เจาะประเด็นสำคัญ ประชุมไตรภาคีครั้งประวัติศาสตร์ “ทรัมป์-สี-ปูติน”  ประกาศ “ปฏิญญาสันติภาพ” ต้านสงครามนิวเคลียร์ ใครได้ประโยชน์สูงสุด?  

เมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ผ่านมา 3 ผู้นำประเทศมหาอำนาจโลก ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ, ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย ร่วมการประชุมสุดยอดไตรภาคีระหว่างกันเป็นครั้งแรก ที่เมืองเซินเจิ้น ประเทศจีน ซึ่งเป็นการพบกันนอกรอบการประชุมสุดยอดผู้นำเอเปค (APEC) ที่คิลินวิลลา โดยได้หารือกันเป็นเวลาประมาณ 60-90 นาที

ภายหลังการประชุม ผู้นำทั้งสามประเทศออกแถลงการณ์ร่วม “ปฏิญญาสันติภาพ” (Declaration toward Peace) โดยรายละเอียดที่เผยแพร่ผ่านเว็บไซต์กระทรวงต่างประเทศของจีน ระบุว่า ประมุขแห่งรัฐทั้งสามได้แลกเปลี่ยนทัศนะเชิงลึกเกี่ยวกับสถานการณ์ระหว่างประเทศในปัจจุบัน และให้คำมั่นที่จะธำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางยุทธศาสตร์และความมั่นคงระหว่างประเทศ

1. ในฐานะสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ จีน รัสเซีย และสหรัฐอเมริกา ให้คำมั่นที่จะปฏิรูปองค์การสหประชาชาติ (UN) เพื่อให้สามารถรับมือกับความท้าทายระดับโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น สอดคล้องกับพันธกิจพื้นฐานด้านสันติภาพและความมั่นคงระหว่างประเทศ

2. ทั้งสามประเทศมีแผนที่จะเพิ่มการผลิตและการจัดหาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมกลั่น เพื่อประโยชน์ของทุกประเทศ พร้อมทั้งย้ำถึงความสำคัญของการไหลเวียนพลังงานที่มีเสถียรภาพ

3. ประมุขแห่งรัฐทั้งสามตระหนักดีว่า หลักการแห่งความยินยอมของรัฐและการเคารพความคุ้มกันของเจ้าหน้าที่รัฐมีความสำคัญสูงสุด และเห็นพ้องต้องกันว่าศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) รวมถึงองค์กรอื่นที่คล้ายคลึงกัน จะต้องไม่ใช้อำนาจศาลในทางที่ผิด

4. ประมุขแห่งรัฐทั้งสามได้ย้ำจุดยืนร่วมกันว่า สงครามนิวเคลียร์ไม่มีผู้ชนะและจะต้องไม่เกิดขึ้นอย่างเด็ดขาด โดยทั้งสามประเทศจะดำเนินการเจรจาเพื่อลดความเสี่ยงทางนิวเคลียร์และป้องกันการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์

อย่างไรก็ดี บรรดานักวิเคราะห์มองว่า การหารือครั้งนี้จบลงโดยไม่มีข้อตกลงที่มีผลผูกพันหรือจุดเปลี่ยนที่เป็นรูปธรรม “ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์” รวบรวมประเด็นสำคัญ ที่เกิดขึ้นจากการพบกันในครั้งนี้ ว่าผู้นำทั้ง 3 คนพูดคุยกันในประเด็นใดบ้าง มีผลกระทบ หรือสื่อความหมายอย่างไร?

ประชุมครั้งประวัติศาสตร์ แต่ยังไร้ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม

ประธานาธิบดีทรัมป์ เปิดฉากการเจรจาด้วยการกล่าวกับ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ว่า “เรากำลังสร้างประวัติศาสตร์” การพบกันในครั้งนี้ถือเป็นการแสดงออกถึงความร่วมมือระดับสูงที่เกิดขึ้นได้ยากระหว่าง 3 ประเทศ ซึ่งที่ผ่านมาความสัมพันธ์เป็นไปด้วยความตึงเครียด โดยเฉพาะในประเด็นสงครามรัสเซียยูเครน ข้อพิพาททางการค้า และล่าสุดอย่าง ประเด็นเรื่องการแข่งขันในอุตสาหกรรมก้าวหน้า กรณีอื้อฉาวของบริษัท Nvidia

