ชีวิตที่เคยราบรื่นกลับมีแต่เรื่องผิดพลาด ทั้งปัญหาการเงิน ความรัก การงาน หรือสุขภาพที่ย่ำแย่ลงอย่างต่อเนื่อง จนบางคนอดสงสัยไม่ได้ว่า “หรือเรากำลังโดนคุณไสยอยู่หรือเปล่า” โดยเฉพาะเมื่อเหตุการณ์ร้ายๆ เกิดขึ้นพร้อมกันโดยไม่ทราบสาเหตุ
ในมุมมองทางจิตวิทยา ความรู้สึกดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับวิธีที่สมองรับมือกับความเครียด ความกลัว และความไม่แน่นอน โดยไม่จำเป็นต้องมีสิ่งเหนือธรรมชาติเข้ามาเกี่ยวข้อง ไทยรัฐออนไลน์ชวนมาเปิด 5 เหตุผลเบื้องหลังความเครียดที่ชวนให้หลายคนคิดว่าตัวเอง “โดนของ”
เปิด 5 เหตุผล ทำไมคนเราจึงรู้สึกเหมือนถูกคุณไสย เวลาชีวิตตกต่ำย่ำแย่
1. สมองพยายามเชื่อมโยงเรื่องร้ายเข้าด้วยกัน
เมื่อเจอเหตุการณ์โชคร้ายหลายอย่างติดต่อกัน สมองอาจพยายามค้นหาความเชื่อมโยง แม้แต่ละเหตุการณ์จะไม่ได้เกี่ยวข้องกัน ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า “อะโพฟีเนีย” (Apophenia) เช่น ตกงาน เลิกรากับคนรัก และเจ็บป่วยในเวลาใกล้เคียงกัน จนรู้สึกว่าต้องมีบางสิ่งอยู่เบื้องหลัง
2. ความเครียดทำให้รู้สึกสูญเสียการควบคุมชีวิต
เมื่อปัญหารุมเร้าจนไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ มนุษย์มักต้องการคำอธิบายเพื่อคลายความไม่แน่นอน งานวิจัยพบว่า ความรู้สึกสูญเสียการควบคุมอาจเพิ่มแนวโน้มการมองเห็นรูปแบบที่ไม่มีอยู่จริง ทำให้บางคนนำความเชื่อเรื่องคุณไสยมาอธิบายความโชคร้ายของตนเอง
3. ยิ่งกลัวว่าถูกคุณไสย ร่างกายอาจยิ่งแสดงอาการ
ความกลัวและความคาดหวังเชิงลบอาจทำให้เกิดหรือเพิ่มอาการไม่สบายทางร่างกายได้ เรียกว่า Nocebo Effect เช่น ใจสั่น ปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรือนอนไม่หลับ เมื่อมีอาการจริงก็อาจยิ่งเชื่อว่าตนเองถูกคุณไสย ทั้งที่อาการเหล่านี้อาจมีสาเหตุจากความเครียดหรือปัญหาสุขภาพอื่น
4. สมองจดจำแต่เรื่องร้ายที่ตรงกับความเชื่อ
มนุษย์มักมีอคติในการยืนยันความเชื่อเดิม ทำให้คนเรามักให้ความสำคัญกับข้อมูลที่สนับสนุนสิ่งที่เชื่ออยู่แล้ว เช่น หากเชื่อว่าตนเองถูกคุณไสย เมื่อเกิดเรื่องไม่ดีก็อาจมองว่าเป็นหลักฐานยืนยัน ขณะที่เหตุการณ์ดีๆ กลับถูกมองข้าม ส่งผลให้ยิ่งจดจำแต่เรื่องร้ายและเชื่อมโยงเหตุการณ์ต่างๆ เข้ากับสิ่งเหนือธรรมชาติ
5. ความเชื่อและคำบอกเล่าจากคนรอบตัวมีอิทธิพล
คนที่เติบโตมาในสังคมที่มีความเชื่อเรื่องคุณไสย อาจคุ้นเคยกับการใช้สิ่งเหนือธรรมชาติอธิบายเหตุการณ์ที่หาสาเหตุไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อมีคนทักว่ากำลังถูกของหรือถูกทำคุณไสย คำพูดเหล่านี้อาจกระตุ้นความวิตกกังวล และทำให้ตีความเหตุการณ์ต่างๆ ไปในทิศทางเดียวกัน
ความรู้สึกเหมือนถูกคุณไสย วิทยาศาสตร์อธิบายได้หรือไม่
ความรู้สึกเหมือนถูกคุณไสยในช่วงที่ชีวิตตกต่ำหรือเผชิญปัญหารุมเร้า สามารถอธิบายได้บางส่วนผ่านกลไกทางจิตวิทยาและการทำงานของสมอง โดยเฉพาะผลกระทบจากความเครียด ความวิตกกังวล และความเชื่อเดิมที่อาจทำให้คนเราเชื่อมโยงเหตุการณ์ร้ายต่างๆ เข้ากับสิ่งเหนือธรรมชาติ ทั้งที่ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่น่าเชื่อถือยืนยันว่าคุณไสยสามารถทำให้คนเจ็บป่วยหรือประสบเคราะห์ร้ายได้จริง
ดังนั้น เมื่อเผชิญปัญหาชีวิตหรือมีอาการเจ็บป่วยผิดปกติ ควรพิจารณาสาเหตุที่สามารถตรวจสอบได้ก่อน เช่น ปัญหาสุขภาพ ความเครียด หรือปัจจัยแวดล้อมต่างๆ มากกว่าการด่วนสรุปว่าเกิดจากคุณไสย เพราะความเชื่อที่ปราศจากหลักฐานอาจนำไปสู่ความหวาดกลัว ความเข้าใจผิด หรือการกล่าวโทษผู้อื่นโดยไม่เป็นธรรม
อ่านบทความเพิ่มเติม