบลตามพื้นที่ปลูกจริง จากข้อมูลดาวเทียม การสำรวจภาคสนาม

และ...การกำหนดเขตเกษตรเศรษฐกิจตามศักยภาพการผลิตของพื้นที่ (Area Approach) ในขั้นตอนนี้เป็นการนำเขตเกษตรเศรษฐกิจเป็นรายสินค้ามาซ้อนทับกันจะทำให้ทราบถึงศักยภาพของพื้นที่ ว่ามีความเหมาะสมในการผลิตสินค้าชนิดใดได้บ้าง เพื่อเป็นข้อมูลให้กับเกษตรกรเลือกว่าควรจะผลิตพืชชนิดใด

...ที่มีความเหมาะสมกับศักยภาพพื้นที่ตัวเอง ตรงตามความต้องการของตลาด

ถึงตรงนี้...หลักการสำคัญของการบริหารจัดการพื้นที่เกษตรกรรมให้ประสบความสำเร็จ จึงต้องอาศัยความพร้อมของปัจจัยหลัก 3 ด้านในการขับเคลื่อน นั่นก็คือการบริหารจัดการพื้นที่และทรัพยากรที่เหมาะสม

...ผลิตสินค้าได้ตรงตามความต้องการของตลาด และมีบุคลากรด้านการเกษตร ทั้งเกษตรกร...เจ้าหน้าที่ที่จะทำหน้าที่บริหารจัดการการผลิตทางการเกษตรทั้งระบบได้อย่างมีประสิทธิภาพนั่นเอง

วิกฤติโควิดแสดงให้เห็นปัญหาที่เชื่อมโยงยาวไกลหลายมิติเป็นวิกฤติความซับซ้อนที่บริหารจัดการยาก “ประเทศไทยต้องยกระดับสมรรถนะของชาติให้สูงสุด”...วาดหวังกันว่า “เขตเศรษฐกิจการเกษตร พิเศษ” จะเป็นอีกหนึ่งฟันเฟืองสำคัญที่จะช่วยขับเคลื่อนเดินหน้า.