อย่างไรก็ดี แม้จะมีภาพลักษณ์ของการประสานความร่วมมือ แต่การหารือดังกล่าวไม่มีการบรรลุข้อตกลงเชิงนโยบายและไม่มีข้อผูกพันใหม่ที่เป็นรูปธรรมมากนัก 

การควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ ถือเป็นประเด็นหลักในการหารือ ดยเกิดขึ้นหลังการที่สนธิสัญญา New START ซึ่งเป็นข้อตกลงระหว่างสหรัฐฯ และรัสเซีย ในการจำกัดหัวรบนิวเคลียร์ไว้ที่ฝ่ายละ 1,550 ลูก ได้หมดอายุลงเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา แม้เมื่อเดือนกันยายนปี 2025 ปธน.ปูติน จะได้เสนอให้คงเพดานจำกัดหัวรบนี้ไว้โดยสมัครใจอีกหนึ่งปี แต่ ปธน.ทรัมป์ปฏิเสธแนวทางดังกล่าว และเรียกร้องให้จัดทำข้อตกลงฉบับใหม่ที่ดึงจีนเข้ามาร่วมด้วยแทน

ในการหารือ ปธน.สีได้เรียกร้องให้ทุกฝ่ายพยายามอย่างเต็มที่เพื่อป้องกันสงครามนิวเคลียร์ และให้มีมาตรการห้ามใช้และทำลายอาวุธนิวเคลียร์ให้สิ้นซาก อย่างไรก็ตามไม่มีการบรรลุข้อตกลงควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ฉบับใหม่หรือการกำหนดเป้าหมายลดกำลังอาวุธที่มีการผูกมัด

สำนักข่าว Radio Free Europe วิเคราะห์ว่า รัฐบาลปักกิ่งมองว่าการเข้าร่วมเจรจาลดอาวุธในตอนนี้ยังเร็วเกินไป และอาจทำให้จีนเสียเปรียบเชิงยุทธศาสตร์ เนื่องจากจีนมีหัวรบนิวเคลียร์ประมาณ 620 ลูก เมื่อเทียบกับสหรัฐฯ และรัสเซียที่มีฝ่ายละมากกว่า 5,000 ลูก

ไร้ประเด็นสงคราม ในปฏิญญาสันติภาพ 

ประเด็นสงครามยูเครนและอิหร่าน ถือว่ามีความเกี่ยวข้องอย่างมากกับผู้นำทั้ง 3 ประเทศ โดยเฉพาะสหรัฐฯ และรัสเซีย ปธน.ทรัมป์ เดินทางมาร่วมการประชุมนี้ขณะที่กำลังติดพันอยู่กับสงครามอิหร่าน ที่สิ้นเปลืองงบประมาณมากขึ้นเรื่อยๆ และยังมองไม่เห็นจุดจบที่ชัดเจน ในขณะที่การทำสงครามในยูเครนของรัสเซีย ย่างเข้าสู่ปีที่ 5 และยังคงสร้างความสูญเสียต่อเนื่อง 

ปธน.ทรัมป์ เคยระบุเอาไว้ว่า ประเด็นอิหร่านอยู่ในวาระการประชุม เช่นเดียวกับสงครามของรัสเซียที่รุกรานยูเครน แต่อย่างไรก็ดี กลับไม่มีการกล่าวถึงยูเครนหรืออิหร่านในปฏิญญาสันติภาพแต่อย่างใด และไม่มีสัญญาณบ่งชี้ว่าทรัมป์ได้รับข้อตกลงจากสีหรือปูตินในการเข้ามาช่วยแก้ไขความขัดแย้งกับอิหร่าน 

ขณะที่ ดมิทรี เปสคอฟ โฆษกประจำทำเนียบประธานาธิบดีรัสเซีย เปิดเผยว่า สงครามยูเครนถูกหยิบยกขึ้นมาหารือในการประชุม แต่ไม่ใช่หัวข้อหลักของการหารือสามฝ่าย 

ทั้งนี้เมื่อเดือนก่อน ที่ ปธน.ปูตินเสนอแนวคิดการประชุมสุดยอดนี้เป็นครั้งแรก ยูเครนและยุโรปต่างแสดงความกังวลว่าผู้นำรัสเซียอาจพยายามเจรจาข้อตกลงสันติภาพโดยไม่มีพวกเขาเข้าร่วม

