ไขข้อสงสัย บัตรเขย่งคืออะไร? ทำไมเกิดในการเลือกตั้งล่วงหน้า 2566 บ่อยครั้ง สรุปสาเหตุจาก กกต. เทียบความเห็น iLaw พร้อมวิธีที่ประชาชนจะช่วยป้องกันไม่ให้เกิดบัตรเขย่งในเขตของคุณ

กลายเป็นคำศัพท์ทางการเมืองที่ “ได้ยินจนหลอน” ทุกครั้งที่มีการเลือกตั้ง สำหรับคำว่า “บัตรเขย่ง” โดยเฉพาะในการเลือกตั้งล่วงหน้า 2566 ที่ผ่านมา ซึ่งมีประเด็นร้อนแรงบนโซเชียลไม่เว้นแต่ละวัน หลายคนสงสัยว่านี่คือความผิดพลาดทางเทคนิคที่เกิดขึ้นได้ หรือเป็นสัญญาณอันตรายที่ส่อถึงความไม่โปร่งใสกันแน่? วันนี้ไทยรัฐออนไลน์จะพาไปถอดรหัสเรื่องนี้แบบภาษาชาวบ้าน เข้าใจง่าย และรู้วิธีป้องกันไม่ให้คะแนนของเรา “หายไป” ในกล่องเลือกตั้ง

บัตรเขย่งคืออะไร ทำไมถึงเป็นประเด็นร้อนทุกสนาม

หากจะอธิบายให้เข้าใจง่ายที่สุด บัตรเขย่ง คือสถานการณ์ที่ “จำนวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง” ไม่ตรงกับ “จำนวนบัตรเลือกตั้งที่ถูกใช้ไป” เช่น สมมติว่ามีคนเซ็นชื่อรับบัตรเข้าคูหา 100 คน แต่พอเปิดหีบนับคะแนนกลับพบบัตรแค่ 98 ใบ (หายไป 2) หรือที่หนักกว่านั้นคือมีบัตรโผล่มา 102 ใบ (เกินมา 2) 

ตามคำนิยามที่ อดีต กกต. เคยไขความหมายไว้ผ่านไทยรัฐออนไลน์ อาการ "ไม่เท่ากัน" แบบนี้คือปัญหาใหญ่ เพราะตามหลักการของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) แล้ว ตัวเลขสองส่วนนี้ต้อง "เป๊ะ" เท่ากัน 100% เพื่อยืนยันความบริสุทธิ์ยุติธรรม

เปิดสาเหตุ “บัตรเขย่ง” ในมุมมอง กกต. vs iLaw

จากการรวบรวมข้อมูลและข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น มักจะมีการอธิบายสาเหตุไว้สองมุมมองหลักๆ ดังนี้

1. ข้อผิดพลาดทางเทคนิค ทางฝั่ง กกต. มักจะชี้แจงว่าบัตรเขย่งส่วนใหญ่เกิดจากความผิดพลาดของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วย (กปน.) เช่น

...

  • การขีดชื่อผู้มาใช้สิทธิผิดช่อง
  • ผู้มีสิทธิเลือกตั้งเซ็นชื่อแล้วแต่เดินถือบัตรกลับบ้าน (ไม่ได้หย่อนลงหีบ)
  • การนับคะแนนผิดพลาดในช่วงที่เจ้าหน้าที่เหนื่อยล้า

2. สัญญาณความไม่โปร่งใส ในขณะที่องค์กรตรวจสอบอย่าง iLaw และภาคประชาชน มักจะตั้งคำถามว่า หากตัวเลขเขย่งมีจำนวนมาก อาจเป็นช่องโหว่ในการ "เติมบัตร" หรือ "ทำลายบัตร" นอกจากนี้ยังมีประเด็นเรื่องการกรอกรหัสเขตหน้าซองผิดในวันเลือกตั้งล่วงหน้าที่อาจทำให้ บัตรถูกส่งไปผิดที่จนกลายเป็นบัตรเขย่ง ได้ในที่สุด

บทเรียนจาก “เลือกตั้งล่วงหน้า 2566” และเคสในอดีต

ย้อนกลับไปในการเลือกตั้งครั้งก่อนๆ เรามักเห็นข่าวการประกาศผลล่าช้าเพราะต้องมีการ "นับใหม่" หรือ "เลือกตั้งใหม่" ในบางหน่วยเนื่องจากบัตรเขย่ง ซึ่งคุณสมชัย ศรีสุทธิยากร อดีต กกต. เคยวิเคราะห์ไว้ว่า บัตรเขย่งเพียง 1 ใบ อาจส่งผลถึงขั้นโกงได้เป็นร้อยเป็นพันคะแนน หากมีการจัดการที่ไม่รัดกุมพอ

วิธีป้องกันบัตรเขย่ง หน้าที่นี้ไม่ใช่แค่ของ กกต.

เราในฐานะประชาชนผู้ไปใช้สิทธิ สามารถมีส่วนร่วมป้องกัน “สิทธิเขย่ง” ได้ด้วยวิธีง่ายๆ ดังนี้

  • ตรวจสอบก่อนหย่อน: ตรวจดูว่าเจ้าหน้าที่ให้บัตรเราครบตามจำนวน และลงชื่อในต้นขั้วถูกต้อง
  • ถ่ายภาพ/บันทึกข้อมูล: แม้จะห้ามถ่ายในคูหา แต่เราสามารถถ่ายภาพบอร์ดหน้าหน่วยเลือกตั้งที่มีการระบุจำนวนผู้มีสิทธิไว้ได้
  • ร่วมสังเกตการณ์การนับคะแนน: เมื่อปิดหีบ การนับคะแนนต้องทำโดยเปิดเผย ประชาชนสามารถไปดูและจดบันทึกจำนวนผู้มาใช้สิทธิเปรียบเทียบกับคะแนนที่ออกมาได้ทันที
  • แจ้งเบาะแส: หากพบความผิดปกติ เช่น จำนวนคนน้อยกว่าบัตร ให้รีบทักท้วงเจ้าหน้าที่และบันทึกหลักฐานไว้

“บัตรเขย่ง” อาจฟังดูเหมือนเรื่องไกลตัวหรือเป็นเพียงตัวเลขผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ แต่ในระบอบประชาธิปไตย ทุกคะแนนเสียงคือความหวังของประชาชน หาก กกต. สามารถทำให้กระบวนการตรวจสอบเป็นไปอย่างรวดเร็วและเปิดเผย ก็จะช่วยลดข้อครหาเรื่องทุจริต และทำให้การเลือกตั้งไทยก้าวไปสู่มาตรฐานสากลได้อย่างแท้จริง