อย่างไรก็ดีผู้เชี่ยวชาญมองว่าจะไม่มีทางเกิดขึ้นได้จริง ซารี อาร์โฮ ฮาฟเรน นักวิจัยสมทบจากสถาบัน Royal United Services Institute (RUSI) องค์กรวิจัยด้านความมั่นคงของอังกฤษ มองว่า รัฐบาลปักกิ่งไม่ต้องการทำลายความสัมพันธ์กับยุโรป เพราะยังคงต้องมีการพึ่งพากันในทางเศรษฐกิจ และต้องการรักษาภาพลักษณ์ประเทศมหาอำนาจที่เป็นกลาง

โจมตีศาลอาญาระหว่างประเทศ

ในปฏิญญาสันติภาพ ได้ระบุว่าทั้ง 3 ประเทศเห็นพ้องว่า ศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) รวมถึงองค์กรอื่นที่คล้ายคลึงกัน จะต้องไม่ใช้อำนาจศาลในทางที่ผิด ขณะที่ ปธน.ทรัมป์ ได้กล่าวหา ศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ว่า “อยู่เหนือการควบคุม” และวิพากษ์วิจารณ์ในสิ่งที่เขามองว่าเป็นการใช้อำนาจเกินขอบเขตของศาล 

ถ้อยแถลงของ ปธน.ทรัมป์ ถือว่ามีความสำคัญ เนื่องจาก ปธน.ปูติน กำลังเป็นที่ต้องการตัวของ ICC ในข้อหาอาชญากรรมสงคราม หลังศาลได้ออกหมายจับประธานาธิบดีรัสเซียเมื่อเดือนมีนาคม 2023 อย่างไรก็ดีทั้ง สหรัฐฯ และจีนไม่ได้เป็นรัฐภาคีในธรรมนูญกรุงโรม ซึ่งเป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่จัดตั้งศาล ICC ทำให้ไม่มีพันธกรณีที่จะต้องปฏิบัติตามคำสั่งศาล

ทุกประเทศได้ประโยชน์ "ปูติน" ได้มากที่สุด

จากการประชุมไตรภาคีครั้งนี้ นักวิเคราะห์ มองว่า ปธน.ปูติน ได้ประโยชน์มากที่สุด หลังถูกโดดเดี่ยวจากประชาคมโลกนับตั้งแต่รัสเซียบุกยูเครน เขาเดินทางมาร่วมประชุม APEC ด้วยความคาดหวังขั้นต่ำที่สุดในบรรดาผู้นำทั้ง 3 คน โดยเป็นการเข้าร่วมครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2017 ซึ่งแค่การปรากฏตัวในการประชุมก็ถือว่าลดภาพการถูกกีดกันบนเวทีโลกได้แล้ว

ซารี อาร์โฮ ฮาฟเรน กล่าวว่า ภาวะโดดเดี่ยวของผู้นำรัสเซียลดลงอย่างมหาศาลในแง่ของภาพลักษณ์ และอาจรวมถึงในแง่ของความเป็นจริงด้วย เนื่องจากมีปฏิญญาสันติภาพร่วมกันหลังการประชุม

ฮาฟเรนตั้งข้อสังเกตว่า ทั้งสามประเทศได้ท้าทายความชอบธรรมของ ICC ซึ่งเคยออกหมายจับปูติน และแถลงการณ์ยังระบุด้วยว่า สหรัฐฯ จีน และรัสเซีย มีแผนที่จะเพิ่มการผลิตและการจัดหาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมกลั่นเพื่อประโยชน์ของทุกประเทศ ซึ่งอาจเป็นการรับรองภาคอุตสาหกรรมน้ำมันของรัสเซียที่กำลังประสบปัญหาอย่างหนักอย่างกลายๆ

สำหรับ ปธน.สี จิ้นผิง อาจมีสิ่งที่คาดหวังว่าจะได้จากการประชุมไตรภาคีน้อยกว่ารัสเซีย เนื่องจากจีนไม่ได้เผชิญกับวิกฤตทางการทูตหรือเศรษฐกิจที่รุนแรง แม้ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ จะตึงเครียดอยู่บ้าง แต่ ปธน.สีก็ประสบความสำเร็จในการกำหนดทิศทางความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีนในปัจจุบัน ด้วยกรอบความสัมพันธ์ทวิภาคีที่เรียกว่า “เสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์ที่สร้างสรรค์”

ยุน ซุน ผู้อำนวยการโครงการจีน แห่งศูนย์ Stimson Center ในกรุงวอชิงตัน เปิดเผยว่า การประชุมครั้งนี้ เป็นที่จับตามองอย่างสูงและมีการจัดวางองค์ประกอบอย่างแยบยล โดยสามารถเรียกว่าเป็นการประชุมที่ประสบความสำเร็จได้ โดยไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะเจรจาออกแถลงการณ์ร่วมที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ ทำให้สิ่งที่ต้องแลกมา คือการไม่ลงลึกในรายละเอียดของประเด็นต่างๆ มากนัก

ในแถลงการณ์ร่วม ซึ่งย้ำจุดยืนร่วมกันว่าสงครามนิวเคลียร์ไม่มีผู้ชนะและต้องไม่เกิดขึ้นอย่างเด็ดขาด ถือเป็นถ้อยคำสำเร็จรูปที่ผู้นำจีนใช้มานานหลายปี ขณะเดียวกันในการลดความเสี่ยงทางนิวเคลียร์และป้องกันการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ก็ยังคลุมเครือและไร้ข้อผูกมัด

“ฉันคิดว่าสี จิ้นผิง ได้ในสิ่งที่เขาต้องกาน นั่นคือการแสดงให้เห็นว่าเขากำลังเป็นคนกุมบังเหียนกิจการโลก” ฮาฟเรนกล่าว

ส่วน ปธน.ทรัมป์ ถือว่าทำได้ตามความคาดหวังของตัวเอง โดยนักวิเคราะห์ มองว่า ผู้นำสหรัฐฯ ตั้งความคาดหวังไว้ไม่สูงนักก่อนการประชุม และก็ทำได้ตามเป้าหมายที่วางไว้ 

รอสส์ ดาร์เรลล์ ไฟน์โกลด์ ทนายความและนักวิเคราะห์ความเสี่ยงทางการเมืองในไทเป มองว่า ท่ามกลางสายตาของคนทั้งโลกที่กำลังจับจ้องมา ผู้นำสหรัฐฯ ต้องการให้มีหลักฐานว่าเขากำลังเดินหน้าควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ร่วมกับมหาอำนาจนิวเคลียร์อีกสองประเทศ และก็ถือว่าเขาทำได้สำเร็จ

ในส่วนเรื่องสงครามอิหร่าน ซึ่งทรัมป์เคยกล่าวก่อนการประชุมว่าต้องการหยิบยกขึ้นมาหารือ แต่กลับไม่ปรากฏในแถลงการณ์ร่วม และทั้ง ปธน.ปูตินและ ปธน.สี ก็ไม่ได้เอ่ยถึงสงครามอิหร่านต่อสาธารณะในการประชุม APEC เลยนั้น

ไฟน์โกลด์ มองว่าทั้ง 2 ประเทศ ไม่สามารถและจะไม่ให้ความช่วยเหลือใดๆ แก่ทรัมป์ในการยุติความขัดแย้งกับอิหร่าน แต่ขณะเดียวกันก็จะไม่สนับสนุนให้อิหร่านสู้รบกับสหรัฐฯ ด้วยเช่นกัน โดยแนวทางที่ปลอดภัยสำหรับจีนและรัสเซียคือการเรียกร้องสันติภาพ

อดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ผู้เคยดูแลประเด็นเกี่ยวกับจีน เปิดเผยว่า ผู้นำจีนประสบความสำเร็จอย่างมากในการใช้เสน่ห์มัดใจผู้นำสหรัฐฯ โดยมีการกอดต้อนรับที่สนามบิน จน ปธน.ทรัมป์บรรยายถึงอ้อมกอดว่าเป็น “ชัยชนะครั้งใหญ่ของเรา” และเป็นสัญลักษณ์ของ “ความเคารพอย่างสูง”

ความสัมพันธ์ฉันท์มิตรกับ ปธน.ทรัมป์ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ดีสำหรับ ปธน.สี หลังจากที่ความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีนต้องเผชิญกับความปั่นป่วนมาตลอดสมัยรัฐบาลไบเดนและสมัยรัฐบาลทรัมป์ 1 การเผชิญแรงกดดันที่ลดลงจากวอชิงตันทำให้ปักกิ่งมีพื้นที่มากขึ้นในการดำเนินเป้าหมายนโยบายต่างประเทศเชิงยุทธศาสตร์

“สีคงจะพอใจกับผลลัพธ์ที่ได้ไม่น้อย แม้เขาจะรู้ดีว่าสิ่งนี้ไม่อาจคงอยู่ตลอดไปก็ตาม” เจ้าหน้าที่คนดังกล่าว ระบุ 

ที่มา : rferl, abc, theguardian, pbs